zulüm

Bitigçi Sözlük Maddesi

zulüm

(isim)
Arapça ẓulm · 1 anlam

  1. (isim) Güçlü bir kimsenin yasaya veya vicdana aykırı olarak başkalarına yaptığı her türlü kötülük, haksızlık; kıygı, kıyın.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1072–1077 · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · Manzum parçalar · DLT I, 237 · Tarihsel Derlem

eserin telif ve tamamlanma dönemi. Eserin yazım süreci 1072–1077 aralığına tarihlenir; Tarihsel Derlem kaynak kaydı metni 11. yüzyıl Karahanlı Türkçesi içinde sınıflandırır. Tarih dayanağı: Tarihsel Derlem, Eserler ve Kaynaklar

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1072–1300 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: bağlamsal anlam ayrışması

  1. 1

    1072–1300

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif dönemi · nüsha ve dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: küç, küçiñge, küçti, küçtiler, küçtim, küçün · ad

    Dönem anlamı

    Elde bulunan gücün birine haksız baskı ve eziyet uygulamak için kullanılması.

    bağlamsal anlam ayrışması

    Dîvânu Lugâti’t-Türk ve Rylands bağlamlarında küç, salt kudretin yanında güce dayanarak yapılan haksızlığı da adlandırır.

    Günümüze uzanan değişim

    Gücün sonucu olan haksızlık anlamı çağdaş güçten ayrılarak zulüm ve zorbalık sözcüklerinde sözlüksel karşılık bulmuştur.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    Alp-lar arıġ alḳışur Küç bir ḳılıp arḳaşur Bir bir üze alḳaşur

    Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 237 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    135 Anlar kim kaçan (3) kılsalar körksüz işni azu küç kılsalar [7al] özleringe yad kılurlar Tangrım, yarlıkatu kolarlar (2) yazuklannı kim yarhkasa yazuklannı (3)

    Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 45

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

    Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.

    Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki metin ve eksiksiz Türkçe dizin; cilt, yaprak, satır, sure ve ayet tanıklığı.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: zulüm

    1. güncel anlam

    Güçlü bir kimsenin yasaya veya vicdana aykırı olarak başkalarına yaptığı her türlü kötülük, haksızlık; kıygı, kıyın

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesiküçad
Kaynak çevriyazıları:İlk Kur’an Tercümesi (Rylands): küç, küçiñge, küçti, küçtiler, küçtim, küçünDîvânu Lugâti’t-Türk: küç

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Elde bulunan gücün birine haksız baskı ve eziyet uygulamak için kullanılması.

Tarihsel bağlam: Dîvânu Lugâti’t-Türk ve Rylands bağlamlarında küç, salt kudretin yanında güce dayanarak yapılan haksızlığı da adlandırır.

Anlamsal gelişim notu: Gücün sonucu olan haksızlık anlamı çağdaş güçten ayrılarak zulüm ve zorbalık sözcüklerinde sözlüksel karşılık bulmuştur.

Çağdaş arama bağı: zulüm, zorbalık · bağlamsal anlam ayrışması · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 33. cilt, 84b yaprağı, 3. satır; 35. sure, 44. ayet
  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 248a yaprağı, 5157. sözlük maddesi
  • küçiñge (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 32. cilt, 9b yaprağı, 2. satır; 28. sure, 14. ayet
  • küçti (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 38. cilt, 77a yaprağı, 3. satır; 65. sure, 1. ayet
  • küçtiler (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 35. cilt, 4b yaprağı, 3. satır; 39. sure, 47. ayet
  • küçtim (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 32. cilt, 11b yaprağı, 2. satır; 28. sure, 16. ayet
  • küçün (çekimli biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 35. cilt, 34a yaprağı, 3. satır; 40. sure, 21. ayet

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

Alp-lar arıġ alḳışur Küç bir ḳılıp arḳaşur Bir bir üze alḳaşur

Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 237 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç

135 Anlar kim kaçan (3) kılsalar körksüz işni azu küç kılsalar [7al] özleringe yad kılurlar Tangrım, yarlıkatu kolarlar (2) yazuklannı kim yarhkasa yazuklannı (3)

Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 45 · çevriyazı güveni B

özleringizni, (2) Ol Tangn erür sizke rahim. 30 Kim kim (3) kılsa ol haddin keçmek küçün [8b 1] her-âyine munu kigrür-miz anı otka, erür (2) Ol Tangn üze âsân.

Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 48 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · zulüm

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

zulümsüz zulüm görmek zulüm eken isyan biçer kıygı kıyın mazlum acı mezalim boyunduruk acımasızlık acımasızlaşmak hışmına uğramak açık kapı politikası aç kurt yavrusunu yer

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.