Bu bölüm sözlük maddeleri ve anlamları üzerine soruları; tanım, köken, çekimli biçim, bağlam, eş kullanım, değerlik, sözcük ağı ve yaşam eğrisi gibi konulardaki kaynaklı açıklama ve derlem çıkarımlarını bir araya getirir. Etimoloji Atlası, etimoloji kartları, tarihsel dönemler ve zaman kapsülünün nasıl kullanılacağını Özelliklerin Kullanımı bölümünde bulabilirsiniz.
Yanıtları nasıl okumalı?
Sözlük özelliklerinin birlikte okunması
Maddebaşı, anlam, tanım, gönderme, köken, çekimli biçim, bağlam, alan ve tür yayılımı, eş kullanım, değerlik, hibrit sözcük ağı ve yaşam eğrisi birlikte değerlendirilir. Yeni eklenen sözcükler de yayımlanmış tanımlanabilirlik kanıtlarıyla bu kapsama girer.
Derlem kanıtı ve çıkarımlar
Geçiş sayısı ve derlem büyüklüğü güncel ölçümlerden okunur; yayım sırasında incelenmiş kanıttan gelen sayı ayrıca etiketlenir. Bağlamlar soruyu açıklayan sınırlı örneklerle sunulur. Çıkarımları kapsam ve sınırlılık bilgileriyle birlikte okuyun: derlemde gözlenen eğilimler değişmez dil bilgisi kuralları değildir.
288 soru ve yanıt
Anlam / Tanım Anlam ayrımı iklim Bir günlük hava durumu ile bir yerin iklimi neden aynı bilgi değildir?
Hava durumu belirli bir zamanın koşullarını, iklim ise uzun yıllar boyunca gözlenen genel düzeni ve özellikleri anlatır.
Bağlam
Medeniyetler ayakta kalabilmek için sadece doğa olayları, iklim ve yırtıcı hayvanlarla mücadele etmiyorlardı.
Doğal durum, iklim ve toprak, binaların tasarımını ve meldn dağılımını nasıl etkilemiştir?
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, iklim maddesinin doğa olaylarıyla ilgili anlamını hava durumu kavramından ayırır.
Sınırlılık: Sözlüksel ayrım tek bir hava olayının nedenini veya belirli bir bölgedeki değişimin büyüklüğünü açıklamaz.
Maddebaşı Çok anlamlılık iklim “İklim” sözcüğü bir kurum için kullanıldığında hava olayları mı anlatılır?
Kurum veya toplumsal ortam bağlamında sözcük, yaygın duygu, tutum ve ilişkilerin oluşturduğu genel koşulları anlatabilir.
Bağlam
Çalışanların düşüncelerini, bilgilerini, kaygılarını kolaylıkla ifade edebilecekleri bir örgüt iklimi oluşturulmalıdır.
Bu araştırmada, güç kaynakları ile örgüt iklimi arasındaki ilişki belirlenmeye çalışılmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, iklim maddesindeki doğal ve toplumsal ortam anlamlarını örgüt iklimi tanıklarıyla karşılaştırır.
Sınırlılık: Bu karşılaştırma bir kurumun gerçek koşulları hakkında değerlendirme yapmaz; yalnız kullanım ayrımını açıklar.
Anlam / Tanım Tanım veri Bir araştırmada veri bulunması, yapılan yorumun kesin olarak doğru olduğunu gösterir mi?
Veri, yorum için dayanak sağlar; sonucun güvenilirliği verinin nasıl elde edildiği ve hangi çıkarımla kullanıldığıyla da ilgilidir.
Bağlam
Veri toplama aracı olarak konuyla ilgili sorular ve değişkenler oluşturulmuş ve anket formu hazırlanmıştır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, veri maddesinin araştırma bulgusu anlamını ve yöntemden söz eden derlem tanığını açıklar.
Sınırlılık: Tek bir tanık, alıntılandığı araştırmanın sonuçlarını yeniden doğrulamaz; burada sözcüğün kullanımı incelenir.
