laf
(isim, ünlem, mecaz)
[l ince okunur]
Farsça lāf
· 5 anlam · 0 geçiş
Seçili Derlem İstatistikleri
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 1350 · Süheyl ü Nev-bahâr · PDF s. 218
eserin telif tarihi. Kaynak, Hoca Mesʿûd'un eserin telif tarihini metinde H. 751/M. 1350 olarak açıkça verdiğini belirtir. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 61
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1350–1500 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: çok anlamlılığın sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
1350–1500
Eski Anadolu Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: söz, sözdür, sözi, sözde, sözüm, sözi-y-ile, sözini, sözin, sözümüz, sözümüz-ile, sözler, sözlerün, söz aç-, söz düz-, söz esle- · ad
Dönem anlamı
Bir düşünceyi bildiren ses dizisi; konuşma, vaat veya anlatılan içerik.
çok anlamlılığın sürekliliğiDede Korkut'ta öğüt, ant, haber ve konuşma; Süheyl'de şiir kurma ve sözü dinleme bağlamları birlikte denetlendi.
Günümüze uzanan değişim
Konuşma ve vaat anlamları sürmüş, tarihsel kullanımlar çağdaş sözün çok anlamlı yapısında kalmıştır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
Ki yırtıcı hayvândan alu kala Ilı söz ile ilan inden çıkar Ulu söz ile kişi dinden çıkar
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 218
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kişi umdur anda kendüzüni Ne söz söylemeğe mecâli olur Ne sözi işitmeğe hâli kalur
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 221
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, çekimli biçim ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Kaynağa özgü çevriyazı, beyit bağlamı ve sözlük gönderimleri için eleştirel metin yayını.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: laf
1. güncel anlam
→ söz
2. güncel anlam
Sonuçsuz, yararı olmayan söz
3. güncel anlam
→ konu
4. güncel anlam
"Öyle şey olamaz, bu sözün hiçbir değeri yok" anlamlarında hafifseme yollu kullanılan bir söz
5. güncel anlam
→ dedikodu
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Eski Anadolu Türkçesisözad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: söz, sözdür, sözi, sözde, sözüm, sözi-y-ile, sözini, sözin, sözümüz, sözümüz-ile, sözler, sözlerünSüheyl ü Nev-bahâr: söz aç-, söz düz-, söz esle-
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: söz, sözdür, sözi, sözde, sözüm, sözi-y-ile, sözini, sözin, sözümüz, sözümüz-ile, sözler, sözlerün; Süheyl ü Nev-bahâr: söz aç-, söz düz-, söz esle-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir düşünceyi bildiren ses dizisi; konuşma, vaat veya anlatılan içerik.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta öğüt, ant, haber ve konuşma; Süheyl'de şiir kurma ve sözü dinleme bağlamları birlikte denetlendi.
Anlamsal gelişim notu: Konuşma ve vaat anlamları sürmüş, tarihsel kullanımlar çağdaş sözün çok anlamlı yapısında kalmıştır.
Çağdaş arama bağı: söz, laf · çok anlamlılığın sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- söz (yalın biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 2-7, 4-11, 50-13, 74-1, 108-7, 162-11, 187-13, 204-7, 238-6 (metin sayfası–satır) - sözdür (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 53-10 (metin sayfası–satır) - sözi (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 82-8, 156-11, 161-11, 169-4, 175-4, 179-9, 254-11, 285-2 (metin sayfası–satır) - sözde (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 178-2 (metin sayfası–satır) - sözüm (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 36-10, 47-6, 71-6, 75-3, 95-8, 110-7, 124-1, 130-5 (metin sayfası–satır) - sözi-y-ile (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 14-11, 188-2 (metin sayfası–satır) - sözini (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 9-10 (metin sayfası–satır) - sözin (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 2-10, 31-2, 131-11, 131-13, 197-11 (metin sayfası–satır) - sözümüz (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 20-13 (metin sayfası–satır) - sözümüz-ile (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 20-13 (metin sayfası–satır) - sözler (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 14-3 (metin sayfası–satır) - sözlerün (çekimli biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 117-12 (metin sayfası–satır) - söz aç- (çekimli biçim)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 4852. beyit - söz düz- (çekimli biçim)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 338. beyit; 5640. beyit - söz esle- (çekimli biçim)
Tanıklık: Süheyl ü Nev-bahâr, 1602. beyit; 2241. beyit; 4065. beyit
Tarihsel derlem tanıkları
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
Ki yırtıcı hayvândan alu kala Ilı söz ile ilan inden çıkar Ulu söz ile kişi dinden çıkar
Eski Anadolu Türkçesi · Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 218 · çevriyazı güveni B
Kişi umdur anda kendüzüni Ne söz söylemeğe mecâli olur Ne sözi işitmeğe hâli kalur
Eski Anadolu Türkçesi · Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 221 · çevriyazı güveni B
olup kıyamat6 kopmça. Bu didügi ‘Osman neslidür, işde sürilüp gide yorırVe dahi niçe buna benzer söz söyledi. Korkut Ata Oğuz kavmmun8 müşkilini hall ider-idi. Her ne iş olsa Korkut
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 93 · çevriyazı güveni B
bilinden ininçe inmese yig,10 ana rahmine düşinçe toğmasa yig. Ata adın yorıdanda devletlü 11 oğul yig. Yalan söz bu dünyede ohnça olmasa yig.12 Girçeklerün üç otuz on yaşını toldursa yig.
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94 · çevriyazı güveni B
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · laf
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Madde geçmişi ve atıf
Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.