herkes

Bitigçi Sözlük Maddesi

herkes

(zamir)
[he'rkes] Farsça her + kes · 1 anlam

  1. (zamir) Belirlenen çevredeki insanları tek tek adlandırmadan tamamını gösteren belgisiz zamir. Cümlenin konusu olan topluluğun sınırı bağlama göre değişir; kimse bırakmayan bütünlük vurgulanır; cümle, cemi cümle, cümle âlem, dünya âlem, yediden yetmişe, yedi mahalle, yedi düvel.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · Atebetü’l-Hakayık · PDF s. 34

yazarın kaynakta verilen yaşama döneminden türetilen telif aralığı. Kaynak, Edib Ahmed'in 11. yüzyıl sonlarıyla 12. yüzyılın ilk yarısında yaşadığını bildirir; kesin telif yılı verilmez. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 7

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1100–1300 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam daralması ve sözcüksel ayrışma

  1. 1

    1100–1300

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi · nüsha ve dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: ḳamuġ, kamug, ḳamuġḳa, ḳamuġları, ḳamuġnı · sıfat, zamir

    Dönem anlamı

    Bir topluluk veya varlıklar kümesindeki hiçbir üyeyi dışarıda bırakmayan bütün, hepsi.

    anlam daralması ve sözcüksel ayrışma

    Atebetü’l-Hakayık ve Rylands tercümesinde ḳamuġ, insanlar veya varlıklar üzerinde eksiksiz kapsama kuran niceleyici olarak kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Ḳamuġın genel niceleyici işlevini çağdaş bütün ve hepsi sürdürür; kamu ise toplulukla ilgili daha dar ve kurumsal bir anlam geliştirmiştir.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    1 46 bu tildin kim edgü kim isiz irür 147 işit büt bu sözke kamug tengde ten 148 kopup tikle yüknüp tazarru kılur

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 34

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    170 sözingdin özüngke ökünç kilmesün 171 kamug yaşru işing bolup aşkara 172 bu körgen işitgen sanga külmesün

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 36

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.

    Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki metin ve eksiksiz Türkçe dizin; cilt, yaprak, satır, sure ve ayet tanıklığı.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: herkes

    1. güncel anlam

    Belirlenen çevredeki insanları tek tek adlandırmadan tamamını gösteren belgisiz zamir. Cümlenin konusu olan topluluğun sınırı bağlama göre değişir; kimse bırakmayan bütünlük vurgulanır; cümle, cemi cümle, cümle âlem, dünya âlem, yediden yetmişe, yedi mahalle, yedi düvel.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesiḳamuġsıfat, zamirAnlamdan eşleşti: herkes
Kaynak çevriyazıları:Atebetü’l-Hakayık: kamugİlk Kur’an Tercümesi (Rylands): ḳamuġḳa, ḳamuġları, ḳamuġnı

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur. Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir topluluk veya varlıklar kümesindeki hiçbir üyeyi dışarıda bırakmayan bütün, hepsi.

Tarihsel bağlam: Atebetü’l-Hakayık ve Rylands tercümesinde ḳamuġ, insanlar veya varlıklar üzerinde eksiksiz kapsama kuran niceleyici olarak kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Ḳamuġın genel niceleyici işlevini çağdaş bütün ve hepsi sürdürür; kamu ise toplulukla ilgili daha dar ve kurumsal bir anlam geliştirmiştir.

Çağdaş arama bağı: bütün, hepsi · anlam daralması ve sözcüksel ayrışma · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • kamug (yalın biçim)
    Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 147. dize
  • ḳamuġḳa (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 26. cilt, 10a yaprağı, 2. satır; 4. sure, 33. ayet
  • ḳamuġları (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 36. cilt, 85a yaprağı, 1. satır; 44. sure, 40. ayet
  • ḳamuġnı (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 33. cilt, 55a yaprağı, 2. satır; 34. sure, 40. ayet

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

üze, erenlerke ülüş ^andın kim kazğandılar, (2) urağutlarka üjüş andın kim kazğandılar, (3) tilengler Tangndm artuklukındın, [lOal] Ol Tangn erür kamuğ nengni bilgen.

Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 48 · çevriyazı güveni B

33 (2) Kamuğka kıldımız miras oğlanlar, andın kim (3) kodtı ata ana hem yağuklar, [lOblj anlar kim badı andlarıngız, (2) beıing olarka ülüşlerini. Ol Tangn erür (3)

Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 49 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · herkes

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

herkesçe herkeslik herkesleşme herkes evinde ağadır herkes bildiğini okur herkes ektiğini biçer herkes ettiğini bulur herkes ettiğinden utanır herkes ettiğine göre bulur herkes zibilliğinin horozu herkes kendi aklını beğenir herkes kendi ayıbını bilmez herkes kendi ölüsü için ağlar herkes ne ederse kendine eder

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.