Bu bölüm sözlük maddeleri ve anlamları üzerine soruları; tanım, köken, çekimli biçim, bağlam, eş kullanım, değerlik, sözcük ağı ve yaşam eğrisi gibi konulardaki kaynaklı açıklama ve derlem çıkarımlarını bir araya getirir. Etimoloji Atlası, etimoloji kartları, tarihsel dönemler ve zaman kapsülünün nasıl kullanılacağını Özelliklerin Kullanımı bölümünde bulabilirsiniz.
Yanıtları nasıl okumalı?
Sözlük özelliklerinin birlikte okunması
Maddebaşı, anlam, tanım, gönderme, köken, çekimli biçim, bağlam, alan ve tür yayılımı, eş kullanım, değerlik, hibrit sözcük ağı ve yaşam eğrisi birlikte değerlendirilir. Yeni eklenen sözcükler de yayımlanmış tanımlanabilirlik kanıtlarıyla bu kapsama girer.
Derlem kanıtı ve çıkarımlar
Geçiş sayısı ve derlem büyüklüğü güncel ölçümlerden okunur; yayım sırasında incelenmiş kanıttan gelen sayı ayrıca etiketlenir. Bağlamlar soruyu açıklayan sınırlı örneklerle sunulur. Çıkarımları kapsam ve sınırlılık bilgileriyle birlikte okuyun: derlemde gözlenen eğilimler değişmez dil bilgisi kuralları değildir.
288 soru ve yanıt
Anlam / Tanım Anlam ayrımı hat Otobüs hattı sayısı ile o hatlarda çalışan otobüs sayısı aynı bilgi midir?
Hat, güzergâh ve duraklar düzenini adlandırır; o güzergahta hizmet veren taşıtların sayısı ayrı bir ölçüdür.
Bağlam
Birbirinden farklı güzergâhlara sahip toplam 37 farklı otobüs hattı kent merkezinde ulaşım olanağı sağlamaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, hat maddesinin toplu taşıma güzergâhı anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Tanıktaki sayılar güncel bir ulaşım tarifesi olarak sunulmaz; belirli bir kent için sefer veya güzergâh önerilmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam hat Bir cümlede “hat” geçmesi, mutlaka haberleşme bağlantısı anlatıldığını gösterir mi?
Hat ulaşım güzergâhını, enerji taşıyan düzeni veya çizgiyi de anlatabilir; çevresindeki işlem ve varlıklar okunmalıdır.
Bağlam
Birbirinden farklı güzergâhlara sahip toplam 37 farklı otobüs hattı kent merkezinde ulaşım olanağı sağlamaktadır.
Dikdörtgen plan tasarlı yapının simetri aksı olarak, uzun kenar orta hattının kullanıldığı anlaşılmaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, hat maddesinin ulaşım ve çizgi çevresindeki kullanımlarını haberleşme anlamından ayırır.
Sınırlılık: Bu karşılaştırma bir hattın gerçek kapasitesini, çalışma durumunu veya sayısal uzunluğunu ölçmez.
Anlam / Tanım Tanım halka Bir sürecin halkalarının birbirine bağlı olması, hepsinin aynı işi yaptığını gösterir mi?
Bağlılık unsurlar arasındaki ilişkiyi bildirir; her unsurun özdeş bir görev üstlenmesi anlamına gelmez.
Bağlam
Eğitim sisteminin her parçası adeta zincirin halkası gibi birbirine bağlı olduğundan bir noktada yaşanan bir olumsuzluk pek çok noktayı da olumsuz etkileyecektir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, halka maddesinin süreç veya bütün içindeki bağlı unsur anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Tanıktaki sistemin bütün ilişkileri burada çözümlenmez; her parça arasında aynı güçte bir etki bulunduğu varsayılmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Çekimli biçimler halka “Halka” yazılışı her cümlede çember biçimli nesneyi gösteren adı mı karşılar?
Aynı yazılış, halk adının yönelme durumu biçimi de olabilir; hangi sözlükbirimin kullanıldığı cümleden anlaşılır.
Bağlam
Bir vinç kancası, temelde bir kaldırma zincirinin halkasını veya bir kelepçe soketinin pimini takmak için tasarlanmış kaldırma tertibatıdır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, halka adlı sözlükbirim ile halk adının çekimli biçimini karşılaştırır.
Sınırlılık: Karşılaştırma cümleleri açıklama için kurulmuştur; otomatik lematizasyonun her halka geçişini doğru ayırdığı ileri sürülmez.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı yaprak Kitaplarda yaprak ile sayfa neden aynı sayım birimi değildir?
Yaprak tek bir kâğıt parçasını, sayfa ise onun ön veya arka yüzünü gösterebilir; bir yaprağın iki yüzü vardır.
Bağlam
Mecmuanın iç kapağına çizgili defter yaprağı yapıştırılmış ve kurşun kalemle genel hatlarıyla mecmuada yer alan metinler sayfa numarasıyla birlikte sıralanmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, yaprak maddesinin ciltli eser veya defterdeki kâğıt parçası anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Bir yayının numaralanmış sayfa toplamı kapak ve boş yüzlerin nasıl ele alındığına göre ayrıca incelenir; dijital ekranlar burada sayılmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam yaprak Ağaç yaprağı ile defter yaprağını aynı nesne türü saymak neden yanıltır?
Birinde bitki organı, ötekinde yazı defterindeki kâğıt parçası vardır; biçim benzerliği nesneleri özdeş kılmaz.
Bağlam
Örneğin ağaç yaprağı ile defter yaprağı arasında biçimsel bir benzerlik vardır.
Mecmuanın iç kapağına çizgili defter yaprağı yapıştırılmış ve kurşun kalemle genel hatlarıyla mecmuada yer alan metinler sayfa numarasıyla birlikte sıralanmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, yaprak maddesinin bitki organı ve defterdeki kâğıt parçası anlamlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Biçim benzerliği tanığı, sözcüğün anlamlarının tarihsel ortaya çıkış sırasını tek başına kanıtlamaz.
Anlam / Tanım Tanım köprü Bir yapının köprü sayılması için altında mutlaka akarsu bulunması gerekir mi?
Tanım akarsuyun yanında vadi veya yol üzerinden geçişi de kapsar; suyun varlığı tek zorunlu koşul değildir.
Bağlam
Bu çalışma kapsamında ele alınan karayolu köprüsünün yapısal davranışına yapım aşamalarının ve zamana bağlı malzeme deformasyonları etkisinin, doğrusal olmayan deprem analizi yöntemi ile belirlenmesi amaçlanmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, köprü maddesinin fiziksel ulaşım yapısı anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Bu genel sözcük açıklaması yapı tasarımı, güvenliği veya belirli bir yapının teknik sınıflandırması hakkında hüküm vermez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Çok anlamlılık köprü Topluluklar arasında köprü kurulduğu söylendiğinde mutlaka bir yapı mı inşa edilmiştir?
Bu kullanım iletişim veya ilişki sağlayan aracılığı anlatabilir; somut bir ulaşım yapısı bulunmasını gerektirmez.
Bağlam
Bu çalışma kapsamında ele alınan karayolu köprüsünün yapısal davranışına yapım aşamalarının ve zamana bağlı malzeme deformasyonları etkisinin, doğrusal olmayan deprem analizi yöntemi ile belirlenmesi amaçlanmıştır.
Enerjiyi sadece bir ticaret kalemi olarak değil, ülkeler arasındaki kardeşlik ve iş birliğini pekiştiren stratejik bir köprü olarak görüyoruz.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, köprü maddesinin ulaşım yapısı ve iletişim sağlayan aracı anlamlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: İkinci tanıktaki iş birliği değerlendirmesi burada doğrulanmış bir sonuç sayılmaz; sözcüğün kullanımını örnekler.
Anlam / Tanım Tanım damar Bir yazarın edebî bir damardan beslenmesi, yazarlar arasında akrabalık olduğunu mu anlatır?
Bu anlam ortak özellikler ve kaynaklarla süren anlatım ya da düşünce çizgisine yönelir; biyolojik soy bağı şartı taşımaz.
Bağlam
Özellikle âşık edebiyatında karşımıza çıkan bu ifade biçimi şairin şiirinin kaynağını gösterdiği kadar kendisini görmek istediği edebî damarı da işaret eden bir karakter taşımaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, damar maddesinin sanat, düşünce ve anlatı alanındaki süreklilik anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Burada belirli yazarların hangi akıma ait olduğu veya birbirlerinden doğrudan etkilendiği kanıtlanmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Alan ve tür yayılımı damar Bir taşta veya bir anlatıda damar bulunması, canlı bir dokudan söz edildiğini mi gösterir?
Taştaki çizgi ve sanat ya da düşüncedeki süreklilik de damar sözcüğüyle anlatılabilir; her kullanım dolaşım kanalını göstermez.
Bağlam
Kare şeklinde, mermer damarlarını andıran hafif bir deseni olan, kaplanması kolay, pratik bir malzemeydi.
Özellikle âşık edebiyatında karşımıza çıkan bu ifade biçimi şairin şiirinin kaynağını gösterdiği kadar kendisini görmek istediği edebî damarı da işaret eden bir karakter taşımaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, damar maddesinin malzeme ve sanat çevresindeki kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Bu karşılaştırma tıbbi değerlendirme veya taşın mineral bileşimine ilişkin teşhis sunmaz.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı anahtar Portenin başındaki anahtar, parçanın çalma hızını mı gösterir?
Müzikte anahtar notaların ses yükseklikleri bakımından okunmasına yardım eder; çalma hızını bildiren işaretle aynı görevde değildir.
Bağlam
Sol anahtarı tanıtılmış, 1. oktav do'dan 2. oktav si'ye kadar dizek üzerinde notaların isimleri yazılmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, anahtar maddesinin portenin başına konulan müzik işareti anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Yanıt belirli bir eserin temposunu veya bütün müzik işaretlerinin işlevlerini saptamaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam anahtar Bir sorunun anahtarını bulmak, elde tutulabilen bir araç bulmak mıdır?
Bu kullanım sorunun çözümünde belirleyici olan unsura yönelir; kilit açan bir nesnenin bulunmasını gerektirmez.
Bağlam
Nermin teyze bir apartman dairesinin önünde kapının anahtarlarını çantasından çıkardı.
Kepler, sorunun anahtarının başka bir geometrik şekilde olduğunu düşünüyordu.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, anahtar maddesinin kilit aracı ve çözümü sağlayan unsur kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Karşılaştırma bütün anahtar anlamlarının aynı sırayla geliştiğini ileri sürmez; belirli bir sorunun gerçek çözümü burada verilmez.
Anlam / Tanım Tanım süzgeç Bilginin eleştirel bir süzgeçten geçmesi, ulaşılan sonucun kesin doğru olduğunu gösterir mi?
Değerlendirme yapıldığını gösterir; kullanılan ölçütün uygunluğu ve sonucun doğruluğu ayrıca sınanır.
Bağlam
Yapay zekâyı bağımsız bir fail olarak sunan anlatılardan sapan bu duruş, teknolojiyi bir sosyo-teknik aygıt olarak eleştirel bir süzgeçten geçirmektedir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, süzgeç maddesinin değerlendirme ölçütü anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Belirli bir değerlendirme yönteminin güvenilirliği veya tanıktaki görüşün doğruluğu burada ölçülmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Çok anlamlılık süzgeç Süzgeç sözcüğü her cümlede fiziksel bir ayırma aracını mı gösterir?
Süzgeç, somut ayırma aracının yanında bilgi ve olayların seçilmesini ya da değerlendirilmesini anlatmak için de kullanılır.
Bağlam
Yaprak, atık, böceklerin oluktan geçmesini engellemek amacıyla süzgeç kullanılmalıdır.
Olaylar ve toplum arasında bir süzgeç var, sanki olaylar o süzgeçten nasıl geçerse öyle algılıyor toplum.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, süzgeç maddesinin somut araç ve değerlendirme çevresindeki kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: İkinci tanıktaki toplumsal yorum burada doğrulanmış bir araştırma sonucu sayılmaz; yalnız sözcüğün kullanımına örnektir.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı işlemek Bir yazarın bir görüşü eserinde işlemesi, o görüşü benimsediğini kanıtlar mı?
İşlemek, konunun ele alındığını bildirir; savunma, eleştirme veya aktarma tutumu ayrıca anlaşılmalıdır.
Bağlam
Muhtemeldir ki, bizzat kendi yaşadığı dönemde böyle bir olayın olması onun kitabında konuyu işlemek suretiyle taraf tutmasına sebep olabilirdi.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, işlemek maddesinin bir konuyu ele alıp inceleme veya öğretme anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Belirli bir yazarın gerçek tutumu burada belirlenmez; bir eserde bir konunun bulunması tek başına onay kanıtı sayılmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam işlemek “Sistem işliyor” ile “yazar bir konuyu işliyor” cümleleri nasıl ayırt edilir?
İlkinde sistemin çalışması, ikincisinde bir konunun ele alınması anlatılır; özne ve nesnenin ilişkisi farklıdır.
Bağlam
Sistem işlerse hem bireylerin atıl tasarrufları gelir üretir hale gelecek hem de sanayiye yeni bir finansman kaynağı sağlanacak.
Muhtemeldir ki, bizzat kendi yaşadığı dönemde böyle bir olayın olması onun kitabında konuyu işlemek suretiyle taraf tutmasına sebep olabilirdi.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, işlemek maddesinin çalışmak ve bir konuyu ele almak kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Soru cümleleri karşılaştırma için kurulmuştur; tanıktaki sistemin gerçekten başarılı olacağına ilişkin bir tahmin yapılmaz.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı taşımak “Bir anlam taşımak” ile “tek bir anlama gelmek” neden aynı yargı değildir?
İlki anlamın varlığını bildirir; ikincisi buna anlamın tek olduğu yönünde ayrı bir sınırlama ekler.
Bağlam
Farklı sanatçılar tarafından ele alınan koku duyusunun karmaşık ikonografisi, dönemin sanatsal mirasına dalmış sofistike izleyiciler için özel bir anlam taşır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, taşımak maddesinin nitelik veya anlamı kendinde bulundurma anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Yanıt belirli bir yapıtın bütün yorumlarını saptamaz; her kullanımın zorunlu olarak çok anlamlı olduğu da söylenmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam taşımak Bir bilgisayarı taşımak ile endişe taşımak aynı türden bir eylem midir?
İlk kullanım yer değiştirmeye, ikinci kullanım kişinin içinde sürdürdüğü duyguya yönelir.
Bağlam
Monitör aldığım için laptop ve setupımı internetten uzak olan çocuk odasına taşımak zorunda kaldım.
Ama elbette ki özgür olmayan yazılımların işletim sistemini doldurabileceği endişesi taşıdığından hak veriyorum da.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, taşımak maddesinin nakletme ve içinde duygu bulundurma kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Bu açıklama tanıklardaki aygıt veya yazılımlar hakkında değerlendirme yapmaz; bir duygunun tıbbi niteliğini de belirlemez.
Anlam / Tanım Tanım açmak Bilgisayarda bir dosyayı açmak, içeriğinin değiştirildiğini söylemek midir?
Açmak, dosyayı erişilebilir biçimde kullanıma sunar; okumak, düzenlemek ve değişikliği kaydetmek ayrıca belirtilen işlemlerdir.
Bağlam
Bu dosya içindekileri görmek ve gerekiyorsa değişiklikleri yapmak için bu dosyayı açmak gerekir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, açmak maddesinin belge ve sayısal içeriğe erişim sağlama anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Belirli bir uygulamanın otomatik kayıt veya başka yan etkileri burada değerlendirilmez; işlem adlarının anlamları ayırt edilir. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Değerlik açmak “Konu açmak” ile “dosya açmak” arasındaki anlam farkını hangi sözler gösterir?
Fiilin neye yöneldiği ve hangi eylem çevresinde kullanıldığı okunur; sohbet konusu ile bilgisayar dosyası farklı tamamlayıcılardır.
Bağlam
Merhaba arkadaşlar, canım sıkıldı ders aralarında muhabbet edebilmek için sohbet konusu açmak istedim.
Bu dosya içindekileri görmek ve gerekiyorsa değişiklikleri yapmak için bu dosyayı açmak gerekir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, açmak maddesinin konuşma ve bilişim kullanımlarını tamamlayıcılarıyla karşılaştırır.
Sınırlılık: Bu karşılaştırma hesaplanmış bir değerlik puanı sunmaz; adli dosya ile bilgisayar dosyası her bağlamda özdeş sayılmaz.