fırtına
(isim, meteoroloji, mecaz)
[fırtı'na]
İtalyanca fortunale
· 5 anlam
Güçlü rüzgâr, onun yarattığı çalkantı veya ağır gerilim.
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 40
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı
-
1
Tarihsel kaynak
720–735
Orhon Türkçesi
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: bor, borça · ad
Dönem anlamı
Güçlü rüzgârla savrulan karın görüşü azaltarak oluşturduğu sert hava olayı.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığıCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
bod(u)n(u)g : uda : b(a)sd(ı)m(ı)z : türg(i)ş : k(a)g(a)n : süsi: bolçuda : otça : borça: k(e)lti: sün(ü)şd(ü)m(i)z : kül tig(i)n : b(a)şgu boz (a)t: bin(i)p t(e)gdi: b(a)şgu boz : k2 [................ ]
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 40
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
k(e)çe : yon[d(ı)m : türg(i)ş : bod(u)n(u)g] uda b(a)sd(ı)m : türg(i)ş : k(a)g(a)n : süsi: otça : borça : k(e)lti: (BK D28) bolçuda : sün(ü)şd(ü)m(i)z : k(a)g(a)nin : y(a)bgu[si]n : ş(a)din :
Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 66
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: fırtına
1. güncel anlam
Beaufort ölçeğinin sekizinci kuvvet basamağında yer alan, 34–40 knot hız aralığındaki rüzgâr; ilgili: → rüzgâr.
2. güncel anlam
Güçlü hava hareketinin deniz yüzeyinde veya çöl kumlarında oluşturduğu şiddetli çalkantı; ilgili: → dalga.
3. güncel anlam
Gündelik yaşamı ağır biçimde bozan, atlatılması güç olay veya dönem; ilgili: → sıkıntı.
4. güncel anlam
Çelişen düşünceler, duygular veya toplumsal güçlerin yol açtığı yoğun gerilim ve karmaşa; ilgili: → karışıklık.
5. güncel anlam
Şiddetli rüzgârın çoğu kez yağış, gök gürültüsü veya savrulan parçacıklarla birlikte görüldüğü tehlikeli hava olayı; ilgili: → rüzgâr.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Orhon TürkçesiboradAnlamdan eşleşti: fırtına
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Güçlü rüzgârla savrulan karın görüşü azaltarak oluşturduğu sert hava olayı.
Çağdaş arama bağı: boran · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- borça (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 37. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 27. satır
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · fırtına
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
fırtınalı
fırtınamsı
fırtınasız
fırtına gibi
fırtına riski
fırtına bulutu
fırtına dinmek
fırtına çıkmak
fırtına dalgası
fırtına uyarısı
fırtınalı olmak
fırtına atlatmak
fırtına estirmek
fırtına koparmak
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.