laf

Bitigçi Sözlük Maddesi

laf

(isim, ünlem, mecaz)
[l ince okunur] Farsça lāf · 5 anlam

Söylenen ifade, boş söylem, konuşma konusu veya söylenti.

  1. 1.

    Söylenen ifade

    (isim) → söz.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 13:11:09 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Eyleme dönüşmeyen söylem

    (isim) Somut bir işe veya yarara dönüşmeyen boş söyleyiş; ilgili: → söz.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 13:11:09 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Konuşma konusu

    (isim) → konu.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 13:11:09 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Söyleneni küçümseme

    (ünlem) Söylenenin inanılır veya önemsenir bulunmadığını bildiren küçümseme sözü; ilgili: → ret.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 13:11:09 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Başkaları hakkında söylenti

    (isim, mecaz) → dedikodu.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 13:11:09 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1350 · Süheyl ü Nev-bahâr · PDF s. 218

eserin telif tarihi. Kaynak, Hoca Mesʿûd'un eserin telif tarihini metinde H. 751/M. 1350 olarak açıkça verdiğini belirtir. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 61

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1350–1500 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: çok anlamlılığın sürekliliği

  1. 1

    1350–1500

    Eski Anadolu Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: söz, sözdür, sözi, sözde, sözüm, sözi-y-ile, sözini, sözin, sözümüz, sözümüz-ile, sözler, sözlerün, söz aç-, söz düz-, söz esle- · ad

    Dönem anlamı

    Bir düşünceyi bildiren ses dizisi; konuşma, vaat veya anlatılan içerik.

    çok anlamlılığın sürekliliği

    Dede Korkut'ta öğüt, ant, haber ve konuşma; Süheyl'de şiir kurma ve sözü dinleme bağlamları birlikte denetlendi.

    Günümüze uzanan değişim

    Konuşma ve vaat anlamları sürmüş, tarihsel kullanımlar çağdaş sözün çok anlamlı yapısında kalmıştır.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    Ki yırtıcı hayvândan alu kala Ilı söz ile ilan inden çıkar Ulu söz ile kişi dinden çıkar

    Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 218

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kişi umdur anda kendüzüni Ne söz söylemeğe mecâli olur Ne sözi işitmeğe hâli kalur

    Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 221

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Madde, yan biçim, çekimli biçim ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.

    Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

    Kaynağa özgü çevriyazı, beyit bağlamı ve sözlük gönderimleri için eleştirel metin yayını.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: laf

    1. güncel anlam

    → söz

    2. güncel anlam

    Somut bir işe veya yarara dönüşmeyen boş söyleyiş; ilgili: → söz.

    3. güncel anlam

    → konu

    4. güncel anlam

    Söylenenin inanılır veya önemsenir bulunmadığını bildiren küçümseme sözü; ilgili: → ret.

    5. güncel anlam

    → dedikodu

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Eski Anadolu Türkçesisözad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: söz, sözdür, sözi, sözde, sözüm, sözi-y-ile, sözini, sözin, sözümüz, sözümüz-ile, sözler, sözlerünSüheyl ü Nev-bahâr: söz aç-, söz düz-, söz esle-

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: söz, sözdür, sözi, sözde, sözüm, sözi-y-ile, sözini, sözin, sözümüz, sözümüz-ile, sözler, sözlerün; Süheyl ü Nev-bahâr: söz aç-, söz düz-, söz esle-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir düşünceyi bildiren ses dizisi; konuşma, vaat veya anlatılan içerik.

Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta öğüt, ant, haber ve konuşma; Süheyl'de şiir kurma ve sözü dinleme bağlamları birlikte denetlendi.

Anlamsal gelişim notu: Konuşma ve vaat anlamları sürmüş, tarihsel kullanımlar çağdaş sözün çok anlamlı yapısında kalmıştır.

Çağdaş arama bağı: söz, laf · çok anlamlılığın sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • söz (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 2-7, 4-11, 50-13, 74-1, 108-7, 162-11, 187-13, 204-7, 238-6 (metin sayfası–satır)
  • sözdür (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 53-10 (metin sayfası–satır)
  • sözi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 82-8, 156-11, 161-11, 169-4, 175-4, 179-9, 254-11, 285-2 (metin sayfası–satır)
  • sözde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 178-2 (metin sayfası–satır)
  • sözüm (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 36-10, 47-6, 71-6, 75-3, 95-8, 110-7, 124-1, 130-5 (metin sayfası–satır)
  • sözi-y-ile (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 14-11, 188-2 (metin sayfası–satır)
  • sözini (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 9-10 (metin sayfası–satır)
  • sözin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 2-10, 31-2, 131-11, 131-13, 197-11 (metin sayfası–satır)
  • sözümüz (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 20-13 (metin sayfası–satır)
  • sözümüz-ile (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 20-13 (metin sayfası–satır)
  • sözler (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 14-3 (metin sayfası–satır)
  • sözlerün (çekimli biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 117-12 (metin sayfası–satır)
  • söz aç- (çekimli biçim)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 4852. beyit
  • söz düz- (çekimli biçim)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 338. beyit; 5640. beyit
  • söz esle- (çekimli biçim)
    Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 1602. beyit; 2241. beyit; 4065. beyit

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

olup kıyamat6 kopmça. Bu didügi ‘Osman neslidür, işde sürilüp gide yorırVe dahi niçe buna benzer söz söyledi. Korkut Ata Oğuz kavmmun8 müşkilini hall ider-idi. Her ne iş olsa Korkut

Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 93 · çevriyazı güveni B

bilinden ininçe inmese yig,10 ana rahmine düşinçe toğmasa yig. Ata adın yorıdanda devletlü 11 oğul yig. Yalan söz bu dünyede ohnça olmasa yig.12 Girçeklerün üç otuz on yaşını toldursa yig.

Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · laf

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.