kurmak

Bitigçi Sözlük Maddesi

kurmak

(-i, ticaret, bilişim, mecaz)
· 16 anlam

Parçaları birleştirme, düzen oluşturma, zihinde tasarlama ve yazılım yükleme.

  1. 1.

    Parçaları işlevli bütüne çevirme

    (-i) Ayrı parçaları yerlerine bağlayarak kullanılabilir bir düzen ortaya çıkarmak; ilgili: → monte etmek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Kullanıma hazır düzenleme

    (-i) → hazırlamak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Yayda enerji biriktirme

    (-i) Düzeneğin yayını sıkıştırıp veya gerip harekete geçmesini sağlayacak enerji biriktirmek; ilgili: → germek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Kendiliğinden gelişecek süreci başlatma

    (-i) Gerekli maddeleri uygun ortamda birleştirip kendiliğinden gelişecek dönüşümü başlatmak; ilgili: → mayalanmak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Kalıcı düzenin temelini atma

    (-i) Devlet, örgüt veya kalıcı düzenin temelini atıp işlerliğini başlatmak; ilgili: → örgütlemek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Yapı meydana getirme

    (-i) Yapı malzemelerini belirli bir plana göre birleştirerek barınak veya başka bir yapı meydana getirmek; ilgili: → inşa.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Düzenli bütün oluşturma

    (-i) Ögeleri aralarında işlevli bağlar bulunacak biçimde düzenleyerek bir bütün ortaya çıkarmak; ilgili: → oluşturmak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  8. 8.

    Ticari ortaklığı başlatma

    (-i, ticaret) Kişilerin sermaye veya emeklerini birleştirdiği ticari ortaklığı başlatmak; ilgili: → ortaklık.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  9. 9.

    Birlikte görev yapacakları belirleme

    (-i) Birlikte iş görecek kişileri seçip görevleriyle bir araya getirmek; ilgili: → örgütlemek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  10. 10.

    Toplantı için bir araya getirme

    (-i) Görüşme veya toplu oturum için katılımcıları buluşturup oturumu başlatmak; ilgili: → toplamak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  11. 11.

    Zihinde canlandırma

    (-i) Gerçekte bulunmayan veya henüz gerçekleşmemiş olayları zihninde canlandırmak; ilgili: → düşünmek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  12. 12.

    Yapmayı önceden kararlaştırma

    (-i) İleride yapacağı işi önceden kararlaştırıp buna niyet etmek; ilgili: → tasarlamak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  13. 13.

    Kaygıyı zihinde büyütme

    (-i) Bir olasılık veya sözü tekrar tekrar düşünerek kendini kaygılandırmak; ilgili: → düşünmek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  14. 14.

    Kişiler arasında bağ oluşturma

    (-i) Kişiler veya topluluklar arasında süreklilik taşıyan bir ilişki başlatmak; ilgili: → ilişki.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  15. 15.

    Birini başkasına karşı doldurma

    (-i, mecaz) Söylentilerle birinin husumetini artırıp onu başka birine saldırgan tutuma yöneltmek; ilgili: → kışkırtmak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)
  16. 16.
    Yeni

    Yazılımı kullanıma hazır yerleştirme

    (-i, bilişim) Yazılımın dosyalarını ve ayarlarını bir cihaza yerleştirerek onu kullanılabilir hâle getirmek; ilgili: → yüklemek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:48:27 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

3 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: it-, itdi, itdim, itdimiz, iteyin, iti, itip, itmiş · fiil

    Dönem anlamı

    Bir şeyi belirli bir düzene göre kurmak veya işler duruma getirmek.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    (a)nç]a bod(u)n : (KT G3) koop : itd(i)m : ol (a)mtı : (a)n(ı)g yok : türük : k(a)g(a)n : ötük(e)n yış : ol(u)rs(a)r : ilte : bun yok : ilg(e)rü : ş(a)ntun : y(a)zıka t(e)gi :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    k(a)g(a)n : işt(e)mi k(a)g(a)n : ol(u)rm(i)ş : ol(u)r(u)p(a)n : türük : bod(u)n(ı)n : ilin : törüsin : tuta : birm(i)ş : iti: birm(i)ş : (KT D2) tört : bul(u)n : kop : y(a)gı (e)rm(i)ş : sü sül(e)p(e)n : tört :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 30

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: yarat-, yaratıgma, yaratıp, yaratmış · fiil

    Dönem anlamı

    Daha önce bulunmayan bir şeyi ortaya koymak veya kurmak.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (1)
    (BK K9) k(a)g(a)n : (e)ç(i)m k(a)g(a)n : ol(u)rtukmta : tört bul(u)nd(a)kı bod(u)n(u)g : n(e)nçe : itm[(i)ş n(e)nçe y(a)r(a)tm(ı)ş t](e)nr[i] y(a)rl(ı)k(a)d[uk ü]ç[(ü)n ö]z(ü)m : ol(u)rt(u)k(u)ma : tör[t : b]

    Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  3. 3

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: kurmak

    1. güncel anlam

    Ayrı parçaları yerlerine bağlayarak kullanılabilir bir düzen ortaya çıkarmak; ilgili: → monte etmek.

    2. güncel anlam

    → hazırlamak

    3. güncel anlam

    Düzeneğin yayını sıkıştırıp veya gerip harekete geçmesini sağlayacak enerji biriktirmek; ilgili: → germek.

    4. güncel anlam

    Gerekli maddeleri uygun ortamda birleştirip kendiliğinden gelişecek dönüşümü başlatmak; ilgili: → mayalanmak.

    5. güncel anlam

    Devlet, örgüt veya kalıcı düzenin temelini atıp işlerliğini başlatmak; ilgili: → örgütlemek.

    6. güncel anlam

    Yapı malzemelerini belirli bir plana göre birleştirerek barınak veya başka bir yapı meydana getirmek; ilgili: → inşa.

    7. güncel anlam

    Ögeleri aralarında işlevli bağlar bulunacak biçimde düzenleyerek bir bütün ortaya çıkarmak; ilgili: → oluşturmak.

    8. güncel anlam

    Kişilerin sermaye veya emeklerini birleştirdiği ticari ortaklığı başlatmak; ilgili: → ortaklık.

    9. güncel anlam

    Birlikte iş görecek kişileri seçip görevleriyle bir araya getirmek; ilgili: → örgütlemek.

    10. güncel anlam

    Görüşme veya toplu oturum için katılımcıları buluşturup oturumu başlatmak; ilgili: → toplamak.

    11. güncel anlam

    Gerçekte bulunmayan veya henüz gerçekleşmemiş olayları zihninde canlandırmak; ilgili: → düşünmek.

    12. güncel anlam

    İleride yapacağı işi önceden kararlaştırıp buna niyet etmek; ilgili: → tasarlamak.

    13. güncel anlam

    Bir olasılık veya sözü tekrar tekrar düşünerek kendini kaygılandırmak; ilgili: → düşünmek.

    14. güncel anlam

    Kişiler veya topluluklar arasında süreklilik taşıyan bir ilişki başlatmak; ilgili: → ilişki.

    15. güncel anlam

    Söylentilerle birinin husumetini artırıp onu başka birine saldırgan tutuma yöneltmek; ilgili: → kışkırtmak.

    16. güncel anlam

    Yazılımın dosyalarını ve ayarlarını bir cihaza yerleştirerek onu kullanılabilir hâle getirmek; ilgili: → yüklemek.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesiit-fiilAnlamdan eşleşti: kurmak

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir şeyi belirli bir düzene göre kurmak veya işler duruma getirmek.

Çağdaş arama bağı: düzenlemek · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • itdi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 16. satır; Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 15. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 14. satır
  • itdim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 3. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır
  • itdimiz (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 21. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 18. satır
  • iteyin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 39. satır
  • iti (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 3., 4. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 12. satır; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 1. satır
  • itip (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 19. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 27. satır
  • itmiş (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 3., 22. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 12., 18. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır
Orhon Türkçesiyarat-fiilAnlamdan eşleşti: kurmak

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Daha önce bulunmayan bir şeyi ortaya koymak veya kurmak.

Çağdaş arama bağı: yaratmak · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yaratıgma (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 13. satır
  • yaratıp (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 17. satır; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 19., 20. satırlar
  • yaratmış (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 13. satır; Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 1., 12. satırlar

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

b(a)tsıkına : yır(ı)g(a)ru : tün : ortusm(a)ru : (a)nta : (i)çr(e)ki : bod(u)n : koop : m(a)na : körür : [bunça bod(u)n koop itd(i)m] ol (a)mtı : (a)n[(ı]g yok : t]ürük : k(a)g(a)n : ötük(e)n [yış : ol(u)rs(a)r :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · kurmak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Bu Madde Hakkında Sorular ve Yanıtlar

Sözlük bilgisi ile canlı BD ölçümlerini birlikte açıklayan seçilmiş yanıtlar.

Tümünü aç
Bağlam Maddebaşı

Çadır kurmak ile hayal kurmak aynı fiziksel birleştirme işlemi midir?

İlkinde kullanılabilir bir fiziksel düzen oluşturulur; ikincisinde bir şey zihinde canlandırılır.
Tanım Anlam / Tanım

Hayal kurmak, düşünülen olayın gerçekleştiğini gösterir mi?

Bu anlam zihinde canlandırmayı bildirir; hayal edilen olayın yaşandığını söylemek için ayrıca gerçekleşme bilgisi gerekir.

İlgili Sözler

kurma kurulma kurulmak sürüm yüklemek bilmek bulmak dikmek düşmek göçücü inekçi kabara kaptan kurucu kütlük

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.