Bir yere, düzeye veya bilgiye ulaşmak; olgun duruma gelmek.
Bağlamda doğrulanan kullanım biçimlerini görmek için kartı açın.
Öbekleri ve derlem tanıklarını görmek için kartı açın.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: yaklaşık 1387 · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · PDF s. 118
Türkçe tercümenin kaynak yayında olasılıklı gösterilen tarihi. Kaynak yayın tercüme tarihini başlık künyesinde [1387?] biçiminde, belirsizlik işaretiyle verir. Tarih dayanağı: Başlık sayfası, PDF s. 2
Anlamsal gelişim çizgisi
1387 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: ses değişimi ve çok anlamlılığın sürekliliği
1387
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: deg- · fiil
Dönem anlamı
Bir noktaya varmak, ona dokunmak veya belirli bir düzeye erişmek.
ses değişimi ve çok anlamlılığın sürekliliğiKâbûs-nâme'de ayağın suya değmesi ile kişinin bir sonuca ulaşması aynı fiilin somut ve soyut kullanımlarını gösterir.
Günümüze uzanan değişim
g çevresindeki ses değişmesiyle deg- > değ- olmuş; temas ve ulaşma anlamları sürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: erişmek
1. güncel anlam
Çaba veya zaman gerektiren bir sonuca ya da istenen düzeye varmak; ilgili: → varmak.
2. güncel anlam
Hareket veya uzanış sonunda hedeflenen noktada bulunmak; ilgili: → varmak.
3. güncel anlam
Bitki veya meyve, gelişerek kullanım ya da tüketim için uygun evreye gelmek; ilgili: → olgunlaşmak.
4. güncel anlam
Beklenen işin yapılacağı tarih veya mevsim başlamış olmak; ilgili: → gelmek.
5. güncel anlam
Bir bilgi, belge veya hizmeti inceleyip kullanmaya elverişli bağlantıyı ya da olanağı elde etmek; ilgili: → erişim.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kâbûs-nâme: deg-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir noktaya varmak, ona dokunmak veya belirli bir düzeye erişmek.
Tarihsel bağlam: Kâbûs-nâme'de ayağın suya değmesi ile kişinin bir sonuca ulaşması aynı fiilin somut ve soyut kullanımlarını gösterir.
Anlamsal gelişim notu: g çevresindeki ses değişmesiyle deg- > değ- olmuş; temas ve ulaşma anlamları sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: değmek, ulaşmak, erişmek · ses değişimi ve çok anlamlılığın sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
ki önegülik aşıl-suz (5) kişi-ler işi-dür. Ve yeğrek ‘âdet kişi-ye tevâzu‘-dur. Bu bir ni’metdür ki (6) değme kişiye değ medi. Ve her bir sözde “sen” deyü söyleme. “Ey kişi, sen” (7 dahi deme ki bu söz
Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 118 · çevriyazı güveni B
olmak eyü degül; 6) hâşşa ev düşmeninden ki yad düşmen ol bildügin bilmez. Ve hç dost-ıla (4) gengel karup râzup açma; zirâ çok olur ki dostlık düşmenlige deg- şirler260 (5) ve çok düşmenlik dostlığa. Cehd eyle ki dostlanıp düşmenleründen (6)
Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 144 · çevriyazı güveni B
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit