kent

Bitigçi Sözlük Maddesi

kent

(isim)
Soğdca · 1 anlam

Yerleşimin, ticaretin, hizmetlerin ve altyapının yoğunlaştığı yer.

  1. Yoğun örgütlenmiş yerleşim

    (isim) Yerleşimin, ticaretin, hizmetlerin ve ortak altyapının bir arada örgütlendiği yoğun yaşam alanı; ilgili: → şehir.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:25:22 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

kent etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Kent, Soğdca knδh ‘şehir’ sözünden Türkçeye geçmiştir; Uygur Budist metinlerinde kend ‘şehir’ olarak görülür. Kâşgarlı Mahmud XI. yüzyılda sözün Türklerin çoğunda ‘şehir’, Oğuzlarda ise ‘köy’ anlamına geldiğini yazar. Eren'e göre Eski Türkçede ‘şehir’ için balık kullanılırken kent zamanla onun yerini almıştır. Anadolu'da kend ~ kent ‘köy’ anlamıyla yaşamış, Kâmûs-ı Türkî döneminde yalnız Taşkent, Semerkant gibi adlarda kalmıştır; Türkiye Türkçesinde söz ‘şehir’ anlamıyla yeniden kullanıma girmiştir (Tietze).

  1. 10. yüzyıl · Eski Uygur Türkçesi: kend
  2. 11. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: kend
  3. 13. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: kent
  4. 14. yüzyıl · Harezm Türkçesi: kend
  5. 15. yüzyıl · Çağatay Türkçesi: kent ~ kend
  6. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: kend
  7. 16. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: kend
  8. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: kend
  9. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: kend ~ kand
  10. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: kent
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 32

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: balık (I), balık, balıkda, balıkdakı · ad

    Dönem anlamı

    Nüfusu ve yapıları belirli bir merkez çevresinde yoğunlaşmış büyük yerleşim yeri.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    t(a)ş(ı)km(ı)ş t(a)şra : (KT D12) yor(ı)yur : tiy(i)n : kü (e)ş(i)d(i)p : b(a)lıkd(a)kı : t(a)gıkm(ı)ş : t(a)gd(a)kı : inm(i)ş : tir(i)l(i)p : y(e)tm(i)ş (e)r bolm(ı)ş : t(e)nri :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    bulg(a)kin : üçün : y(a)gı boltı: bir yılka : biş yoh : sün(ü)şd(ü)m(i)z : (e)n ilk : togu b(a)lıkda : sün(ü)şd(ü)m(i)z : (KT K5) kül tig(i)n : (a)zm(a)n (a)k(ı)g : bin(i)p : opl(a)yu t(e)gdi : (a)ltı (e)r(i)g:

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 43

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: kent

    1. güncel anlam

    Yerleşimin, ticaretin, hizmetlerin ve ortak altyapının bir arada örgütlendiği yoğun yaşam alanı; ilgili: → şehir.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesibalık (I)adAnlamdan eşleşti: kent

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Nüfusu ve yapıları belirli bir merkez çevresinde yoğunlaşmış büyük yerleşim yeri.

Çağdaş arama bağı: şehir · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • balık (yalın biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 28. satır
  • balıkda (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 4. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 30. satır
  • balıkdakı (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 12. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 10. satır

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

k(a)n(ı)m k(a)g(a)n : y(e)ti y(e)g(i)rmi : (e)r(i)n : t(a)ş[(ı)k]m[(ı)ş t(a)şra] yo[n]yur tiy(i)n : kü (e)ş(i)d(i)p : b(a)lıkd(a)kı : t(a)şıkm(ı)ş : t(a)gd(a)kı

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 58 · çevriyazı güveni A

(a)nta öl(ü)rt(ü)m : il(i)n : (a)nta (a)lt(ı)m : ot(u)z : y(a)ş(ı)ma : b(e)ş b(a)lık : t(a)pa : sül(e)d(i)m : (a)ltı yoh : sün(ü)şd(ü)m : [............ s]üsin : koop : ö[l](ü)rt(ü)m : (a)nta : içr(e)ki ne : kişi

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 66 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · kent

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

kentli kentçi kentsel kentsiz kent izi kent içi kent kır kent dili kent dışı kentleşme kentlilik kentçilik kent bölge kent hakkı

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.