Soluk toprak tonu veya gri; bu renkleri taşıyan ya da tarıma açılmamış.
(isim) Sarı ve kahverengi etkisi hafiflemiş soluk toprak tonu; ilgili: → kül rengi.
(isim) → kül rengi.
Boz, Eski Türkçeden beri kullanılan Türkçe bir renk adıdır; Gülensoy ve Stachowski ana biçimi *bōz diye kurar. En eski tanıkları VIII. yüzyıl Orhon yazıtlarındaki boz at'lardır; Uygurca Irk Bitig'de boz bulut, Kâşgarlı Mahmud'da boz at ve boz koyun geçer. Eski tanıklarda en çok at donu olarak griyi anlatır; sonra toprak, kaya, saç ve yüz rengi için de kullanılır, Osmanlı döneminde 'sürülmemiş toprak' anlamıyla da tanıklanır. Moğolca boro ~ bora ile ilişkisi tartışmalıdır: Clauson ve Eren Moğolca sözü Türkçeden alıntı sayar, Eren'in aktardığına göre Doerfer ortak köken görüşüne karşı çıkar, Räsänen ve ÈSTJa iki sözü aynı kökten görmeye yatkındır.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 38
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
720–735
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: boz · sıfat
Dönem anlamı
Açık toprak rengine yakın, gri ile kahverengi arasındaki renkte olan.
anlam ve biçim sürekliliğiCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
ç(a)ça s(e)nünke : sün(ü)şd(ü)m(i)z : (e)n (i)lki : t(a)d(ı)k(ı)n çor(ı)n : boz [(a)t(ı)g : bin(i)p : opl(a)yu : t(e)gdi: ol (a)t (a)nta] (KT D33) ölti : (e)kinti : ışb(a)ra y(a)mt(a)r : boz (a)t(ı)g : bin(i)p : t(e)gdi : ol
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 38
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
bod(u)n(u)g : uda : b(a)sd(ı)m(ı)z : türg(i)ş : k(a)g(a)n : süsi: bolçuda : otça : borça: k(e)lti: sün(ü)şd(ü)m(i)z : kül tig(i)n : b(a)şgu boz (a)t: bin(i)p t(e)gdi: b(a)şgu boz : k2 [................ ]
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 40
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: boz
1. güncel anlam
Sarı ve kahverengi etkisi hafiflemiş soluk toprak tonu; ilgili: → kül rengi.
2. güncel anlam
→ kül rengi
3. güncel anlam
Soluk toprak tonunda veya ak ile kara arasındaki gri tonda görünen; ilgili: → kül rengi.
4. güncel anlam
Henüz işlenerek ekime hazır hâle getirilmemiş arazi için kullanılan; ilgili: → atıl.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Açık toprak rengine yakın, gri ile kahverengi arasındaki renkte olan.
Çağdaş arama bağı: boz · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Sözlük bilgisi ile canlı BD ölçümlerini birlikte açıklayan seçilmiş yanıtlar.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit