cennet

Bitigçi Sözlük Maddesi

cennet

(isim, sıfat, din bilimi, mecaz)
Arapça cennet · 4 anlam

İnançtaki sonsuz esenlik yurdu, bolluk ve elverişlilik yeri veya huzurlu çevre.

  1. 1.

    İnançtaki sonsuz esenlik yurdu

    (isim, din bilimi) Ahiret inancında Allah’ın iyilik ve iman sahiplerine karşılık olarak vaat ettiği, aklın kavrayışını aşan güzellikler ve tükenmeyen nimetlerle sonsuz yaşanacak yurt; ilgili: → ahiret.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 12:56:49 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Bir şeyin bol bulunduğu yer

    (isim, mecaz) Belirli bir nesnenin veya olanağın çevreye göre bolluğuyla öne çıkan yer; ilgili: → bolluk.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 12:56:49 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Bir uğraşa çok elverişli yer

    (isim, mecaz) Belirli bir uğraşın çok elverişli koşullar sayesinde zahmetsizce yürütülebildiği yer; ilgili: → kolaylık.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 12:56:49 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Güzel ve huzurlu çevre

    (sıfat, mecaz) Güzelliği ve dinginliğiyle insanda büyük ferahlık uyandıran; ilgili: → huzur.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 20.10.2026 12:56:49 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: yaklaşık 1387 · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · PDF s. 88

Türkçe tercümenin kaynak yayında olasılıklı gösterilen tarihi. Kaynak yayın tercüme tarihini başlık künyesinde [1387?] biçiminde, belirsizlik işaretiyle verir. Tarih dayanağı: Başlık sayfası, PDF s. 2

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1387–1500 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

  1. 1

    1387–1500

    Eski Anadolu Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: uçmağ / uçmak, uçmağ, uçmak · ad

    Dönem anlamı

    İyilerin ölümden sonra erişeceğine inanılan sonsuz esenlik yurdu.

    sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

    Dede Korkut'ta ölenlerin ardından edilen 'uçmağ/uçmak olsun' duasında yer alır; Kâbûs-nâme'de tamu karşıtı öte dünya mekânıdır.

    Günümüze uzanan değişim

    Tarihsel uçmağ/uçmak genel dilden çekilmiş, aynı dinî kavramı cennet karşılamıştır.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    sin: cân u ten. İkiden-sin: ata, ana. İkidesin: (6) gece, gündüz. îki-ye varacaksın: uçmak u tamu.” Pes birlik hakikatâ apa (7) müsellem-dür.

    Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 88

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    lanup ağladı. Peyğamber ‘aleyhi ’s-selâm buyurdı ki: “Ağlama! Sözüm (10) hakdur.” dedi. “Kanlar igit olup girerler.” dedi. “Zira uçmak ehli(11) dükeli yiğit olısarlar." Pes arınun gönli hoş oldı.

    Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 117

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Madde, yan biçim, çekimli biçim ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.

    Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: cennet

    1. güncel anlam

    Ahiret inancında Allah’ın iyilik ve iman sahiplerine karşılık olarak vaat ettiği, aklın kavrayışını aşan güzellikler ve tükenmeyen nimetlerle sonsuz yaşanacak yurt; ilgili: → ahiret.

    2. güncel anlam

    Belirli bir nesnenin veya olanağın çevreye göre bolluğuyla öne çıkan yer; ilgili: → bolluk.

    3. güncel anlam

    Belirli bir uğraşın çok elverişli koşullar sayesinde zahmetsizce yürütülebildiği yer; ilgili: → kolaylık.

    4. güncel anlam

    Güzelliği ve dinginliğiyle insanda büyük ferahlık uyandıran; ilgili: → huzur.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Eski Anadolu Türkçesiuçmağ / uçmakad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: uçmağ, uçmakKâbûs-nâme: uçmak

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: uçmağ, uçmak; Kâbûs-nâme: uçmak. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: İyilerin ölümden sonra erişeceğine inanılan sonsuz esenlik yurdu.

Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta ölenlerin ardından edilen 'uçmağ/uçmak olsun' duasında yer alır; Kâbûs-nâme'de tamu karşıtı öte dünya mekânıdır.

Anlamsal gelişim notu: Tarihsel uçmağ/uçmak genel dilden çekilmiş, aynı dinî kavramı cennet karşılamıştır.

Çağdaş arama bağı: cennet · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • uçmağ (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 35-8, 303-13 (metin sayfası–satır)
  • uçmak (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 66-5, 122-3, 213-1 (metin sayfası–satır)
  • uçmak (yalın biçim)
    Tanıklık: Kâbûs-nâme, 2b/6, 61a/3 (yaprak yüzü–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

dürtişür-iken 7 ala gönderün ufanmasun, ağ pürçeklü anan yiri behişt 8 olsun, ağ şakallu baban yiri uçmağ olsun, Hak 9 yan- duran çırağun yana tursun, kadir Tanrı seni nâmerde 10 muhtaç

Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 115 · çevriyazı güveni B

mesün, dürtişür-iken 5 ala gönderim uvanmasun, ağ şakallu baban yiri uçmak olsun, 6 ağ pürçeklü anan yiri behişt olsun, ahır sonı aru 7 imandan ayırmasun, âmin diyenler dîzâr görsün,

Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 135 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · cennet

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

cennetlik cennetsel cennetimsi cennetvari cennet gibi cennetleşme cennetleşmek cennet eylemek cennet kuşugiller cennet balığıgiller Kevser behişt gılman şeytan

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.