Sıkıca tutma, zihnen anlama veya mekanik tutuş sağlama.
(-i) Bir toplamın ögelerini veya bir alanın bölümlerini kendi kapsamı içinde bulundurmak; ilgili: → kapsamak.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: yaklaşık 1387 · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · PDF s. 94
Türkçe tercümenin kaynak yayında olasılıklı gösterilen tarihi. Kaynak yayın tercüme tarihini başlık künyesinde [1387?] biçiminde, belirsizlik işaretiyle verir. Tarih dayanağı: Başlık sayfası, PDF s. 2
Anlamsal gelişim çizgisi
1387 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: sözcüksel değişim ve eş yazılı tarihsel madde
1387
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: ağla- · fiil
Dönem anlamı
Bir sözün veya durumun ne bildirdiğini zihinde çözmek.
sözcüksel değişim ve eş yazılı tarihsel maddeKâbûs-nâme'nin öğüt bölümlerinde ağla- dinleyenin sözü anlayıp davranışına yön vermesini anlatır.
Günümüze uzanan değişim
Bu anlamdaki ağla- genel dilden çekilmiş; işlevini anlamak ve kavramak üstlenmiştir. Ağlamak fiiliyle eş yazılılık tarihsel düzeyde ayrı tutulur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: kavramak
1. güncel anlam
Bir nesneyi parmaklarıyla çevreleyip kaymayacak biçimde elinde tutmak; ilgili: → tutmak.
2. güncel anlam
Konunun işleyişini ve temel ilişkilerini zihninde açık bir bütün hâline getirmek; ilgili: → anlamak.
3. güncel anlam
Taşıtta motorla aktarma düzeni arasındaki bağlantı devreye girip hareket iletmek; ilgili: → debriyaj.
4. güncel anlam
Tekerleğin temas ettiği zemine kaymadan güç aktarabilmesi için yeterli sürtünme sağlamak; ilgili: → tutunmak.
5. güncel anlam
Bir toplamın ögelerini veya bir alanın bölümlerini kendi kapsamı içinde bulundurmak; ilgili: → kapsamak.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kâbûs-nâme: ağla-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir sözün veya durumun ne bildirdiğini zihinde çözmek.
Tarihsel bağlam: Kâbûs-nâme'nin öğüt bölümlerinde ağla- dinleyenin sözü anlayıp davranışına yön vermesini anlatır.
Anlamsal gelişim notu: Bu anlamdaki ağla- genel dilden çekilmiş; işlevini anlamak ve kavramak üstlenmiştir. Ağlamak fiiliyle eş yazılılık tarihsel düzeyde ayrı tutulur.
Çağdaş arama bağı: anlamak, kavramak · sözcüksel değişim ve eş yazılı tarihsel madde · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
Eğer ata ana hakkın din (6) yöninden anlamasan erlik ve mürüvvet yöninden ağla ki ata ana senün olmaguna (7 sebebdür, beslemegün aşlıdur. Çün sen anla- rum hakkın bilmeyesin; kendü hakkun (8) bilmemiş olursın. Eyle olsa h eyülige
Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 94 · çevriyazı güveni B
nükte ki G) deyesin, anlara na'ra urup meclisün germ ederler. Çün kavm ağlaya; sen (4) dahi vakt vakt ağla. Eğer söz söyleyüp dutulursan, guşşa degül; (5 korkma, şalavât ve tehlil vericek dinle, eğlen ve yardım edin. Minber (6) üstinde girân-cân
Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 150 · çevriyazı güveni B
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit