kendi

Bitigçi Sözlük Maddesi

kendi

(zamir)
· 4 anlam · 0 geçiş
  1. 1.

    (zamir) İyelik ekleri alarak kişilerin öz varlığını anlatmaya yarayan dönüşlülük zamiri; zat.

  2. 2.

    (zamir) Kişinin özel olarak vurgulandığını anlatan bir söz.

  3. 3.

    (zamir) Yaptığı, giriştiği bir işte başkalarının herhangi bir etkisi bulunmadığını belirten bir söz.

  4. 4.

    (zamir) "Kendisi, kendileri" biçiminde bazen saygı duygusuyla veya söz konusu olanları amaçlayarak "o" ve "onlar" yerine kullanılan bir söz.

Birleşik Sözcükler

kendi adına, kendi başına, kendi beslek, kendigelen, kendi hâlinde, kendi kendine, kendi payına, kendine has, kendine mahsus, kendine özgü

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 36

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Orhon Türkçesikentüzamir

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Eylemi yapanı veya sözü edilen kişiyi yine kendisine bağlayan dönüşlülük sözü.

Çağdaş arama bağı: kendi · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • kentü (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 4. satır; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 23. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 19. satır

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Karahanlı Türkçesiözzamir, adAnlamdan eşleşti: kendi
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: öz, özde, özdin, öze, özi, özin, özinde, özindin, öziñge, özke, özler, özni, özüg, özüm, özün, özüñg

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Kişinin kendisi, iç varlığı veya bir şeyi o şey yapan temel nitelik.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de öz; dönüşlülük, kişinin kendi varlığı ve iç nitelik anlatımında iyelik ve durum ekleriyle geniş biçimde kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Öz biçimce yaşamış; kendilik, iç nitelik ve temel yapı anlamları çağdaş dilde de sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: öz · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • öz (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 81, 136, 146, 170, 329, 433, 460, 485, 500, 510, 516, 535, 595, 600, 626, 650, 655, 666, 676, 706, 782, 801, 858, 859, 867, 938, 950, 1006, 1008, 1017, 1033, 1096, 1104, 1274, 1285, 1291, 1310, 1353, 1427, 1438, 1460, 1471, 1485, 1603, 1684, 1767, 1879, 1897, 1898, 1938, 2019, 2047, 2061, 2072, 2156, 2252, 2313, 2448, 2480, 2526, 2549, 2572, 2619, 2631, 2652, 2653, 2662, 2668, 2681, 2771, 2804, 2851, 2852, 2869, 2884, 2903, 2996, 2998, 3002, 3018, 3092, 3133, 3157, 3161, 3178, 3203, 3233, 3243, 3257, 3301, 3322, 3334, 3365, 3426, 3471, 3487, 3490, 3492, 3493, 3494, 3496, 3557, 3616, 3646, 3676, 3689, 3698, 3710, 3738, 3780, 3831, 3861, 3863, 3877, 3912, 3917, 3921, 3931, 3997, 4008, 4015, 4041, 4049, 4090, 4117, 4120, 4122, 4125, 4169, 4220, 4274, 4489, 4495, 4516, 4598, 4634, 4637, 4643, 4665, 4700, 4788, 4790, 4807, 4810, 4823, 4931, 4993, 5042, 5072, 5116, 5204, 5240, 5261, 5286, 5409, 5462, 5465, 5493, 5536, 5573, 5583, 5594, 5603, 5605, 5652, 5656, 5658, 5747, 5775, 5799, 5875, 5976, 5998, 6035, 6042, 6044, 6146, 6172, 6176, 6229, 6255, 6258, 6267, 6334, 6358, 6359, 6372, 6384, 6430, 6433, 6464, 6502, 6554, 6556, 6559, 6560, 6610, 6640. beyitler
  • özde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 311, 707, 2560, 3823, 4175, 4481. beyitler
  • özdin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 322, 5528, 5649, 6353. beyitler
  • öze (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 36, 42, 56, 2901, 3440, 5499, 5572. beyitler
  • özi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4, 181, 235, 292, 404, 418, 419, 431, 503, 516, 575, 620, 727, 755, 765, 784, 814, 849, 855, 862, 1059, 1223, 1460, 1528, 1533, 1760, 1871, 1906, 1909, 1936, 2206, 2254, 2464, 2489, 2520, 2538, 2559, 2664, 2721, 2749, 2751, 2755, 2904, 2914, 3128, 3138, 3182, 3362, 3565, 3626, 3766, 4191, 4524, 4588, 4592, 4766, 4813, 4931, 5083, 5096, 5673, 6199, 6237, 6247, 6274, 6356, 6389, 6422. beyitler
  • özin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 403, 508, 628, 757, 965, 988, 1073, 2292, 2294, 2508, 2512, 2518, 2649, 2753, 2764, 2769, 2790, 2833, 2870, 2978, 2981, 2989, 3234, 3449, 3450, 3508, 3513, 3540, 3639, 3644, 3921, 3933, 4105, 4121, 4142, 4216, 4333, 4452, 4844, 4960, 4968, 5000, 5004, 5676, 6128, 6158, 6276, 6326, 6354, 6357, 6452. beyitler
  • özinde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 517, 706, 1460, 4041. beyitler
  • özindin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1653, 1771, 6075, 6629. beyitler
  • öziñge (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1272, 5630. beyitler
  • özke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 256, 258, 483, 499, 517, 634, 686, 736, 880, 900, 1038, 1113, 1565, 1826, 1893, 2289, 2341, 2468, 2611, 2963, 3268, 3648, 3649, 4187, 4259, 4530, 4695, 4748, 4754, 4969, 5147, 5155, 5158, 5161, 5260, 5292, 5303, 5361, 5619, 5620, 5707, 5877, 6038, 6249, 6268, 6577, 6605. beyitler
  • özler (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3300, 5384. beyitler
  • özni (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 135, 209, 1404, 4118, 4323, 5537, 5846, 6553. beyitler
  • özüg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 298, 1003, 1013, 1326, 2519, 2656, 2677, 2850, 3741, 4036, 5201, 5221, 5709, 5841. beyitler
  • özüm (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 187, 192, 195, 202, 203, 204, 287, 363, 390, 395, 422, 476, 479, 528, 630, 638, 657, 698, 735, 754, 776, 788, 791, 799, 828, 835, 837, 848, 1088, 1118, 1119, 1153, 1209, 1361, 1512, 1589, 1656, 1805, 1891, 1918, 1920, 1921, 2429, 2525, 2879, 2947, 3017, 3055, 3158, 3176, 3180, 3201, 3235, 3306, 3310, 3326, 3331, 3337, 3338, 3366, 3454, 3489, 3512, 3598, 3692, 3695, 3707, 3737, 3756, 3758, 3759, 3767, 3789, 3809, 3827, 3833, 3865, 3871, 3883, 3886, 3940, 4002, 4025, 4161, 4460, 4569, 4724, 4732, 4736, 4780, 4781, 4793, 4803, 4851, 4874, 4935, 4937, 5040, 5041, 5117, 5337, 5399, 5400, 5602, 5615, 5635, 5642, 5644, 5645, 5646, 5690, 5691, 5692, 5696, 5748, 5749, 5814, 5819, 6036, 6064, 6080, 6085, 6086, 6098, 6501, 6507, 6540, 6586, 6590, 6639. beyitler
  • özün (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 101, 134, 603, 895, 1037, 1141, 1147, 1206, 1237, 1505, 1572, 2204, 2306, 3123, 3328, 3559, 3662, 3783, 3876, 3894, 3950, 4172, 4253, 4281, 4410, 4559, 4739, 4883, 4978, 5067, 5133, 5574, 5942. beyitler
  • özüñg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 240, 790, 1292, 1435, 1476, 3242, 5870. beyitler
Harezm Türkçesiözzamir/ad
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: öz, özi, öziŋ, özüŋ, özde, özdin, özidin, özin, özindin, öziŋe, öziŋge, özini, özleri, özün, özüŋni, özüŋde, özüŋdin

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: öz, özi, öziŋ, özüŋ, özde, özdin, özidin, özin, özindin, öziŋe, öziŋge, özini, özleri, özün, özüŋni, özüŋde, özüŋdin. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Kişinin kendisini gösteren dönüşlülük öğesi; insanın iç varlığı ve benliği.

Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’de öz, kişinin kendisine yönelmesi, kendi davranışı ve nefsi üzerine kurulan öğüt bağlamlarında çok sayıda iyelik ve durum biçimiyle görülür.

Anlamsal gelişim notu: Dönüşlülük ve iç varlık anlamları çağdaş öz ve kendi arasında ayrışarak sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: öz, kendi · anlam alanının sözlüksel ayrışması · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • öz (yalın biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 83/2, 297/4, 298/2, 343/2, 366/4, 338/4, 71/4, 373/4 (dörtlük/dize)
  • özi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 44/2, 166/4, 267/4, 330/3, 333/1, 343/2, 367/1, 382/1, 383/4, 385/4, 386/3, 388/1, 388/2, 388/4, 391/3, 392/2, 402/4 (dörtlük/dize)
  • öziŋ (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 29/3 (dörtlük/dize)
  • özüŋ (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 27/1, 283/4, 320/4, 358/1, 370/4 (dörtlük/dize)
  • özde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 362/1 (dörtlük/dize)
  • özdin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 340/2 (dörtlük/dize)
  • özidin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 71/2 (dörtlük/dize)
  • özin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 166/4, 267/4, 268/1, 330/3, 376/4, 391/1 (dörtlük/dize)
  • özindin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 8/4, 173/2, 227/4, 340/3 (dörtlük/dize)
  • öziŋe (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 29/3 (dörtlük/dize)
  • öziŋge (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 49/4, 387/1, 399/1, 401/1 (dörtlük/dize)
  • özini (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 343/2 (dörtlük/dize)
  • özleri (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 350/2 (dörtlük/dize)
  • özün (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 50/1 (dörtlük/dize)
  • özüŋni (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 50/1, 51/2, 63/2, 284/2, 369/2 (dörtlük/dize)
  • özüŋde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 340/1 (dörtlük/dize)
  • özüŋdin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 269/3, 320/3 (dörtlük/dize)

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

(KT D23) ökün : kür(e)gün(i)n : üçün : ig(i)dm(i)ş : bilge : k(a)g(a)n(ı)n(ı)n : (e)rm(i)ş b(a)rm(ı)ş : (e)dgü (e)l(i)ne : k(e)ntü : y(a)n(ı)lt(ı)g : y(a)bl(a)k : kigürt(ü)g : y(a)r(a)kl(ı)g : k(a)nt(a)n : k(e)l(i)p : y(a)ha

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 36 · çevriyazı güveni A

(KT K4) o[pl(a)yu : t(e)gd]i : ol (a)t (a)nta : tüş[di] : izg(i)l [bod](u)n : ölti : tokuz og(u)z : bod(u)n : k(e)ntü : bod(u)n(u)m : (e)rti : t(e)nri : yir : bulg(a)kin : üçün : y(a)gı boltı: bir yılka : biş yoh : sün(ü)şd(ü)m(i)z :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 43 · çevriyazı güveni A

ig(i)dm(i)ş : <bilge> k(a)g(a)n(ı)na : (e)rm(i)ş : b(a)r[m(ı)ş : (e)dgü] (e)l(i)ne : k(e)ntü : y(a)n(ı)lt(ı)g : y(a)bl(a)k : kigürt(ü)g : y(a)r(a)kl(ı)g: k(a)nt(a)n : k(e)l(i)p : y(a)na iltdi : sün(ü)gl(ü)g :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 62 · çevriyazı güveni A

6 larda yigi yalavaçlarda ödrüntüsi uluğ savçısı muhammçd-j 7 muştafa öze bolsun takı ma anıhg işleri 'aziz ağırhğ şa- 8 habeJer öze rizvanu 'ilahi ^aleyhim ecmçfin bu kitab yav-

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 61 · çevriyazı güveni B

26 kigürmiş turur melik buğra han ma anı ağırlap uluğlap 27 öz haş haciblıkını anğa birü yarlıkamış turur anırig üçün C3 z8 yusuf uluğ haş hacib tip atı çavı ajunda yayılmış turur

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 62 · çevriyazı güveni B

yıdığ katresindin senirj teg cemâl* tefekkür kılıp bak bu öz özirje açılğay rubübiyyet-i zü’l-celâl

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 95 · çevriyazı güveni A

71 tişiler ayası takı yüzidin ögin bilgü "avret tükel özidin éren érdin örtmiş tég-ôk hem tişi

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 101 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · kendi

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

kendilik kendi içi kendileme kendi için kendileşme ant anı asi can gün höt jul tor çak

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.