Yakınlık duyma, hoşlanma ve koşullara uyma
(-i) → okşamak.
Sevmek, Türk dillerinin ortak ve çok eski fiil köklerinden sev- ile mastar ekinden oluşur. Stachowski ve Starostin–Dybo–Mudrak kökü Ana Türkçe *seb- olarak kurar, Tietze Eski Türkçe seb-'e bağlar. Fiil runik harfli Irk Bitig'de ‘sevdiğimi yerim’ cümlesinde, Maniheist ve Budist Uygur metinlerinde, Kâşgarlı Mahmud'da ve Kutadgu Bilig'de görülür; Tarihsel Derlem'de en çok XIII–XIV. yüzyıl Eski Anadolu metinlerinde geçer, XVI. yüzyılda bitkilerin sevdiği yer ve rüzgârdan söz edilir. Türk dillerine yayılırken söy-, süy-, sü- gibi değişkelere bürünmüş, Çuvaşçada sav- olmuş, Yeni Uygurcada ‘öpmek’ anlamına kaymıştır. Altay kuramı çerçevesinde Tunguz, Moğol, Japon ve Kore dilleriyle kurulan bağlar tartışmalıdır.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: yaklaşık 1387 · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · PDF s. 121
Türkçe tercümenin kaynak yayında olasılıklı gösterilen tarihi. Kaynak yayın tercüme tarihini başlık künyesinde [1387?] biçiminde, belirsizlik işaretiyle verir. Tarih dayanağı: Başlık sayfası, PDF s. 2
Anlamsal gelişim çizgisi
1387 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
1387
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: sev- · fiil
Dönem anlamı
Bir kimseye veya şeye güçlü yakınlık ve bağlılık duymak.
anlam ve biçim sürekliliğiKâbûs-nâme'de dost, çocuk ve iyi davranışa yönelen duygusal bağlılığı anlatır.
Günümüze uzanan değişim
Biçim ve temel duygu anlamı sürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: sevmek
1. güncel anlam
Birine veya bir şeye içten değer verip onunla bağ kurmak; ilgili: → sevgi.
2. güncel anlam
Kişiye gönül ilgisi duyarak onunla özel bir duygusal bağ kurmak; ilgili: → ilişki.
3. güncel anlam
Bir uğraşı veya nesneyi kendine çekici bularak ona isteyerek yönelmek; ilgili: → hoşlanmak.
4. güncel anlam
→ okşamak
5. güncel anlam
Belirli çevre koşullarında daha iyi gelişmek veya işlemek; ilgili: → gelişmek.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kâbûs-nâme: sev-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir kimseye veya şeye güçlü yakınlık ve bağlılık duymak.
Tarihsel bağlam: Kâbûs-nâme'de dost, çocuk ve iyi davranışa yönelen duygusal bağlılığı anlatır.
Anlamsal gelişim notu: Biçim ve temel duygu anlamı sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: sevmek · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
Mu ’min ne-buved her ki ne (âşık bâşed176 (7 Eğer kimseyi sevesi olursan bir kişi sev ki sevüp cefasın çekmeğe (8) değe. Sevdügüm hod Batlamyus veya Eflatun olmayısar veyâhod (9) Yûsuf olası degül.
Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 121 · çevriyazı güveni B
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit