dilek

Bitigçi Sözlük Maddesi

dilek

(isim)
· 1 anlam

  1. (isim) Kişinin olmasını istediği bir durum için içinde taşıdığı veya sözle açıkladığı istek. Gerçekleşmesi kendi çabasına bağlı olabilir ya da başkalarının kararını ve koşulların değişmesini gerektirebilir, iyi dilekler çoğu kez destek ve yakınlık gösterir; temenni, murat.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 37 · Tarihsel Derlem

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    1069–1070

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi

    Biçim: tilek, tileki, tilekim, tilekin, tilekke, tilekni, tilekçe · ad

    Dönem anlamı

    Gerçekleşmesi istenen sonuç veya bu sonuca yönelen iç istek ve yakarış.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Kutadgu Bilig’de tilek, kişinin istediği sonuca yönelmesi, istemesi ve isteğini bildirmesi bağlamlarında kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Tilek > dilek gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; istek ve istenen sonuç anlamları korunmuştur.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    atasın anasın yuluġ ḳıldı ol tilek ümmet erdi ayu birdi yol

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 37 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    bayat birdi barça tilemiş tilek bayat oḳ bolu birsü arḳa yülek

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 90 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

    Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.

    Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: dilek

    1. güncel anlam

    Kişinin olmasını istediği bir durum için içinde taşıdığı veya sözle açıkladığı istek. Gerçekleşmesi kendi çabasına bağlı olabilir ya da başkalarının kararını ve koşulların değişmesini gerektirebilir, iyi dilekler çoğu kez destek ve yakınlık gösterir; temenni, murat.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesitilekad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: tilek, tileki, tilekim, tilekin, tilekke, tilekni, tilekçe

Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Gerçekleşmesi istenen sonuç veya bu sonuca yönelen iç istek ve yakarış.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de tilek, kişinin istediği sonuca yönelmesi, istemesi ve isteğini bildirmesi bağlamlarında kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Tilek > dilek gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; istek ve istenen sonuç anlamları korunmuştur.

Çağdaş arama bağı: dilek · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • tilek (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 116, 122, 125, 136, 567, 602, 753, 822, 1045, 1095, 1122, 1123, 1254, 1268, 1400, 1617, 1647, 1882, 2428, 2720, 3000, 3092, 3138, 3313, 3315, 3324, 3325, 3410, 3420, 3454, 3481, 3604, 3702, 3727, 3772, 3857, 3874, 3963, 4023, 4050, 4089, 4234, 4388, 4499, 4681, 4701, 4728, 4732, 4744, 4784, 4785, 4796, 4802, 4936, 4955, 4957, 4980, 4986, 5025, 5096, 5192, 5429, 5438, 5482, 5612, 5732, 5749, 5798, 5819, 5895, 6118, 6120, 6200, 6535, 6542. beyitler
  • tileki (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 503, 508, 1194, 1423, 1609, 1631, 2125, 2937, 3629, 3729. beyitler
  • tilekim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 184, 192, 287, 3019, 3023, 3153, 3316, 3861, 3884, 3909, 4732, 4764, 4937, 5093, 5855, 5871, 6501, 6504. beyitler
  • tilekin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 349, 606, 1051, 1799, 1875, 2051, 2393, 2416, 2666, 2709, 3313, 3322, 3702, 3867, 3901, 3904, 5044, 5152, 5432, 6248, 6614. beyitler
  • tilekke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 155, 331, 428, 615, 675, 1797, 1821, 2627, 2637, 3860, 3870, 4019, 4179, 4936, 5042, 5597, 5660, 6607. beyitler
  • tilekni (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4935. beyit
  • tilekçe (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 316, 1077, 2240, 5896, 6231. beyitler
Kaynak yayınlar ve okuma notu

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · dilek

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

dilekçe dileksiz dilek şart dilek ağacı dilek koşul dilek tutmak dilekçe hakkı dilekçe vermek dilekçe örneği alkış açmak dualı hacet murat

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.