Bu bölüm sözlük maddeleri ve anlamları üzerine soruları; tanım, köken, çekimli biçim, bağlam, eş kullanım, değerlik, sözcük ağı ve yaşam eğrisi gibi konulardaki kaynaklı açıklama ve derlem çıkarımlarını bir araya getirir. Etimoloji Atlası, etimoloji kartları, tarihsel dönemler ve zaman kapsülünün nasıl kullanılacağını Özelliklerin Kullanımı bölümünde bulabilirsiniz.
Yanıtları nasıl okumalı?
Sözlük özelliklerinin birlikte okunması
Maddebaşı, anlam, tanım, gönderme, köken, çekimli biçim, bağlam, alan ve tür yayılımı, eş kullanım, değerlik, hibrit sözcük ağı ve yaşam eğrisi birlikte değerlendirilir. Yeni eklenen sözcükler de yayımlanmış tanımlanabilirlik kanıtlarıyla bu kapsama girer.
Derlem kanıtı ve çıkarımlar
Geçiş sayısı ve derlem büyüklüğü güncel ölçümlerden okunur; yayım sırasında incelenmiş kanıttan gelen sayı ayrıca etiketlenir. Bağlamlar soruyu açıklayan sınırlı örneklerle sunulur. Çıkarımları kapsam ve sınırlılık bilgileriyle birlikte okuyun: derlemde gözlenen eğilimler değişmez dil bilgisi kuralları değildir.
288 soru ve yanıt
Anlam / Tanım Tanım perde Bir tiyatro perdesi her zaman tek bir sahneden mi oluşur?
Perde bir ana bölüm olarak birden çok sahne içerebilir; bölüm sayısı ile sahne sayısı aynı sayım değildir.
Bağlam
Birinci perde 7, ikinci perde 7, son perde ise, 8 sahneye ayrılmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, perde maddesinin tiyatro veya opera oyunundaki ana bölüm anlamını ele alır.
Sınırlılık: Tanıktaki sayılar yalnız anılan yapıtın bölüm düzenini örnekler; bütün oyunlara uygulanacak bir sayı kuralı değildir. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Çok anlamlılık perde Sinema perdesi ile oyunun birinci perdesi aynı türden bir şeyi mi adlandırır?
Sinema bağlamında görüntünün izlendiği yüzey, oyunun bölümlenmesinde ise olay akışının ana evresi öne çıkar.
Bağlam
Gans'ın orijinal filmi, bu dünyanın bir sinema perdesinde ne kadar çarpıcı görünebileceğini göstermişti.
Beş bölümlük, klasik anlamda bir tragedya yapısı ile kurulmuş olan bu oyunun birinci perdesinin ilk yarısı bir çarşı içinde, ikinci yarısı ise sarayda geçer.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, perde maddesinin görüntü yüzeyi ve oyun bölümü anlamlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Sahneleme sırasında bir örtünün açılıp kapanması bu anlamların her kullanımında zorunlu koşul sayılmaz.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı çatı Bir fiilin geçmiş zamanda olması, onun edilgen çatıda olduğunu gösterir mi?
Zaman olayın zamansal konumuna, çatı ise fiilin özne ve nesneyle kurduğu ilişkiye yönelir; biri ötekini belirlemez.
Bağlam
Yani fiil, hem şimdiki zaman hem geçmiş zaman ve hem etken hem edilgen çatıda anlaşılabilir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, çatı maddesinin dil bilgisi anlamıyla zaman arasındaki ayrımı gösterir.
Sınırlılık: Karşılaştırma cümleleri açıklama için kurulmuştur. Her ekin tek bir çatı işlevi taşıdığı veya her dilin aynı sistemi kullandığı ileri sürülmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam çatı “Aynı çatı altında” çalışan kuruluşlar mutlaka aynı binada mı bulunur?
Bu ifade ortak bir birlik veya örgütlenme çevresini anlatabilir; aynı fiziksel adreste bulunmayı zorunlu kılmaz.
Bağlam
Mahkeme, aynı grup çatısı altında faaliyet gösteren dört bağlı şirket ve şirket ortakları hakkında da benzer kararlar uyguladı.
Çatıya, tam da camdan kubbenin yıkıldığı ve yerine bir kraterin açıldığı anda vardılar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, çatı maddesinin yapı bölümü ile birlik çevresindeki kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Tanıktaki şirketler hakkında hukuki değerlendirme yapılmaz; yalnız örgütlenme ifadesinin dilsel kullanımı açıklanır.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı kanal Çevrim içi bir kanal ile o kanalda yayımlanan tek bir video aynı birim midir?
Kanal, içeriklerin düzenli sunulduğu hesap veya akış alanını; video ise bu alanda yer alabilen tek bir içeriği gösterir.
Bağlam
Kanalın iki gün üst üste video paylaşımı yapmadığı dönemlerde takipçiler bunun nedenini merak etmiştir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, kanal maddesinin çevrim içi yayın hesabı veya akış alanı anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Belirli bir platformun hesap ve yayın kuralları burada tanımlanmaz; paylaşım sıklığı bütün kanallar için aynı kabul edilmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Çok anlamlılık kanal Bir iletişim kanalından söz edilmesi, fiziksel bir su yolu bulunduğunu mu anlatır?
Su yolu ile iletişimin sağlandığı yol ayrı anlamlardır; neyin iletildiği ve hangi işlemin anlatıldığı okunmalıdır.
Bağlam
Yol, okul, içme suyu, sulama kanalı ve benzeri konularda halk ve devlet işbirliğine dayanan toplum kalkınması çalışmalarına, topraksız ve yoksul köylülerin işgücüyle katılmalarını sağlamak güç olmaktadır.
Televizyon ise geniş izleyici kitlesine ulaşabilmenin yanında görsel ve işitsel içerik sunma yeteneği sayesinde halkla ilişkilerde oldukça etkili bir iletişim kanalı olarak değerlendirilebilir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, kanal maddesinin su yolu ve iletişim yolu anlamlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: İletişim kanalının varlığı mesajın doğru anlaşıldığını veya bütün alıcılara ulaştığını tek başına kanıtlamaz.
Anlam / Tanım Tanım dalga Bir olayın “dalga” diye adlandırılması, büyüklüğünün ve süresinin ölçüldüğünü gösterir mi?
Bu sözcük belirli bir dönemde yükselen veya yayılan hareket kümesini anlatabilir; tek başına sayısal büyüklük ve süre vermez.
Bağlam
Göç dalgası farklı kültürlerden insanları daha yoğun bir etkileşime sokmaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, dalga maddesinin dönemsel olay ve hareket kümesi anlamını ele alır.
Sınırlılık: Yanıt belirli bir göçün istatistiklerini veya olayları dalgalara ayıran tek bir evrensel ölçüt sunmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Alan ve tür yayılımı dalga Göç dalgası ile deniz dalgasını aynı fiziksel hareket olarak okumak neden yanıltır?
Deniz bağlamında su yüzeyinin hareketi, göç bağlamında ise bir dönemde yoğunlaşan insan hareketliliği anlatılır.
Bağlam
Ses dalgaları havada, deniz dalgaları suda yayılır.
Bu göç dalgası araştırma sahasında diğer idari merkezleri de etkisi altına almıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, dalga maddesinin su hareketi ve toplumsal olay çevresindeki kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Bu karşılaştırmadan belirli bir göçün nedeni, büyüklüğü veya toplumsal sonucu çıkarılamaz.
Anlam / Tanım Tanım çekirdek İşletim sisteminin çekirdeği, bilgisayarda görünen bütün programların ortak adı mıdır?
Bu anlam merkezî yazılım katmanını gösterir; bilgisayardaki bütün uygulamaları tek ad altında toplamaz.
Bağlam
Bunların başında, işletim sistemi çekirdeğinin altında çalışan ve sistem kaynaklarına erişimi denetleyen hypervisor katmanı geliyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, çekirdek maddesinin işletim sistemindeki merkezî yazılım anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Tanıktaki teknik mimari bütün işletim sistemlerine genellenmez; belirli bir sistemin güvenlik durumu değerlendirilmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Çok anlamlılık çekirdek Bilişimde “çekirdek” denince her zaman aynı bileşen mi anlaşılır?
İşlemcinin komut çalıştıran birimi ile işletim sisteminin merkezî yazılım katmanı ayrı anlamlardır.
Bağlam
İşlemcideki toplam çekirdek sayısı 36'ya kadar çıkıyor.
Bunların başında, işletim sistemi çekirdeğinin altında çalışan ve sistem kaynaklarına erişimi denetleyen hypervisor katmanı geliyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, çekirdek maddesindeki iki bilişim anlamını karşılaştırır.
Sınırlılık: Bu ayrım belirli bir aygıtın mimarisini veya performansını açıklamaz; ürün özellikleri sözcüğün genel tanımından çıkarılamaz.
Anlam / Tanım Tanım dil bilgisi Dil bilgisi yalnız sözcüklerin doğru yazılışını inceleyen bir alan mıdır?
Tanım; ses, biçim, sözcük ve cümle yapısını kapsar. Yazım denetimi bu kapsamın tamamının yerini tutmaz.
Bağlam
Bu sistem içerisinde dil bilgisi, yazım kuralları, noktalama ve üslup unsurları yazılı ve sözlü dilin temelini meydana getirmektedir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, dil bilgisi maddesinin güncel tanımındaki inceleme kapsamını gösterir.
Sınırlılık: Yazım ile dil bilgisi birbirinden bütünüyle kopuk alanlar sayılmaz; belirli bir öğretim programının sınırları burada çizilmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam dil bilgisi Dil bilgisi bakımından düzgün bir cümle, anlattığı olayın gerçekten yaşandığını kanıtlar mı?
Cümlenin kuruluş kurallarına uygunluğu ile anlattığı olayın doğruluğu farklı sorulardır.
Bağlam
Öğretmenlerin çoğu genellikle öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çekmek için öğrencilere dil bilgisi konularını niçin öğrendiklerini açıklamaktadırlar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, dilsel kuruluş ile olgusal doğrulama arasındaki ayrımı açıklar.
Sınırlılık: Uzay gemisi cümlesi açıklama amacıyla kurulmuştur; derlem tanığı veya gerçek bir olay bildirimi değildir.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı ses Dil bilimindeki ses birimi ile duyulan her türlü ses neden özdeş sayılamaz?
Dilsel kullanım, sözcüklerin kuruluşunda ayırt edilen birime yönelir; genel işitsel anlam böyle bir görev şartı taşımaz.
Bağlam
Tarihsel dil bilimi, dil ailesi içinde dallanmaları ortaya koyarken ses birimi düzeyindeki dil değişmelerini temele alır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, ses maddesinin dilsel birim anlamını genel işitsel anlamdan ayırır.
Sınırlılık: Yanıt belirli bir dilin ses dizgesini veya ses birimlerinin sayısını saptamaz; bir yazı işaretini doğrudan bir sesle eşleştirmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam ses Bir cümlede “ses” geçmesi, konuşan bir insan bulunduğunu gösterir mi?
Hayır; bir çalgının, başka bir nesnenin veya bir olayın ürettiği işitilebilir etki de ses olarak adlandırılabilir.
Bağlam
Eline aldığı her enstrümandan muhakkak ses çıkaran, çalan olağanüstü dünya yeteneklerine sahip biriydi.
Kişinin kendi sesini duyması, en deneyimli konuşmacının bile konuşmasında bir fark yaratabilir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, ses maddesinin genel işitsel etki ve insanın konuşma sesi kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Bu açıklama belirli bir ses kaydının kaynağını teşhis etmez; tek başına duyulabilirlikten konuşma sonucu çıkarmaz.
Anlam / Tanım Gönderme kaynak Bir iddianın yanında kaynak gösterilmesi, iddianın doğrulandığı anlamına gelir mi?
Kaynak, başvurulan belgeyi gösterir; belgenin iddiayı gerçekten destekleyip desteklemediği ayrıca incelenir.
Bağlam
Her bölümün başında ayrıca yararlanılan kaynakların gösterilmesini de okuyucular açısından yararlı bir yaklaşım olarak görmekteyim.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, kaynak maddesinin araştırmada yararlanılan belge anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Burada belirli bir yayının güvenilirliği değerlendirilmez; tanık, yalnız kaynak gösterme kullanımını örnekler. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Alan ve tür yayılımı kaynak Enerji kaynağı ile bir araştırmanın kaynağı aynı türden varlıklar mıdır?
İlkinde enerjinin sağlandığı varlık veya süreç, ikincisinde araştırmada yararlanılan belge ya da bilgi dayanağı öne çıkar.
Bağlam
Bu enerji kaynakları genellikle çevre kirliliğine sebep olmalarına rağmen pek çok sektöre hammadde sağlar.
Her bölümün başında ayrıca yararlanılan kaynakların gösterilmesini de okuyucular açısından yararlı bir yaklaşım olarak görmekteyim.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, kaynak maddesinin enerji ve araştırma çevresindeki kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Sözcüğün ortak yazılışı, anlamlarının tarihsel gelişim sırasını veya tek bir kökenden geldiğini tek başına göstermez.
Anlam / Tanım Tanım beslemek Bir sistemi veriyle beslemek, istenen çıktının elde edildiğini söylemek midir?
Veriyle beslemek girdinin sağlanmasını adlandırır; girdinin uygunluğu ve ortaya çıkan sonucun niteliği ayrı konulardır.
Bağlam
Tamamen yapay zekâ tarafından ya da yapay zekânın kısmi yardımıyla sanat eseri üretmek için her şeyden önce sistemi veriyle beslemek gerekmektedir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, beslemek maddesinin bir aygıt veya sürece girdi sağlama anlamını açıklar.
Sınırlılık: Belirli bir modelin eğitimi veya bir sistemin gerçek başarısı yalnız bu sözcük kullanımından değerlendirilemez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Değerlik beslemek Beslemek fiilinin nesnesi canlı olmadığında hangi anlam ipuçlarına bakılır?
Neyin sağlandığı ve hangi varlığın bunu aldığı incelenir; yiyecek sağlama ile enerji veya veri sağlama aynı işlem değildir.
Bağlam
Çünkü büyük sürüleri beslemek için gereken yiyecek en azından mevsimsel bir göç ritmini gerektiriyordu.
Güneş ışığının yeterli olduğu koşullarda panel bataryayı beslerken, ışığın yetersiz kaldığı durumlarda ise dahili batarya devreye giriyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, beslemek maddesindeki canlı ve aygıt kullanımlarını tamamlayıcılarıyla karşılaştırır.
Sınırlılık: Bu karşılaştırma hesaplanmış bir değerlik puanı sunmaz; her nesne için değişmez otomatik anlam kuralı ileri sürülmez.
Anlam / Tanım Tanım eşik Bir değerin eşiğe tam eşit olması, karar kuralının sağlandığını tek başına gösterir mi?
Eşitliğin yeterli olup olmadığı kuralın en az, büyük veya küçük gibi hangi karşılaştırmayı kullandığına bağlıdır.
Bağlam
VOSviewer programında ülkenin minimum doküman ve minimum atıf sayısı en az 1 olarak belirlendiğinde, toplamda 43 ülkenin 35'i eşik değeri karşılamaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, eşik maddesinin sınır değer anlamını karşılaştırma koşulu açık bir tanıkla ele alır.
Sınırlılık: Her uygulamanın aynı sınırı veya aynı karşılaştırmayı kullanması beklenmez; gerçek karar kuralı ayrıca okunmalıdır. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Anlam ayrımı eşik Bir sürecin eşiğinden söz edilmesi, ortada gerçek bir kapı bulunduğunu mu anlatır?
Eşik, fiziksel kapı bölümünün yanında başlangıç noktasını veya başka duruma geçiş sınırını da anlatabilir.
Bağlam
Aynı kaplama, özel lazer kazıma yıldönümü logolarına sahip olan kapı eşiklerine de uygulanmış.
Teknolojik tekillik kavramı, makinelerin kendi yeteneklerini hızla geliştirerek insan öngörüsünü aştığı varsayımsal eşiği tanımlıyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, eşik maddesinin somut bölüm ve başlangıç çevresindeki kullanımlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Bir metnin geleceğe ilişkin varsayım kullanması, o gelişmenin kesinlikle gerçekleşeceğini kanıtlamaz.