ruh

Bitigçi Sözlük Maddesi

ruh

(isim, din bilimi, kimya, felsefe, mecaz)
[ru:hu] Arapça rūḥ · 8 anlam

Yaşam ilkesi, dinî manevi varlık, iç dünya ve belirleyici öz.

  1. 1.

    Yaşamı taşıyan varlık

    (isim) → can.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:56:31 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    İslam inancındaki manevi varlık

    (isim, din bilimi) İslam inancında Allah’ın insana üflediği, kişinin dünyadaki yaşamından bağımsız süren ve özü bütünüyle kavranamayan manevi varlık; ilgili: → can.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:56:31 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    İşin asıl özü

    (isim) Bir işleyişi veya metni anlamlı kılan, asıl amacını taşıyan öz; ilgili: → esas.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:56:31 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Duygusal iç dünya

    (isim, mecaz) → duygu.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:56:31 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Kişiliğin yapısı

    (isim, mecaz) → karakter.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:56:31 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Başat ve ayırt edici özellik

    (isim, mecaz) Bir kişi, topluluk veya esere ayırt edici görünümünü kazandıran başat özellik; ilgili: → nitelik.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:56:31 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Uçucu kokulu sıvı

    (isim, kimya) → esans.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:56:31 · Türkiye saati (UTC+3)
  8. 8.

    Felsefede yaşam ilkesi

    (isim, felsefe) Felsefi açıklamalarda bedenin yaşamasını ve eyleme geçmesini mümkün kılan içsel ilke; ilgili: → dirilik.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 10:56:31 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 27 · Tarihsel Derlem

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    1069–1070

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi

    Biçim: öz, özde, özdin, öze, özi, özin, özinde, özindin, öziñge, özke, özler, özni, özüg, özüm, özün, özüñg · zamir, ad

    Dönem anlamı

    Kişinin kendisi, iç varlığı veya bir şeyi o şey yapan temel nitelik.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Kutadgu Bilig’de öz; dönüşlülük, kişinin kendi varlığı ve iç nitelik anlatımında iyelik ve durum ekleriyle geniş biçimde kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Öz biçimce yaşamış; kendilik, iç nitelik ve temel yapı anlamları çağdaş dilde de sürmüştür.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    ḳalı ḳançaḳa kirme tutġıl özüŋ ḳalı ḳançasız bil uzatma sözüŋ

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 27 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    sini erdüküŋ teg ögümez özüm sini senmet öggil kesildi sözüm

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 33 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

    Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.

    Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: ruh

    1. güncel anlam

    → can

    2. güncel anlam

    İslam inancında Allah’ın insana üflediği, kişinin dünyadaki yaşamından bağımsız süren ve özü bütünüyle kavranamayan manevi varlık; ilgili: → can.

    3. güncel anlam

    Bir işleyişi veya metni anlamlı kılan, asıl amacını taşıyan öz; ilgili: → esas.

    4. güncel anlam

    → duygu

    5. güncel anlam

    → karakter

    6. güncel anlam

    Bir kişi, topluluk veya esere ayırt edici görünümünü kazandıran başat özellik; ilgili: → nitelik.

    7. güncel anlam

    → esans

    8. güncel anlam

    Felsefi açıklamalarda bedenin yaşamasını ve eyleme geçmesini mümkün kılan içsel ilke; ilgili: → dirilik.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesiözzamir, adAnlamdan eşleşti: ruh
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: öz, özde, özdin, öze, özi, özin, özinde, özindin, öziñge, özke, özler, özni, özüg, özüm, özün, özüñg

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Kişinin kendisi, iç varlığı veya bir şeyi o şey yapan temel nitelik.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de öz; dönüşlülük, kişinin kendi varlığı ve iç nitelik anlatımında iyelik ve durum ekleriyle geniş biçimde kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Öz biçimce yaşamış; kendilik, iç nitelik ve temel yapı anlamları çağdaş dilde de sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: öz · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • öz (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 81, 136, 146, 170, 329, 433, 460, 485, 500, 510, 516, 535, 595, 600, 626, 650, 655, 666, 676, 706, 782, 801, 858, 859, 867, 938, 950, 1006, 1008, 1017, 1033, 1096, 1104, 1274, 1285, 1291, 1310, 1353, 1427, 1438, 1460, 1471, 1485, 1603, 1684, 1767, 1879, 1897, 1898, 1938, 2019, 2047, 2061, 2072, 2156, 2252, 2313, 2448, 2480, 2526, 2549, 2572, 2619, 2631, 2652, 2653, 2662, 2668, 2681, 2771, 2804, 2851, 2852, 2869, 2884, 2903, 2996, 2998, 3002, 3018, 3092, 3133, 3157, 3161, 3178, 3203, 3233, 3243, 3257, 3301, 3322, 3334, 3365, 3426, 3471, 3487, 3490, 3492, 3493, 3494, 3496, 3557, 3616, 3646, 3676, 3689, 3698, 3710, 3738, 3780, 3831, 3861, 3863, 3877, 3912, 3917, 3921, 3931, 3997, 4008, 4015, 4041, 4049, 4090, 4117, 4120, 4122, 4125, 4169, 4220, 4274, 4489, 4495, 4516, 4598, 4634, 4637, 4643, 4665, 4700, 4788, 4790, 4807, 4810, 4823, 4931, 4993, 5042, 5072, 5116, 5204, 5240, 5261, 5286, 5409, 5462, 5465, 5493, 5536, 5573, 5583, 5594, 5603, 5605, 5652, 5656, 5658, 5747, 5775, 5799, 5875, 5976, 5998, 6035, 6042, 6044, 6146, 6172, 6176, 6229, 6255, 6258, 6267, 6334, 6358, 6359, 6372, 6384, 6430, 6433, 6464, 6502, 6554, 6556, 6559, 6560, 6610, 6640. beyitler
  • özde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 311, 707, 2560, 3823, 4175, 4481. beyitler
  • özdin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 322, 5528, 5649, 6353. beyitler
  • öze (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 36, 42, 56, 2901, 3440, 5499, 5572. beyitler
  • özi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4, 181, 235, 292, 404, 418, 419, 431, 503, 516, 575, 620, 727, 755, 765, 784, 814, 849, 855, 862, 1059, 1223, 1460, 1528, 1533, 1760, 1871, 1906, 1909, 1936, 2206, 2254, 2464, 2489, 2520, 2538, 2559, 2664, 2721, 2749, 2751, 2755, 2904, 2914, 3128, 3138, 3182, 3362, 3565, 3626, 3766, 4191, 4524, 4588, 4592, 4766, 4813, 4931, 5083, 5096, 5673, 6199, 6237, 6247, 6274, 6356, 6389, 6422. beyitler
  • özin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 403, 508, 628, 757, 965, 988, 1073, 2292, 2294, 2508, 2512, 2518, 2649, 2753, 2764, 2769, 2790, 2833, 2870, 2978, 2981, 2989, 3234, 3449, 3450, 3508, 3513, 3540, 3639, 3644, 3921, 3933, 4105, 4121, 4142, 4216, 4333, 4452, 4844, 4960, 4968, 5000, 5004, 5676, 6128, 6158, 6276, 6326, 6354, 6357, 6452. beyitler
  • özinde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 517, 706, 1460, 4041. beyitler
  • özindin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1653, 1771, 6075, 6629. beyitler
  • öziñge (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1272, 5630. beyitler
  • özke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 256, 258, 483, 499, 517, 634, 686, 736, 880, 900, 1038, 1113, 1565, 1826, 1893, 2289, 2341, 2468, 2611, 2963, 3268, 3648, 3649, 4187, 4259, 4530, 4695, 4748, 4754, 4969, 5147, 5155, 5158, 5161, 5260, 5292, 5303, 5361, 5619, 5620, 5707, 5877, 6038, 6249, 6268, 6577, 6605. beyitler
  • özler (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3300, 5384. beyitler
  • özni (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 135, 209, 1404, 4118, 4323, 5537, 5846, 6553. beyitler
  • özüg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 298, 1003, 1013, 1326, 2519, 2656, 2677, 2850, 3741, 4036, 5201, 5221, 5709, 5841. beyitler
  • özüm (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 187, 192, 195, 202, 203, 204, 287, 363, 390, 395, 422, 476, 479, 528, 630, 638, 657, 698, 735, 754, 776, 788, 791, 799, 828, 835, 837, 848, 1088, 1118, 1119, 1153, 1209, 1361, 1512, 1589, 1656, 1805, 1891, 1918, 1920, 1921, 2429, 2525, 2879, 2947, 3017, 3055, 3158, 3176, 3180, 3201, 3235, 3306, 3310, 3326, 3331, 3337, 3338, 3366, 3454, 3489, 3512, 3598, 3692, 3695, 3707, 3737, 3756, 3758, 3759, 3767, 3789, 3809, 3827, 3833, 3865, 3871, 3883, 3886, 3940, 4002, 4025, 4161, 4460, 4569, 4724, 4732, 4736, 4780, 4781, 4793, 4803, 4851, 4874, 4935, 4937, 5040, 5041, 5117, 5337, 5399, 5400, 5602, 5615, 5635, 5642, 5644, 5645, 5646, 5690, 5691, 5692, 5696, 5748, 5749, 5814, 5819, 6036, 6064, 6080, 6085, 6086, 6098, 6501, 6507, 6540, 6586, 6590, 6639. beyitler
  • özün (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 101, 134, 603, 895, 1037, 1141, 1147, 1206, 1237, 1505, 1572, 2204, 2306, 3123, 3328, 3559, 3662, 3783, 3876, 3894, 3950, 4172, 4253, 4281, 4410, 4559, 4739, 4883, 4978, 5067, 5133, 5574, 5942. beyitler
  • özüñg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 240, 790, 1292, 1435, 1476, 3242, 5870. beyitler
Kaynak yayınlar ve okuma notu

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · ruh

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

tevfik mağfiret etmek bireylik murakabe transzendental tekbencilik imana getirmek dış dünya şükürler olsun varoluşsal arayış varoluşsal sorgulama varoluş sorunu rastlantı öğesi tensellik

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.