hava

Bitigçi Sözlük Maddesi

hava

(isim, sıfat, meteoroloji, müzik, mecaz)
Arapça hevā · 14 anlam

Gaz karışımı, meteorolojik koşullar, açık uzam, ezgi ve ortam izlenimi.

  1. 1.

    Yeryüzünü kuşatan gaz karışımı

    (isim) Başlıca azot ve oksijenden oluşan, yeryüzünü kuşatan gazlar karışımı; ilgili: → gaz (II).

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Meteorolojik koşullar

    (isim, meteoroloji) Belirli konum ve vakitte yağış, sıcaklık, basınç ve rüzgârın oluşturduğu meteorolojik koşullar; ilgili: → atmosfer.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Canlıya etkisiyle çevre koşulu

    (isim) Canlıya sıcak, soğuk, bunaltıcı veya serin gelmesine göre değerlendirilen çevre koşulları; ilgili: → atmosfer.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Yukarıda görülen uzam

    (isim) → gökyüzü.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Nesneler çevresindeki açık uzam

    (isim) Yeryüzü veya çevredeki nesneler üzerinde açık kalan uzam; ilgili: → boşluk.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Hafif akım

    (isim) → esinti.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Yöreye veya söyleyişe bağlı ezgi

    (isim, müzik) Belirli bir yöreye, oyuna veya söyleyiş tarzına bağlı ezgi; ilgili: → ezgi.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  8. 8.

    Çalgının çıkardığı perde

    (isim, müzik) Çalgıdan çıkarılan belirli yükseklikteki işitsel titreşim; ilgili: → ses.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  9. 9.

    Sonuç veya dayanak taşımama

    (sıfat, mecaz) Somut sonuç veya dayanak taşımayan; ilgili: → boşluk.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  10. 10.

    Kişinin bıraktığı izlenim

    (isim, mecaz) İnsanın duruşu, davranışı ve söyleyişiyle çevresinde bıraktığı izlenim; ilgili: → görünüş.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  11. 11.

    Anlatımın ayırt edici biçimi

    (isim, mecaz) → üslup.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  12. 12.

    Ortak duygu ve beklenti ortamı

    (isim, mecaz) Birlikte yaşanan koşulların insanlarda uyandırdığı ortak duygu ve beklenti iklimi; ilgili: → atmosfer.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  13. 13.

    İlgi uyandıran nitelik

    (isim, mecaz) → çekicilik.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  14. 14.

    Kendi rahatlık düzeni

    (isim, mecaz) Kişinin kendini rahat hissettiği, dilediğince davranabildiği yaşayış düzeni; ilgili: → keyif.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:21:23 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

hava etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Hava, Arapça hawāʾ ‘hava’ sözünden alınmıştır (Tietze, Stachowski, Räsänen). Anadolu'daki ilk tanık XIII. yüzyılda Yusuf u Züleyhâ'dadır: havadan kuşlar gelip konar. XIV. yüzyılda Harezm ve Kıpçak metinlerinde söz hem ‘gök, hava boşluğu’ hem ‘havanın durumu’ anlamıyla görülür; Codex Cumanicus yağmurlu havadan söz eder. Meninski (1687) sözü hevā söyleyişiyle ‘rüzgâr’ karşılığı verir. Kâmûs-ı Türkî ‘şarkı, çalgı makamı’ anlamının dilimize özgü olduğunu belirtir; ‘ruh hâli, ortam’ gibi anlamlar sonradan gelişmiştir. Kutadgu Bilig'deki hava ise ‘nefsin arzusu’ anlamındadır; Tietze bu anlamı ayrı bir madde olarak verir.

  1. 13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: hava
  2. 14. yüzyıl · Harezm Türkçesi: hava
  3. 14. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: hava
  4. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: havā
  5. 15. yüzyıl · Çağatay Türkçesi: havā
  6. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: hevâ
  7. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: hava ~ havâ
  8. 20. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: havā
  9. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: hava
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · hava

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

sıcaklık maruziyeti meteoroloji istasyonu havacı havali havalı havalık havasız hava hoş hava cebi hava hava hava hızı hava nemi hava olayı muson iklimi

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.