taş

Bitigçi Sözlük Maddesi

taş

(isim, sıfat, tıp, jeoloji, mecaz)
· 9 anlam
  1. 1.

    (isim) Kimyasal veya fiziksel durumu değişiklikler gösteren, rengini içindeki maden, tuz ve oksitlerden alan sert ve katı madde.

  2. 2.

    (sıfat) Bu maddeden yapılmış, bu maddeden oluşmuş.

  3. 3.

    (sıfat) Bazı yerlerde ve işlerde kullanılmak için bu maddeden özel olarak hazırlanmış malzeme.

  4. 4.

    (sıfat) Yapı işlerinde kullanılmak için bu maddeden hazırlanmış malzeme.

  5. 5.

    (sıfat) Mücevherlerde kullanılan yüksek değerli cevher.

  6. 6.

    (sıfat) Dama, domino vb. oyunlarda kullanılan metal, kemik, plastik veya tahta parçalardan her biri.

  7. 7.

    (sıfat, tıp) Bazı organların içinde, özellikle idrar kesesi ve benzerlerinde oluşan, türlü biçim ve hacimdeki katı madde.

  8. 8.

    (sıfat, jeoloji) Bazı kütlelerden kopan veya koparılan parça.

  9. 9.

    (sıfat, mecaz) Üstü kapalı bir biçimde söylenen iğneleyici söz.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 28

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: taş (II), taş, taşıg, taşin, taşka · ad

    Dönem anlamı

    Doğada bulunan sert ve katı mineral parçası.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    y(a)n(ı)l(ı)p : öls(i)k(i)n(i)n : y(e)me : (KT GI 1) bunta : urt(u)m : n(e)n n(e)n : s(a)b(ı)m : (e)rs(e)r : b(e)ngü : t(a)şka : urt(u)m : (a)n(a)r körü bil(i)n : türük : (a)mtı : bod(u)n : b(e)gl(e)r :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    ın(a)nçu çor : k(e)lti: b(a)rk itgüçi: b(e)d(i)z : y(a)r(a)t(ı)gma : bit(i)g t(a)ş : itgüçi: t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)n : çık(a)nı : ç(a)n s(e)nün : k(e)lti :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 44

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: taş

    1. güncel anlam

    Kimyasal veya fiziksel durumu değişiklikler gösteren, rengini içindeki maden, tuz ve oksitlerden alan sert ve katı madde

    2. güncel anlam

    Bu maddeden yapılmış, bu maddeden oluşmuş

    3. güncel anlam

    Bazı yerlerde ve işlerde kullanılmak için bu maddeden özel olarak hazırlanmış malzeme

    4. güncel anlam

    Yapı işlerinde kullanılmak için bu maddeden hazırlanmış malzeme

    5. güncel anlam

    Mücevherlerde kullanılan yüksek değerli cevher

    6. güncel anlam

    Dama, domino vb. oyunlarda kullanılan metal, kemik, plastik veya tahta parçalardan her biri

    7. güncel anlam

    Bazı organların içinde, özellikle idrar kesesi ve benzerlerinde oluşan, türlü biçim ve hacimdeki katı madde

    8. güncel anlam

    Bazı kütlelerden kopan veya koparılan parça

    9. güncel anlam

    Üstü kapalı bir biçimde söylenen iğneleyici söz

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesitaş (II)ad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Doğada bulunan sert ve katı mineral parçası.

Çağdaş arama bağı: taş · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • taş (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 11., 12., 13. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, güneybatı yüzü; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 13. satır; Kül Tigin Yazıtı, kuzeydoğu yüzü; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 15. satır
  • taşıg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 15. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 13. satır
  • taşin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 12. satır; Bilge Kağan Yazıtı, batı yüzü, 7. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 14. satır; Kül Tigin Yazıtı, kuzeydoğu yüzü
  • taşka (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 11. satır; Kül Tigin Yazıtı, güneydoğu yüzü; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 8. satır

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

urt(u)m : y(a)n(ı)l(ı)p : öls(i)k(i)n(i)n : [y(e)me] : bunt[a urt](u)m : n(e)n n(e)n s(a)b(ı)m [(e)rs](e)r : b(e)ngü t(a)şka : urt(u)m : (a)n(a)r körü : bil(i)n : türük : (a)mtı: bod(u)n . b(e)gl(e)r : bödke : kör(ü)gme :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A

türük : b(e)gl(e)r : türük : bod(u)n(u)m [....................] (a)t : birt(i)m : [................... ]ka : t(a)ş(ı)g : [.................... ] ür [..................... ] k(a)zg(a)n(ı)p : y(a)n[..................... ]i : bu [.............................. ]a : bu

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · taş

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

kronik böbrek hastalığı fotodinamik volkanik cam alterasyon kodeks eksfoliye etmek kromit cevher zonu egzersiz reçetesi kistleşme atriyal fibrilasyon spinel zemin profili ekit

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.