Olası kayıp veya olumsuz gelişme karşısında duyulan huzursuzluk.
(isim) → kaygı.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 1350 · Süheyl ü Nev-bahâr · PDF s. 214
eserin telif tarihi. Kaynak, Hoca Mesʿûd'un eserin telif tarihini metinde H. 751/M. 1350 olarak açıkça verdiğini belirtir. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 61
Anlamsal gelişim çizgisi
1350–1500 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: ses değişimiyle anlam sürekliliği
1350–1500
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: kayğu, kayğudur, kayğulu, ḳayġu, ḳayġu yi-, ḳayġu yiyil- · ad
Dönem anlamı
Olumsuz bir olasılık ya da sıkıntı karşısında duyulan huzursuzluk.
ses değişimiyle anlam sürekliliğiDede Korkut'ta kayğulu biçimi savaş ve ayrılık endişesini niteler; Süheyl'de kayğu yi- ve kayğu yiyil- kişinin iç sıkıntısını eylemleştirir.
Günümüze uzanan değişim
Son ünlü düzleşerek kayğu > kaygı olmuş, duygu anlamı korunmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Bir anuñ bigi çünki şâhum ola Ne kaygu eğer biñ günáhum ola Benüm ftimâdum hemin işbudur
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 214
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Anı gördiler kim ayahdan düşüp Yatur dürtü kayğu başına üşüp Eğilmiş boyını sararmış yüzi
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 244
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, çekimli biçim ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Kaynağa özgü çevriyazı, beyit bağlamı ve sözlük gönderimleri için eleştirel metin yayını.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: tasa
1. güncel anlam
→ kaygı
2. güncel anlam
Zarar verici bir gelişmeyi önleyebileceğinden emin olamamanın yarattığı ruhsal huzursuzluk; ilgili: → kaygı.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: kayğu, kayğudur, kayğulu; Süheyl ü Nev-bahâr: ḳayġu, ḳayġu yi-, ḳayġu yiyil-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Olumsuz bir olasılık ya da sıkıntı karşısında duyulan huzursuzluk.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta kayğulu biçimi savaş ve ayrılık endişesini niteler; Süheyl'de kayğu yi- ve kayğu yiyil- kişinin iç sıkıntısını eylemleştirir.
Anlamsal gelişim notu: Son ünlü düzleşerek kayğu > kaygı olmuş, duygu anlamı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: kaygı, tasa · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
atlandı, 10 koyunun üzerine ılgar vardı, Gice yatur-iken Karaçuk Çoban 11 kara kayğulu vâki'a gördi. Vâki‘asından sermürdi örü turdı. 12 Kıyan Güçi, Demür Güçi bu iki kardaşı yanına aldı,
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 117 · çevriyazı güveni B
örü turdı, aydur: 12 Bilür-misin karındaşum Kara Göne düşümde ne görindi, kara kayğulu 13 vâkı'a gördüm, yumruğumda tal- bınan şâhin benüm kuşumı ölür gördüm, 1 gökden ıldınm ağ-ban D43
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 119 · çevriyazı güveni B
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit