Işığı belirgin, aydınlık veya dikkat çekici ölçüde başarılı.
(sıfat) Görüşü engelleyen bulanıklık veya karanlık taşımayan, ışığı bol olan; ilgili: → ışıklı.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 1358’den önce · Nehcü’l-Ferâdîs · PDF s. 178
telif için en geç tarih. Kaynak, Mercanî nüshasının 1358 ve Yeni Cami nüshasının 1360 istinsah tarihlerini telif için terminus ante quem sayar; eser bu tarihlerden önce yazılmıştır. Tarih dayanağı: Ön söz, PDF s. 783
Anlamsal gelişim çizgisi
1358–1360 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam alanının sözlüksel ayrışması
1358–1360
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: yaruḳ · ad/sıfat
Dönem anlamı
Çevreyi görünür kılan ışık; ışık saçan veya iyi aydınlanmış olan.
anlam alanının sözlüksel ayrışmasıNehcü’l-Ferâdîs’te yaruḳ, ışığın bulunması, bir yerin aydınlık olması ve aydınlık kılınması bağlamlarında geçer.
Günümüze uzanan değişim
Tarihsel ışık ve parlaklık alanını çağdaş aydınlık, ışık ve parlak birlikte sürdürür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
bérilgey, tép aydı. Yana qiyamat kün bolsa âvş, ‘Araşâtqa qavmlar (6) kel- geyler, yüzleri yaruq yilduz tég yışığay. Ferişteler ayğaylar kim: Sen dün yâda qayu iş birle meşğül erdiıîg (7) kim bu ‘Arasátqa yaruq yüz birle
Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 178
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
ol (13) sâ‘at mescidke barur erdük, tep aydılar. Yana bir tâyifalar kelgey- ler yüzleri kün teg yaruq bolğay. Ferlşteler (14) yana su’âl qilgaylar kim: Ey ‘azizler, ne qavmlar turur-siz? Taqı dünyâda ne ‘amal birle meşgul
Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 179
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çekimli biçimler ile metin sayfası-satır gönderimleri için ana Nehcü’l-Ferâdîs dizini.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: parlak
1. güncel anlam
Işık yayması veya yansıtmasıyla çevresinden belirgin biçimde ayrılan; ilgili: → ışık.
2. güncel anlam
Görüşü engelleyen bulanıklık veya karanlık taşımayan, ışığı bol olan; ilgili: → ışıklı.
3. güncel anlam
Elde ettiği sonuçla güçlü hayranlık ve takdir uyandıran; ilgili: → başarılı.
4. güncel anlam
Görünüşü beğenilen, alımlı (genç erkek); ilgili: → güzel.
5. güncel anlam
İyi bir sonuca veya yüksek başarıya götüreceği düşünülen; ilgili: → umut.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Nehcü’l-Ferâdîs: yaruḳ. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Çevreyi görünür kılan ışık; ışık saçan veya iyi aydınlanmış olan.
Tarihsel bağlam: Nehcü’l-Ferâdîs’te yaruḳ, ışığın bulunması, bir yerin aydınlık olması ve aydınlık kılınması bağlamlarında geçer.
Anlamsal gelişim notu: Tarihsel ışık ve parlaklık alanını çağdaş aydınlık, ışık ve parlak birlikte sürdürür.
Çağdaş arama bağı: aydınlık, ışık, parlak · anlam alanının sözlüksel ayrışması · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit