mekân
(isim, felsefe, eskimiş)
[mekâ:nı]
Arapça mekān
· 4 anlam
Yer, kullanım alanı, konut ve uzay kavramları.
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 3 · Tarihsel Derlem
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
1069–1070
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: yir, yirde, yirdin, yire, yiri, yirig, yirim, yirin, yirinde, yiriñg, yiriñge, yirke · ad
Dönem anlamı
Bir varlığın bulunduğu veya bir olayın gerçekleştiği bölüm; toprak, ülke ya da yeryüzü.
anlam ve biçim sürekliliğiKutadgu Bilig’de yir; bulunma ve yönelme bildiren çekimleriyle konum, toprak, ülke ve dünya yüzeyi bağlamlarında kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
Yir > yer gelişiminde ünlü değişmiş; konumdan toprak ve yeryüzüne uzanan anlam alanı korunmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
yaġız yir yaşıl kök kün ay birle tün törütti ḫalayıḳ öḍ öḍlek bu kün
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 3 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
törüttüŋ tümen miŋ bu sansız tirig yazı taġ teŋiz kötki oprı yirig
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 21 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: mekân
1. güncel anlam
Bir varlığın yer aldığı veya bir olayın gerçekleştiği çevre bölümü; ilgili: → yer.
2. güncel anlam
Çalışma, eğlence veya buluşma amacıyla kullanılan işletme ya da alan; ilgili: → iş yeri.
3. güncel anlam
→ ev
4. güncel anlam
→ uzay
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karahanlı TürkçesiyiradAnlamdan eşleşti: mekân
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: yir, yirde, yirdin, yire, yiri, yirig, yirim, yirin, yirinde, yiriñg, yiriñge, yirke
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir varlığın bulunduğu veya bir olayın gerçekleştiği bölüm; toprak, ülke ya da yeryüzü.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de yir; bulunma ve yönelme bildiren çekimleriyle konum, toprak, ülke ve dünya yüzeyi bağlamlarında kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: Yir > yer gelişiminde ünlü değişmiş; konumdan toprak ve yeryüzüne uzanan anlam alanı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: yer · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- yir (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3, 44, 120, 213, 302, 395, 402, 883, 939, 1144, 1371, 1418, 1419, 1427, 1429, 1540, 1553, 1601, 1734, 1800, 2278, 2595, 2784, 2787, 3325, 3439, 3554, 3570, 3617, 3705, 3706, 3717, 3725, 4328, 4512, 4524, 4548, 4721, 4722, 4723, 4820, 4884, 5044, 5046, 5049, 5363, 5365, 5390, 5422, 5572, 5781, 5834, 6140, 6157, 6272, 6374, 6400, 6402, 6403, 6404, 6420, 6434, 6437, 6439, 6441, 6444. beyitler - yirde (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 96, 439, 497, 697, 902, 1149, 1174, 2503, 2582, 2833, 2865, 3038, 3207, 3215, 3226, 3338, 3449, 3499, 3510, 3973, 4055, 4208, 4298, 4303, 4346, 4501, 4713, 4723, 5600, 5990, 6139, 6149, 6415. beyitler - yirdin (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3827, 3953, 4892, 4895, 5675, 5678. beyitler - yire (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6618. beyit - yiri (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 787, 1444, 3803. beyitler - yirig (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 237, 2347, 2866, 3050, 3464, 3785, 4591, 5212, 5371, 5641, 6507. beyitler - yirim (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1096. beyit - yirin (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6439. beyit - yirinde (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1367. beyit - yiriñg (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5278. beyit - yiriñge (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6065. beyit - yirke (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 173, 210, 769, 829, 956, 1056, 1207, 1394, 1512, 1624, 2647, 3081, 3283, 3337, 3339, 3347, 3600, 3831, 3836, 3929, 3948, 4044, 4525, 4725, 5012, 5028, 5039, 5046, 5212, 5747, 6071, 6177, 6215, 6221, 6383, 6440, 6552, 6553. beyitler
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · mekân
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
mekânlı
mekânsal
mekânsız
mekân ruhu
mekânlaşma
mekânlılık
mekân zaman
mekânsızlık
mekân algısı
mekân dizimi
mekân dokusu
mekân düzeni
mekân inşası
mekân sınırı
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.