Bu bölüm sözlük maddeleri ve anlamları üzerine soruları; tanım, köken, çekimli biçim, bağlam, eş kullanım, değerlik, sözcük ağı ve yaşam eğrisi gibi konulardaki kaynaklı açıklama ve derlem çıkarımlarını bir araya getirir. Etimoloji Atlası, etimoloji kartları, tarihsel dönemler ve zaman kapsülünün nasıl kullanılacağını Özelliklerin Kullanımı bölümünde bulabilirsiniz.
Yanıtları nasıl okumalı?
Sözlük özelliklerinin birlikte okunması
Maddebaşı, anlam, tanım, gönderme, köken, çekimli biçim, bağlam, alan ve tür yayılımı, eş kullanım, değerlik, hibrit sözcük ağı ve yaşam eğrisi birlikte değerlendirilir. Yeni eklenen sözcükler de yayımlanmış tanımlanabilirlik kanıtlarıyla bu kapsama girer.
Derlem kanıtı ve çıkarımlar
Geçiş sayısı ve derlem büyüklüğü güncel ölçümlerden okunur; yayım sırasında incelenmiş kanıttan gelen sayı ayrıca etiketlenir. Bağlamlar soruyu açıklayan sınırlı örneklerle sunulur. Çıkarımları kapsam ve sınırlılık bilgileriyle birlikte okuyun: derlemde gözlenen eğilimler değişmez dil bilgisi kuralları değildir.
212 soru ve yanıt
Süzgeçleri temizleMaddebaşı Anlam ayrımı yöntem Bir çalışmanın amacı ile yöntemi neden ayrı açıklanır?
Amaç ulaşılmak isteneni, yöntem ise hangi aşama ve araçlarla ilerleneceğini belirtir; neye ulaşılacağı ile nasıl çalışılacağı ayrılır.
Bağlam
Literatür taraması ve medya metni çeviri analizinin yapıldığı çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, yöntem maddesinin hedefe uygun çalışma yolu kullanımını amaçtan ayırır.
Sınırlılık: Belirli bir amaç için yalnız tek doğru yöntem bulunduğu veya yöntem adı yazılmasının başarı güvencesi olduğu söylenmez.
Anlam / Tanım Tanım işlev Bir parçanın işlevini açıklarken hangi bütünle ilişkili olduğu neden belirtilir?
İşlev, parçanın yerine getirdiği rol ve bütüne katkısıyla açıklanır; yalnız parçanın adını vermek bu ilişkiyi göstermez.
Bağlam
Üstdil işlevi baskın olan metinlerde, metin dilin sözcüklerini tanımlar, açıklar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, işlev maddesinin bütüne katkı sağlayan rol anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Her parçanın yalnız tek işlevi bulunduğu veya aynı parçanın bütün bağlamlarda aynı rolü üstlendiği ileri sürülmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Anlam ayrımı kavram Bir kavram ile onun adı neden aynı inceleme birimi değildir?
Ad dilsel biçime, kavram ise bu adla ilişkilendirilen soyut anlam veya düşünme birimine yönelir.
Bağlam
Şirketlerin değer açıklamalarında kullanılan kavramlar incelendiğinde benzer açıklamaların farklı kavramlar ile ifade edildiği görülmüştür.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, kavram maddesinin soyut anlam ve düşünme birimi kullanımlarıyla dilsel ad arasındaki ayrımı açıklar.
Sınırlılık: Belirli bir kavramın bütün dillerde aynı biçimde adlandırıldığı veya her sözcüğün yalnız tek kavrama karşılık geldiği ileri sürülmez.
Maddebaşı Çok anlamlılık terim Bir dizinin terimi ile bir bilim dalının terimi hangi bakımdan ayrılır?
Dizideki terim sıra numarasıyla belirlenen sayı veya ifadeyi, uzmanlık alanındaki terim ise belirli bir kavramın dilsel adını karşılar.
Bağlam
Bu simülasyon çalışmalarında sıfırdan farklı katsayı değerleri, ilk terimi 0.5 ve ortak farkı 0.5 olan bir aritmetik dizinin terimlerinden oluşmaktadır.
Kullanıcı fotoğrafta yapmak istediği değişikliği teknik terimlerle anlatmak zorunda kalmadan, gündelik ifadelerle tarif edebiliyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, terim maddesinin dizideki sayı veya ifade ile uzmanlık adlandırması kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Belirli bir dizinin hesaplanması veya teknik terimlerin tamamının listelenmesi burada yapılmaz.
Anlam / Tanım Tanım imge Şiirsel imgeyi açıklarken neden yalnız benzetme sözcüğünü göstermekle yetinmeyiz?
Tanım, duyu izleniminin veya düşüncenin nasıl yoğunlaştırılıp somutlaştırıldığına yönelir; inceleme yalnız işaret sayımına indirgenmez.
Bağlam
Şiirsel imge sadece benzeştirme ve eğretileme değildir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, imge maddesinin sanatsal anlatım ögesi anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Her benzetmenin mutlaka bir imge oluşturduğu veya her imgenin aynı benzetme kalıbına uyduğu söylenmez; belirli bir şiir burada yorumlanmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Alan ve tür yayılımı üslup Üslup sözcüğünün bir heykel için kullanılması, bir yazı türü tarif edildiğini mi gösterir?
Üslup, sanat yapıtındaki ifade özelliklerini de adlandırabilir; yalnız yazılı bir anlatım türüne bağlı değildir.
Bağlam
Perspektif gibi batı sanatının kavramları bu küçük heykelleri de etkilemiştir; yumuşak konturlar sertleşmiş ve realizm kabul gören bir üslup haline gelmiştir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, üslup maddesinin sanat yapıtları ve ortak ifade özellikleri çevresindeki kullanımlarını açıklar.
Sınırlılık: Tanıktaki sanat tarihi değerlendirmesi bütün heykellere genellenmez; belirli bir yapıtın hangi üsluba ait olduğu burada saptanmaz.
Anlam / Tanım Tanım metin Bir dil kullanımı yazıya geçirilmemişse metin olamaz mı?
Güncel anlam, iletişim durumunda kendi içinde anlamlı bütün oluşturan sözlü dil kullanımını da metin olarak ele alır.
Bağlam
Bununla birlikte yazılı metinlerin yorumlanmasıyla sözlü metinlerin yorumlanması birbirinden farklı aşamaları gerektirebilmektedir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, metin maddesinin sözlü veya yazılı anlamlı dil kullanımı anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Her ses dizisi veya rastgele sözcük sırası bu nedenle metin sayılmaz; örneğin kendi bağlamındaki anlamlı bütünlüğü incelenir. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Anlam / Tanım Tanım bağdaşıklık Bir zamirin gönderdiği varlığı izlemek metin bağlarını anlamaya nasıl yardım eder?
Zamir ile daha önce anılan varlık arasındaki ilişki, farklı cümlelerde aynı varlığın izlenmesini sağlayabilir.
Bağlam
Metin içi ilişkilendirme türlerinden biri olan art gönderim kavramı; gönderge, metinsel bağdaşıklık ve izleksel (tematik) gelişme kavramları ile bağlantılı bir durumu içerir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, bağdaşıklık maddesinin anlatım bölümlerini bağlayan metin niteliği anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: İki cümle açıklama için kurulmuştur; her zamirin tek ve açık bir önceki ada gönderdiği varsayılmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam bağdaşıklık Bir metnin bağdaşıklığını yalnız bağlaçları sayarak açıklayabilir miyiz?
Bağlaçlar bağlantı araçlarından biridir; metindeki gönderim, sözcük ilişkileri ve diğer dil bilgisel bağlar da incelenir.
Bağlam
Metinsel bağdaşıklık, metnin yüzey yapısındaki dilsel öğeler arasındaki bağıntıları ortaya koyarken gönderim ilişkileri metin içindeki varlıklar, olaylar ve kavramlar aracılığıyla anlam sürekliliğini sağlar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, bağdaşıklık maddesinin metindeki dilsel bağlantılarla ilgili kullanımını açıklar.
Sınırlılık: Belirli bir metne puan verilmez; her bağlaç için tek bir ilişki veya bütün metinlere uygulanacak sabit bir sayı kuralı önerilmez.
Anlam / Tanım Tanım tonlama Aynı sözcükler farklı tonlamalarla farklı ileti amaçları taşıyabilir mi?
Sözcükler ve sıraları değişmeden söyleyiş biçimi iletinin nasıl anlaşılacağını etkileyebilir.
Bağlam
Görüşmelerde kişinin niyetini ses tonlaması, beden hareketleri, yüz mimikleri belli etmekte, bu da görüşmeci ile görüşülen kişi arasındaki güveni belirleyebilmekte, yapılan araştırma sonuçlarını etkileyebilmektedir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, tonlama maddesinin konuşmada anlam ve vurgu farkı yaratma yönünü ele alır.
Sınırlılık: İki yazım açıklama için seçilmiştir; ses kaydı olmadığı için kesin bir akustik eğri verilmez ve bütün sorulara tek tonlama kuralı yüklenmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Alan ve tür yayılımı tonlama Tonlama sözcüğü yalnız konuşma sesini düzenlemek için mi kullanılır?
Güncel tanım sesin yanında rengin veya anlatımın belirli bir tonla düzenlenmesini de kapsar; alan bağlamdan belirlenir.
Bağlam
Derinin her iki yüzü arasına yerleştirilen örgü asimetrik kup detayı sahip olduğu renk tonlaması ile koyudan açığa geçişi sağlayan bir görsel sunmaktadır.
Tüm öğretmenler hikaye okurken en az bir kez çocuklarla göz kontağı kurmuş, ses tonlaması yapmış, jest ve mimik kullanmışlardır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, tonlama maddesinin ses ve renk çevresindeki kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Belirli bir görsel veya ses kaydı için teknik ayar önerilmez; farklı alanların ölçüleri birbirine aktarılmaz.
Anlam / Tanım Tanım vurgu Ses kaydı bulunmadan yazıda da bir düşünceye vurgu yapılabilir mi?
Anlatımdaki vurgu bir düşüncenin ötekilerden görünür kılınmasıdır; sözcük seçimi, tekrar ve cümle sırası bunu sağlayabilir.
Bağlam
Ben, günümüzün yeni güçlenen akımı olan akıllı şehir çözümlerinin yüksek maliyetine vurgu yapmak isterim.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, vurgu maddesinin anlatımda belirli düşünceyi öne çıkarma anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Her tekrarın aynı işlevi gördüğü veya vurgulanan görüşün bu nedenle doğru olduğu sonucu çıkarılmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Anlam / Tanım Tanım söylem Bir söylemin parçalarını birlikte okumak neden tek bir cümleyi ayırmaktan farklıdır?
Parçalar belirli bir iletişim durumunda birbirine bağlanır; tek cümle, bu ilişkilerin tamamını kendi başına göstermeyebilir.
Bağlam
Söylem analizi, metinler ve anlatımlar, anlamlar, diyaloglar aracılığı ile oluşan anlamlar ile ilgilenen bir araştırma yöntemidir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, söylem maddesinin belirli iletişim durumundaki bağlantılı dil kullanımı anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Her söylemin aynı uzunlukta olduğu veya tek cümlenin hiçbir zaman yeterli bilgi vermediği ileri sürülmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam söylem Bir söylemde kavram seçimi hangi bakımdan önem taşır?
Seçilen kavramlar, olayların hangi bakış açısı ve kabullerle sunulduğunu görünür kılabilir.
Bağlam
Bu bağlamda sivil toplum kuruluşları üzerinden devlet ve yarı devlet faaliyetleri yoğunlaştırılmış, bir kimlik söylemi geliştirmiştir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, söylem maddesinin bakış açısı ve kabullerin dilde görünmesiyle ilgili kullanımını açıklar.
Sınırlılık: Belirli bir kişinin gizli niyeti veya siyasal görüşü burada saptanmaz; değerlendirme incelenen dil kullanımının sınırında kalır.
Maddebaşı Bağlam çok anlamlılık Bir sözcüğün çok anlamlı olması, her cümlede bütün anlamlarının birlikte kullanıldığını mı gösterir?
Sözlükte birden çok anlam bulunması ile belirli bir cümlede hangi anlamın etkin olduğu ayrı sorulardır.
