çarpmak

Bitigçi Sözlük Maddesi

çarpmak

(-e, -i, nesnesiz, -le, matematik, mecaz)
· 8 anlam
  1. 1.

    (-e) Hızla değmek, vurmak.

  2. 2.

    (-i) Etkisiyle birdenbire hasta etmek.

  3. 3.

    (-i) Varlığına inanılan bir gücün öfkesine uğramak.

  4. 4.

    (-i) El çabukluğu ile çalmak, dolandırarak elde etmek.

  5. 5.

    (-i) Kurnazlıkla ele geçirmek.

  6. 6.

    (nesnesiz) Kalp, hızlı hızlı vurmak.

  7. 7.

    (-i, -le, matematik) Biri çarpılan, öbürü çarpan denilen iki sayı verildiğinde çarpanı çarpılandaki birim kadar çoğaltarak "çarpım" adı verilen bir üçüncü sayıyı elde etmek; darbetmek.

  8. 8.

    (-i, mecaz) Çekiciliğiyle etkilemek, şaşırtmak.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

çarpmak etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Çarpmak, Türkçe bir fiildir. Gülensoy onu yansıma kökenli *çap- fiiline bağlar ve araya giren -r- ünsüzünü türeme sayar; Tietze de fiilin Eski Türkçe çap-'ın bir gelişmesi gibi göründüğünü belirtir, kert-, sark-, serp- gibi fiillerle karşılaştırır ve fiilin Türk dilleri içinde yalnız Oğuz kolunda bulunduğunu söyler. En eski tanıkları XV. yüzyıl Eski Anadolu metinlerindedir: Dede Korkut Kitabı'nda kuyruk çarpmak vurmayı, il çarpmak ise bir yurdu yağmalamayı anlatır. Osmanlıcada çalıp çarpmak kalıbında ve Kâmûs-ı Türkî'de ‘zorla almak’ anlamı görülür; Türkiye Türkçesinde argodaki ‘aşırmak’ anlamını Tietze çarp- ‘vurmak’tan türetir.

  1. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: çarp-
  2. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: çarp-
  3. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: çarp-
  4. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: çarp-
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · çarpmak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

çarpma çarpılma çarpılmak çarpılabilir uğramak çırpmak dövmek düşmek toslamak vurmak yanmak çakmak çalmak çarpış

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.