Bu bölüm sözlük maddeleri ve anlamları üzerine soruları; tanım, köken, çekimli biçim, bağlam, eş kullanım, değerlik, sözcük ağı ve yaşam eğrisi gibi konulardaki kaynaklı açıklama ve derlem çıkarımlarını bir araya getirir. Etimoloji Atlası, etimoloji kartları, tarihsel dönemler ve zaman kapsülünün nasıl kullanılacağını Özelliklerin Kullanımı bölümünde bulabilirsiniz. Her kartta sorunun eklenme tarihi, kayıt sonradan güncellendiyse ya da düzeltildiyse güncelleme tarihi de yer alır; liste en son eklenen ya da güncellenen kayıttan başlayarak yeniden eskiye sıralanır.
Yanıtları nasıl okumalı?
Sözlük özelliklerinin birlikte okunması
Maddebaşı, anlam, tanım, gönderme, köken, çekimli biçim, bağlam, alan ve tür yayılımı, eş kullanım, değerlik, hibrit sözcük ağı ve yaşam eğrisi birlikte değerlendirilir. Yeni eklenen sözcükler de yayımlanmış tanımlanabilirlik kanıtlarıyla bu kapsama girer.
Derlem kanıtı ve çıkarımlar
Geçiş sayısı ve derlem büyüklüğü güncel ölçümlerden okunur; yayım sırasında incelenmiş kanıttan gelen sayı ayrıca etiketlenir. Bağlamlar soruyu açıklayan sınırlı örneklerle sunulur. Çıkarımları kapsam ve sınırlılık bilgileriyle birlikte okuyun: derlemde gözlenen eğilimler değişmez dil bilgisi kuralları değildir.
Tarihler ve sıralama
Eklendi tarihi sorunun ilk yayımlandığı anı, Güncellendi tarihi kaydın en son yeniden yazıldığı anı Türkiye saatiyle gösterir. Güncelleme bir bağlam tümcesinin yenilenmesi, bir yazım ya da içerik düzeltmesi veya kanıt sayılarının tamamlanması olabilir; yalnız eklenme tarihi görünen kayıt yayımlandığı gibi durmaktadır. En yeni sıralaması en son eklenen ya da güncellenen kaydı başa alır, Eklenme tarihine göre sıralama yalnız ilk yayım tarihine bakar.
Arama ve süzgeçler
Arama yapıldığında önce madde başı sorgunun kendisi olan kayıtlar, sonra sorguyla başlayan öbek madde başları, sonra sorguyu anahtar sözcük olarak taşıyan kayıtlar gelir; her kümenin içinde sıra yine yeniden eskiyedir. Türkçe ve ASCII yazımlar ile şapkalı ve şapkasız biçimler aynı sonucu verir. Sözlük özelliği süzgeci köken, ağız sözlüğü ya da eş yazım gibi tek bir inceleme türünü ayırır; yeni soru turları Bitigçi'de Yeni günlüğünde de duyurulur.
Yazım düzeni
Yanıtlarda ele alınan söz ile öteki dil örnekleri eğik ve renkli yazılır; anlamlar tek tırnak içinde verilir (‘akciğer’ gibi). Yanıtın en önemli bulguları vurgulu gösterilir. Bu işaretler yalnız okumayı kolaylaştırır; arama ve kopyalanan metin düz yazıyla çalışır.
2 soru ve yanıt
Süzgeçleri temizleAnlam / Tanım Ağız sözlüğü sobe Saklambaçta sobe ne zaman söylenir ve Kastamonu'daki söbü ona ne katar? Eklendi:
Oyuncu güvenli noktaya eriştiğinde ya da birini orada yakaladığında söylenir. Türkiye Türkçesi Ağız Sözlüğü ve Atlası, Kastamonu'dan söbü biçimini saklambaç oyununda belirlenen yere ebenin ya da oyunculardan birinin önce gelmesi anlamıyla kaydeder.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, sobe ünleminin saklambaçtaki işlevini sözlük tanımıyla açıklar; Kastamonu'daki söbü biçimini ve öteki ağız kayıtlarını ağız sözlüğüyle gösterir.
Sınırlılık: Sobe sözünün kökeni ve ağızlardaki biçim anlamlarıyla ilişkisi bu yanıtta çözümlenmemiştir; sobe için etimoloji kartı bulunmamaktadır.
Anlam / Tanım Türetme körebe Körebe oynayan çocuğun gözünü bağlayan oyun, adını kimden alır? Eklendi:
Gözü bağlanan ebeden alır: körebe, kör ve ebe sözlerinin birleşmesiyle kurulmuştur. Bitigçi Osmanlı Türkçesi Sözlüğü de oyunu ebenin gözlerini bağlayarak oyundakilerden birini yakalaması ve oyunu ona devretmesi esasına dayanan çocuk oyunu diye tanımlar.
Bağlam
Öğretmenlerin 43 farklı kültürel oyun ismi söyledikleri ve en fazla tekrar eden oyunun ise 18 öğretmen tarafından söylenen körebe oyunu olduğu belirlenmiştir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, körebe sözcüğünün kör ve ebe sözlerinden kuruluşunu sözlük tanımları, Bitigçi Osmanlı Türkçesi Sözlüğü ve ağız sözlüğüyle açıklar; derlemdeki kullanımı eş kullanım ölçüleri ve tümcelerle gösterir.
Sınırlılık: Körebe adının hangi dönemde ortaya çıktığı bu yanıtta tarihlendirilmemiştir; körebe için etimoloji kartı bulunmamaktadır.