dayı

Bitigçi Sözlük Maddesi

dayı

(isim, sıfat, ünlem, tarih, ağızlardan, mecaz, argo)
· 7 anlam

Anne tarafından erkek akraba; hitap, destekçi ve tarihî unvan.

  1. 1.

    Anne tarafından akraba

    (isim) Kişinin annesiyle aynı anne veya babadan gelen erkek akrabası; ilgili: → akraba.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 21:45:57 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Yürekli kişi

    (sıfat, ağızlardan) Tehlike karşısında geri çekilmeyip yüreklilik gösteren; ilgili: → cesur.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 21:45:57 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Yaşlı erkeğe hitap

    (ünlem, ağızlardan) Yaşça büyük bir erkeğin dikkatini yakınlıkla çekmek için söylenen sesleniş; ilgili: → amca.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 21:45:57 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Nüfuzuyla kayıran

    (isim, mecaz) → kayırıcı.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 21:45:57 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Kabadayı

    (isim, argo) → kabadayı.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 21:45:57 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Kuzey Afrika yöneticisi

    (isim, tarih) Geçmişte Osmanlı Kuzey Afrikası’ndaki bazı eyaletlerde askerî çevrelerin seçerek öne çıkardığı yerel yönetici unvanı; ilgili: → yönetici.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 21:45:57 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.
    Yeni

    Denizci ve ocak mensubu unvanı

    (isim, tarih) Osmanlı döneminde gemi reislerine, denizcilere ve askerî ocakların kıdemli üyelerine verilen unvan.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 21:45:57 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

dayı etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Dayı, 'annenin erkek kardeşi' anlamındaki eski Türkçe tağay ~ tay sözüne dayanır: Stachowski sözü Ortak Türkçe *tāj'ın üçüncü kişi iyelik ekli *tājı biçimine, Gülensoy Divanü Lugati't-Türk'teki taġay'a ve onun da tāy 'anne tarafından akraba'ya bağlar; Tietze ise etimolojinin açıklanmadığını belirtir. Söz Uygurca ve Karahanlıca tağay olarak geçer; Dede Korkut Kitabı'nda ṭayı, Evliya Çelebi'de dayı yazılır. Osmanlı döneminde söz gemi reisi, Yeniçeri zabiti ve Cezayir yöneticisi için unvan olarak da kullanılır; Türkiye Türkçesinde kabadayı ve kayırıcı anlamları tanıklanır.

  1. 11. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: taġay
  2. 13. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: tay
  3. 14. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: tagay ~ tayı
  4. 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: tayı
  5. 15. yüzyıl · Çağatay Türkçesi: tağay ~ tağayı
  6. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dayı
  7. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dayı
  8. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: dayı
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · dayı

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

dayıcık dayılık dayılanma dayı olmak dayılanmak paşababa damat kağanlık azatlık sarıca eyalet haseki başefendilik dukalık

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.