zengin

Bitigçi Sözlük Maddesi

zengin

(sıfat)
Farsça sengīn · 5 anlam · 0 geçiş
  1. 1.

    (sıfat) Parası, malı çok olan; varlıklı, yokluksuz, variyetli, fakir, yoksul karşıtı.

  2. 2.

    (sıfat) Yararlı veya kendisinden beklenilen, istenilen nitelikleri çok olan.

  3. 3.

    (sıfat) Verimi yüksek olan.

  4. 4.

    (sıfat) Gösterişi olan.

  5. 5.

    (sıfat) Çok, bol.

Birleşik Sözcükler

zengin ekmek, zengin erki, zengin kafiye, zengin uyak, gönlü zengin, harp zengini

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 28

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Orhon Türkçesibaysıfat

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Mal, para ya da başka kaynaklar bakımından büyük birikimi bulunan.

Çağdaş arama bağı: zengin · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bay (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 10. satır; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 29. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 7. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 14., 23. satırlar

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Karahanlı Türkçesibaysıfat
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: bay, bayḳa, baylar, baynı, bayı, bayında

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Malı ve geçim imkânı bol, ekonomik bakımdan güçlü olan kimse.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de bay, mal varlığı ve toplumsal durum karşılaştırmalarında kişi niteliği olarak kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Bayın servet bildiren bağımsız sıfat kullanımı gerilemiş, bu alanı zengin üstlenmiştir; tarihsel biçim özel ad ve türevlerde yaşamaktadır.

Çağdaş arama bağı: zengin · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bay (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1292, 1787, 1923, 2004, 2058, 2618, 2620, 2767, 2843, 3031, 3098, 3613, 3617, 3677, 3717, 4409, 4487, 4597, 5803, 6370, 6375, 6378. beyitler
  • bayḳa (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2612. beyit
  • baylar (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1292, 5561, 5564. beyitler
  • baynı (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4592. beyit
  • bayı (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2241. beyit
  • bayında (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4724. beyit
Harezm Türkçesibaysıfat/ad
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: bay

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: bay. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Malı ve geçim imkânı çok olan, maddi bakımdan güçlü kişi.

Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’de bay, kişinin varlıklı kılınması ve sahip olduğu zenginlik bakımından nitelenmesi bağlamlarında geçer.

Anlamsal gelişim notu: Bayın servet bildiren genel sıfat işlevi gerilemiş, bu alanı zengin ve varlıklı üstlenmiştir.

Çağdaş arama bağı: zengin, varlıklı · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bay (yalın biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 17/2, 173/2, 190/2 (dörtlük/dize)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

(KT G10) yok : çıg(a)n : bod(u)n(u)g : koop kuubr(a)td(ı)m : çıg(a)n : bod(u)n(u)g : b(a)y kılt(ı)m : (a)z bod(u)n(u)g : üküş : kılt(ı)m : (a)zu bu s(a)b(ı)mda : ig(i)d b(a)rgu : türük: : b(e)gl(e)r : bod(u)n : bunı

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28 · çevriyazı güveni A

(e)çim k(a)g(a)n : ol(u)rtı : (e)çim k(a)g(a)n : ol(u)r(u)p(a)n : türük : bod(u)n(u)g : yiçe : itdi : < yiçe> ig(i)t(t)i : çıg(a)n(ı)g [b(a)y kıltı : (a)z(ı)g ük(ü)ş kıltı]

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 34 · çevriyazı güveni A

ol(u)r(u)p: yok çıg(a)n : bod(u)n(u)g : koop : kubr(a)td(ı)m : çıg(a)n : bod(u)n(u)g: b(a)y kılt(ı)m : (a)z bod(u)n(u)g : ük(ü)ş kılt(ı)m : (a)z[u bu]

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A

[t]ör(ü)de : üze : (e)ç(i)m k(a)g(a)n : ol(u)rtı : ol(u)r(u)p(a)n : türük : bod(u)n(u)g : yiçe : itdi : yiçe : ig(i)t(t)i : çıg(a)n(ıg : b(a)y kıltı : (a)z(ı)g ük(ü)ş : knltı : (e)çim k(a)g(a)n : ol(u)rtuk(k)a : öz(ü)m :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 60 · çevriyazı güveni A

407 kılınçı koni erdi kılkı origay tıli çın bütün hem közi körigli bay 408 biliglig beg erdi ukuşluğ oduğ

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 115 · çevriyazı güveni B

könilik içinde tilegü emin 1292 özüng bay bolayın tise belgülüg könilikte buldı bu baylar üliig

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 206 · çevriyazı güveni B

17 bilir) lâ ilâhe temek né bolur ididin öıjin yok çığay bay kılur ‘aziz hor kılıglı ruzi bèrgüçi

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 93 · çevriyazı güveni A

190 bu altun kümişdin ayak çâreler kılur bay melik beg bu bi-çâreler eğer bermeseler bulardın zekât

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 120 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · zengin

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

zenginlik zenginleme zenginlemek zenginlenme zenginleşme zengin etmek zengin fakir zengin medya zengin olmak zenginlenmek zenginleşmek zengin karışım zenginleştirme zenginleştirici

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.