kuvvet

Bitigçi Sözlük Maddesi

kuvvet

(isim, fizik, matematik)
Arapça ḳuvvet · 8 anlam

İş yapma ve direnme kapasitesi, etkili otorite, fiziksel etki ve sayı üssü.

  1. 1.

    Bedensel kapasite

    (isim) Kasların yük kaldırma, itme veya bir dirence karşı iş yapma kapasitesi; ilgili: → güç (I).

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:58:41 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Zorlama ve baskı

    (isim) → baskı.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:58:41 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Söz geçirme etkisi

    (isim) → nüfuz.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:58:41 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Zorlamaya direnç

    (isim) Yük, aşınma veya zorlayıcı koşullar karşısında bütünlüğü koruyabilme; ilgili: → dayanıklılık.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:58:41 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Askerî varlık

    (isim) Devletin savaşa veya savunmaya ayırdığı askerî personel ve donanım bütünü; ilgili: → ordu (I).

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:58:41 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Etkili olma gücü

    (isim) → güç (I).

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:58:41 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Fiziksel etkileşim

    (isim, fizik) Cismin hızını veya biçimini değiştirebilen, itme ya da çekme olarak etki eden etkileşim; ilgili: → etken.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:58:41 · Türkiye saati (UTC+3)
  8. 8.

    Sayının üssü

    (isim, matematik) → üs (I).

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:58:41 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 32

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

3 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: küç, küçüg · ad

    Dönem anlamı

    Bir işi yapabilme, etki oluşturabilme ya da direnebilme yetisi.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    t(a)bg(a)ç : âtin : tut(u)p(a)n : t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)nka : (KT D8) körm(i)ş : (e)l(i)g yıl : iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : küün : tugs(ı)kda : bükli : k(a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    (KT D30) bod(u)n(u)g : koop : b(a)z kılt(ı)m : y(a)g(ı)sız : kılt(ı)m : koop m(a)na : körti: i(ş)(i)g küç(ü)g : birür : bunça : törüg : k(a)zg(a)n(ı)p : in(i)m : kül tig(i)n : özi (a)nça : k(e)rg(e)k boltı: k(a)n(ı)m k(a)g(a)n :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 38

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    1072–1300

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif dönemi · nüsha ve dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: küç, küçiñge, küçti, küçtiler, küçtim, küçün · ad

    Dönem anlamı

    Bir işi yapma, direnme veya başkaları üzerinde etkide bulunma yetisi; fiziksel ya da toplumsal kuvvet.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Rylands tercümesi ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te küç, kişinin etkisi, dayanma imkânı ve kudretiyle ilgili bağlamlarda kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Küç > güç gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; yapabilme ve etki oluşturma anlamı korunmuştur.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    Alp-lar arıġ alḳışur Küç bir ḳılıp arḳaşur Bir bir üze alḳaşur

    Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 237 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    135 Anlar kim kaçan (3) kılsalar körksüz işni azu küç kılsalar [7al] özleringe yad kılurlar Tangrım, yarlıkatu kolarlar (2) yazuklannı kim yarhkasa yazuklannı (3)

    Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 45

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

    Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.

    Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki metin ve eksiksiz Türkçe dizin; cilt, yaprak, satır, sure ve ayet tanıklığı.

  3. 3

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: kuvvet

    1. güncel anlam

    Kasların yük kaldırma, itme veya bir dirence karşı iş yapma kapasitesi; ilgili: → güç (I).

    2. güncel anlam

    → baskı

    3. güncel anlam

    → nüfuz

    4. güncel anlam

    Yük, aşınma veya zorlayıcı koşullar karşısında bütünlüğü koruyabilme; ilgili: → dayanıklılık.

    5. güncel anlam

    Devletin savaşa veya savunmaya ayırdığı askerî personel ve donanım bütünü; ilgili: → ordu (I).

    6. güncel anlam

    → güç (I)

    7. güncel anlam

    Cismin hızını veya biçimini değiştirebilen, itme ya da çekme olarak etki eden etkileşim; ilgili: → etken.

    8. güncel anlam

    → üs (I)

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon TürkçesiküçadAnlamdan eşleşti: kuvvet

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir işi yapabilme, etki oluşturabilme ya da direnebilme yetisi.

Çağdaş arama bağı: güç · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 12. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 11., 32. satırlar
  • küçüg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, batı yüzü; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 8., 9., 10., 30. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 8., 9. satırlar
Karahanlı Türkçesiküçad
Kaynak çevriyazıları:İlk Kur’an Tercümesi (Rylands): küç, küçiñge, küçti, küçtiler, küçtim, küçünDîvânu Lugâti’t-Türk: küç

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir işi yapma, direnme veya başkaları üzerinde etkide bulunma yetisi; fiziksel ya da toplumsal kuvvet.

Tarihsel bağlam: Rylands tercümesi ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te küç, kişinin etkisi, dayanma imkânı ve kudretiyle ilgili bağlamlarda kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Küç > güç gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; yapabilme ve etki oluşturma anlamı korunmuştur.

Çağdaş arama bağı: güç, kuvvet · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 33. cilt, 84b yaprağı, 3. satır; 35. sure, 44. ayet
  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 248a yaprağı, 5157. sözlük maddesi
  • küçiñge (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 32. cilt, 9b yaprağı, 2. satır; 28. sure, 14. ayet
  • küçti (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 38. cilt, 77a yaprağı, 3. satır; 65. sure, 1. ayet
  • küçtiler (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 35. cilt, 4b yaprağı, 3. satır; 39. sure, 47. ayet
  • küçtim (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 32. cilt, 11b yaprağı, 2. satır; 28. sure, 16. ayet
  • küçün (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 35. cilt, 34a yaprağı, 3. satır; 40. sure, 21. ayet

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

k(a)g(a)nka : körm(i)ş : (e)l(i)g yıl] (BK D8) iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : kün : tugs(ı)k(k)a : bükli [k](a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş : kuur(ı)g(a)ru : t(e)m(i)r :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 58 · çevriyazı güveni A

(BK Dil) inm(i)ş : tir(i)l(i)p : y(e)tm(i)ş (e)r : bolm(ı)ş : t(e)nri : küç birtük : üç(ü)n : k(a)n(ı)m k(a)g(a)n : süsi : böri t(e)g : (e)rm(i)ş : y(a)g(ı)si :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 60 · çevriyazı güveni A

özleringizni, (2) Ol Tangn erür sizke rahim. 30 Kim kim (3) kılsa ol haddin keçmek küçün [8b 1] her-âyine munu kigrür-miz anı otka, erür (2) Ol Tangn üze âsân.

Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 48 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · kuvvet

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

kuvvetli kuvvetçe kuvvetsiz kuvvetlenme kuvvetlilik kuvvet almak kuvvet kaybı kuvvetlenmek kuvvetsizlik kuvvet birimi kuvvet kümesi kuvvet serisi kuvvet vermek kuvvet yasası

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.