Bağlam
Şiirdeki kelimelerin ihtiva ettiği çok anlamlılık ya da yine kelimelerin alışılmış oldukları çağrışımlarının dışında kullanılmaları, şiirdeki işçiliği gözler önüne sermekte ve estetik değerini arttırmaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, çok anlamlılık maddesinin sözcüğün birden fazla anlam bildirmesiyle ilgili kullanımını açıklar.
Sınırlılık: Bazı metinler birden çok anlamı bilerek birlikte çağrıştırabilir; yanıt bu tür kullanımların varlığını dışlamaz.
Maddebaşı Anlam ayrımı eş sesli İki sözcüğün eş sesli olması, aynı kavramı karşıladıkları anlamına mı gelir?
Bu sözlükte başvurulan sesteş tanımı, söylenişte ayırt edilemeyen ancak farklı kavramları karşılayan sözcüklere yönelir.
Bağlam
Örneğin eş adlılık maddesi"homonymy"ile karşılanıp bizi bakınız ile eş seslilik maddesine, eş adlı maddesi ise eş sesli maddesine götürür.
İlgili sözlük aramaları
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, eş sesli maddesinin gönderdiği güncel sesteş tanımına dayanır.
Sınırlılık: Başka bir kaynağın terim ayrımları bu sözlüğün göndermesinden çıkarılamaz; belirli sözcüklerin tarihsel ilişkileri burada araştırılmaz.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı eş anlamlı Eş anlamlı iki sözcük neden her cümlede birbirinin yerine geçmeyebilir?
Belirli bir anlamdaki ortaklık bütün kullanım alanlarının örtüştüğünü göstermez; anlam, bağlam ve yerleşik kullanım birlikte okunur.
Bağlam
Bu sıfatların birbiriyle eş anlamlı veya farklı anlamlarda kullanılması da söz konusudur.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, eş anlamlı maddesinin bağlama bağlı kullanım sınırını ele alır.
Sınırlılık: Her eş anlamlı çiftin mutlaka farklılaştığı bir bağlam bulunduğu ileri sürülmez; belirli bir değiştirmenin uygunluğu ilgili cümleden değerlendirilir. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Tanım eş anlamlı Eş anlamlılıkta hangi bakımdan benzerlik, hangi bakımdan farklılık söz konusudur?
Belirli bağlamlarda karşılanan kavram ortak olabilir; bu kavramı karşılayan sözcüklerin ses ve yazı biçimleri farklıdır.
Bağlam
Yazma becerisi ile ilgili eş anlamlı kelimelerin varlığı bu becerinin dildeki önemini göstermesi açısından önemlidir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, eş anlamlı maddesinin tanımındaki biçim farklılığı ve anlam ortaklığını açıklar.
Sınırlılık: Burada bütün sözcük çiftleri için geçerli bir eş anlamlı listesi verilmez; sesçe benzeyen her çift eş anlamlı sayılmaz.
Anlam / Tanım Gönderme gönderme Bir sözlük göndermesinin gösterdiği hedef başlık ne işe yarar?
Aranan açıklamanın hangi ilgili başlıkta bulunacağını gösterir; okur kullanılan biçimden bilginin verildiği yere yönelir.
Bağlam
Tanımlarda bolca örnekler yer alan sözlükte göndermelere oldukça az sayıda yer verilmiştir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, gönderme maddesinin sözlük veya alfabetik kaynak içindeki yönlendirme anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Gönderme, hedefteki bütün anlamların her bağlamda kaynak biçime aktarılabileceğini kendiliğinden göstermez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Anlam / Tanım Tanım kanıt Bir iddiayla ters düşen bulgu da kanıt olarak değerlendirilebilir mi?
Kanıt, iddianın değerlendirilmesini sağlayan bilgidir; incelemede iddiaya aykırı bulgular da dikkate alınır.
Bağlam
Bu araştırma, kısa vadeli etki eksikliği konusunda daha sağlam kanıtlar sunmaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, kanıt maddesinin genel gözlem, bulgu ve kayıt anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Destekleyici kanıt bulunmaması ile iddiaya aykırı bir bulgu elde edilmesi aynı durum sayılmaz; belirli bir iddia burada karara bağlanmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.