fikir
(isim, eskimiş)Kanaat veya öneri, soyut zihinsel içerik ve eski kullanımda kaygı.
Kanaat veya öneri, soyut zihinsel içerik ve eski kullanımda kaygı.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Fikir, Arapça fikr ‘düşünce, düşünme’ sözünden alınmıştır (Tietze, Stachowski, Räsänen). Eski yazımı fikr'dir; iki ünsüz arasına i türemesiyle fikir biçimini almıştır (Tietze). Anadolu'da XIII. yüzyılda Şeyyâd Hamza'nın Yusuf u Züleyhâ'sında fikre düş- kuruluşuyla görülür; Ferec ba'de'ş-Şidde'de (1451) ‘düşünce’ ve ‘düşünme’ anlamlarıyla, Dede Korkut Kitabı'nda fikr eyle- ‘düşünmek’ kuruluşuyla geçer. Sonraki yüzyıllarda ‘görüş’, ‘niyet, plan’ anlamlarını kazanmış; fikr-i sabit deyimi Fransızca idée fixe'in çevirisidir.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 1358’den önce · Nehcü’l-Ferâdîs · PDF s. 308
telif için en geç tarih. Kaynak, Mercanî nüshasının 1358 ve Yeni Cami nüshasının 1360 istinsah tarihlerini telif için terminus ante quem sayar; eser bu tarihlerden önce yazılmıştır. Tarih dayanağı: Ön söz, PDF s. 783
Anlamsal gelişim çizgisi
1358–1360 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği
1358–1360
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: saḳınç, saḳınçı · ad
Dönem anlamı
Zihinde oluşan, bir durum veya konu üzerinde duran düşünce.
sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliğiNehcü’l-Ferâdîs’in 426-11 tanığında saḳınçı, anlatılan kişinin zihninde taşıdığı düşünceyi gösterir.
Günümüze uzanan değişim
Saḳınç genel dilden çekilmiş; düşünce ve fikir onun zihinsel içerik anlamını karşılamıştır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
ğazab qilmaz, tep saqinur, velikin ol höcamnğ mahabbatı aıiğar yoqluqi üçün andağ qilur taqi ol saqınç andağ (12) ermez. Emdi bu zamâna içinde kim kim mâl birle mağrür bolsa taqı dünyâda arîğar heç meşaqqat
Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 308
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çekimli biçimler ile metin sayfası-satır gönderimleri için ana Nehcü’l-Ferâdîs dizini.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: fikir
1. güncel anlam
Bir mesele üzerine varılan kanaat veya önerilen düşünce; eş anlamlı: → düşünce.
2. güncel anlam
Nesne ve yaşantıları zihinde kavramsallaştırarak kurulan soyut içerik; eş anlamlı: → düşün.
3. güncel anlam
Zihinde büyütülen, sağlam dayanağı bulunmayan sanı veya kaygı; ilgili: → kuruntu.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Nehcü’l-Ferâdîs: saḳınçı. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Zihinde oluşan, bir durum veya konu üzerinde duran düşünce.
Tarihsel bağlam: Nehcü’l-Ferâdîs’in 426-11 tanığında saḳınçı, anlatılan kişinin zihninde taşıdığı düşünceyi gösterir.
Anlamsal gelişim notu: Saḳınç genel dilden çekilmiş; düşünce ve fikir onun zihinsel içerik anlamını karşılamıştır.
Çağdaş arama bağı: düşünce, fikir · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit