(sıfat) Görgü kurallarına uygun olan.
(sıfat) Pek iyi, doğru.
(isim) → güzellik kraliçesi.
(zarf) Hoşa giden, beğenilen, iyi, doğru bir biçimde.
(zarf) Adamakıllı, şiddetli bir biçimde.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · Atebetü’l-Hakayık · PDF s. 34
yazarın kaynakta verilen yaşama döneminden türetilen telif aralığı. Kaynak, Edib Ahmed'in 11. yüzyıl sonlarıyla 12. yüzyılın ilk yarısında yaşadığını bildirir; kesin telif yılı verilmez. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 7
Anlamsal gelişim çizgisi
1150–1220 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği
1150–1220
Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi
Biçim: edgü · sıfat
Dönem anlamı
Ahlak, davranış, sonuç veya yarar bakımından olumlu ve övülmeye değer olan.
sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliğiAtebetü’l-Hakayık’ta edgü, kötü davranışın karşısında bilgi, söz ve ahlak bakımından yeğlenen niteliği bildirir.
Günümüze uzanan değişim
Edgü çağdaş genel dilde çekilmiş; geniş olumlu değerlendirme alanını iyi sürdürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
1 45 nikim kelse erke tilindin kilür 1 46 bu tildin kim edgü kim isiz irür 147 işit büt bu sözke kamug tengde ten
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 34
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
239 tirildi ulamsuz ulamay bolub 240 ajunda at edgü kodub bardı kör 24 1 bahıl yıgdı zer sim haramdın öküş
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 44
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: güzel
1. güncel anlam
Duyularda, duygularda veya düşüncede beğeni ve hayranlık uyandıran, estetik, nitelik veya uygunluk bakımından değerli bulunan, çirkin karşıtı.
2. güncel anlam
İyi, hoş; mis (I)
3. güncel anlam
Beklenene uygun düşen, olumlu sonuç vereceği düşünülen.
4. güncel anlam
Soyluluk ve ahlaki üstünlük düşüncesi uyandıran
5. güncel anlam
Görgü kurallarına uygun olan
6. güncel anlam
Sakin, hoş (hava)
7. güncel anlam
Okşayıcı, aldatıcı, kandırıcı
8. güncel anlam
Pek iyi, doğru
9. güncel anlam
Hoş görünüşlü kız veya kadın
10. güncel anlam
→ güzellik kraliçesi
11. güncel anlam
Hoşa giden, beğenilen, iyi, doğru bir biçimde
12. güncel anlam
Adamakıllı, şiddetli bir biçimde
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Ahlak, davranış, sonuç veya yarar bakımından olumlu ve övülmeye değer olan.
Tarihsel bağlam: Atebetü’l-Hakayık’ta edgü, kötü davranışın karşısında bilgi, söz ve ahlak bakımından yeğlenen niteliği bildirir.
Anlamsal gelişim notu: Edgü çağdaş genel dilde çekilmiş; geniş olumlu değerlendirme alanını iyi sürdürmüştür.
Çağdaş arama bağı: iyi · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit