hatun
(isim, tarih, teklifsiz konuşmada)
[ha:tun]
· 4 anlam
Kadın için kullanılan ad ve saygı hitabı; kişinin eşi veya tarihî saray unvanı.
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 32
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı
-
1
Tarihsel kaynak
720–735
Orhon Türkçesi
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: katun, katunug · ad
Dönem anlamı
Kadınlar için kullanılan saygı ve unvan sözü; tarihsel bağlamda kağanın eşi.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığıCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
bod(u)n : bolçun tiy(i)n : k(a)n(ı)m : ilt(e)r(i)ş k(a)g(a)n(ı)g : ög(ü)m : ilbilge k(a)tun(u)g : t(e)nri : töp(ü)sinte : tut(u)p : yüg(e)rü : kötürm(i)ş (e)r(i)nç : k(a)n(ı)m k(a)g(a)n : yiti y(e)g(i)rmi (e)r(i)n :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
bod(u)n(u)g : (a)tı küsi : yok bolm(a)zun : tiy(i)n : k(a)n(ı)m k(a)g(a)n(ı)g ög(ü)m k(a)tun(u)g : köt(ü)rm(i)ş : t(e)nri : il bir(i)gme : t(e)nri : türük : bod(u)n : (a)tı küsi : yok bolm(a)zun [tiy(i)n :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 36
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: hatun
1. güncel anlam
Gündelik söyleyişte dişi yetişkini anmaya yarayan ad; ilgili: → kadın.
2. güncel anlam
Kadını nezaketle anmaya yarayan, adının ardından da gelebilen hitap; ilgili: → hanım.
3. güncel anlam
Bir erkeğin evlenmiş olduğu kadını aile içi konuşmada anma sözü; ilgili: → eş.
4. güncel anlam
Eski Türk-Moğol saraylarında hükümdarın zevcesini veya hanedanın seçkin dişi mensubunu anma payesi; ilgili: → ünvan.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Orhon Türkçesikatunad
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Kadınlar için kullanılan saygı ve unvan sözü; tarihsel bağlamda kağanın eşi.
Çağdaş arama bağı: hatun · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- katunug (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 11., 25. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 10., 21. satırlar - katun (yalın biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 31. satır
Tarihsel kaynaklardan derlem satırları
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
tiy(i)n : k(a)n(ı)m : ilt(e)r(i)ş : k(a)g(a)n(ı)g : ög(ü)m : ilb(i)lge : k(a)tun(u)g : t(e)nri: töp(ü)sinte : tut(u)p : yüg(e)rü : köt(ü)rti (e)r(i)nç k(a)n(ı)m k(a)g(a)n : y(e)ti y(e)g(i)rmi : (e)r(i)n : t(a)ş[(ı)k]m[(ı)ş
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 58 · çevriyazı güveni A
(BK D21) ög(ü)m : k(a)tun(u)g : köt(ü)r(ü)gme : t(e)nri: il b(e)r(i)g[nıe t](e)nri : türük bod(u)n : (a)tı küsi : yok bolm(a)zun : tiy(i)n : öz(ü)m(i)n : ol
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 64 · çevriyazı güveni A
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · hatun
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
hatuncuk
Tercan
Kadınhanı
damat
haseki sultan
çar
çareviç
çariçe
tüfekçi
yabgu
kul cinsi
tuğra çekmek
sofracı
zülüflü baltacı
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.