Maddebaşı Tanım veri Veri sözcüğü yalnız sayıları ve sayısal tabloları mı kapsar?
Hayır; gözlem, yazı, ses, görüntü ve başka kaydedilmiş içerikler de bağlama göre veri olarak kullanılabilir.
Bağlam
Sayısal verilerin daha da ağırlıklı olduğu ve notlarımın bulunduğu dokümanı buraya bırakıyorum, inceleyebilirsiniz.
İkincisi, fotoğrafların kendilerini anlatabilmelerini sağlayan belirli sınırlar olması nedeniyle dışsal verilerin kullanılması gerektiğidir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, veri maddesindeki genel inceleme ve kayıt anlamlarıyla seçili kullanım çevrelerini kapsar.
Sınırlılık: Bu açıklama farklı disiplinlerdeki bütün veri sınıflandırmalarını tek bir teknik standarda bağlamaz.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı bellek “Toplumsal bellek” denildiğinde toplumun tek bir kişi gibi hatırlaması mı kastedilir?
Bu kullanım, ortak deneyimlerin, imgelerin ve kayıtların insanlar arasında taşınan hatırlama birikimini anlatır.
Bağlam
Kentsel mekâna ilişkin görsel bellek filmlerde tutulmuş, toplumsal belleği şekillendiren imgeler filmlere kaydolmuştur.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, bellek maddesinin ortak hatırlama birikimi anlamını film ve kent bağlamındaki tanıkla açıklar.
Sınırlılık: Ortak birikim herkesin aynı şeyi aynı biçimde hatırladığı anlamına gelmez; farklı ve çatışan anlatılar bulunabilir.
Maddebaşı Çok anlamlılık bellek İnsan belleği ile bilgisayar belleğini tek bir tanımla açıklamak yeterli midir?
Hatırlama yetisi ile verilerin saklandığı teknik alan ilişkilendirilebilir, fakat aynı tür varlık veya işlem değildir.
Bağlam
Temsil dediğimiz anda bellek izlerini yeniden canlandırma yetisine sahip bir fonksiyondan da söz ediyoruz.
İşlemi başka bir usb bellek üzerinde çalıştırdığım ubuntu ile kazasız gerçekleştirdim, ilgilenenlere teşekkürler.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, belleğin zihinsel ve teknik anlamlarını seçili iki bağlamla karşılaştırır.
Sınırlılık: Anlamlar arasındaki benzerlik, insan zihninin belirli bir bilgisayar mimarisiyle aynı işlediğinin bilimsel kanıtı değildir.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı ekran Bir telefonun ekranı ile telefonun tamamı neden aynı nesne değildir?
Ekran, aygıtın görsel çıktıyı gösteren bölümünü anlatır; telefonun başka parçaları ve işlevleri bu bölümün dışında kalır.
Bağlam
Telefonun ekranında yarı saydam şekilde sürekli kullanılan bir uygulamanın görüntüsü kaldı hiçbir şekilde geçmiyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, ekran maddesinin aygıtlardaki görüntüleme yüzeyi anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Bu açıklama bir aygıt arızası tanısı değildir; yalnız sözcüğün hangi parçayı adlandırdığını ayırır.
Maddebaşı Köken ekran Ekranın köken alanında Fransızca yazması, bugünkü bütün kullanımlarının tarihini açıklar mı?
Köken kaydı biçimin dilsel kaynağını bildirir; her anlamın ortaya çıkışını veya bütün aygıt adlandırmalarını tek başına tarihlendirmez.
Bağlam
Telefonun ekranında yarı saydam şekilde sürekli kullanılan bir uygulamanın görüntüsü kaldı hiçbir şekilde geçmiyor.
Gündüz kuşağından ana haber bültenlerine, sinema filmlerinden eğlence programlarına kadar birçok içerik gün boyunca ekranlarda olacak.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, mevcut köken kaydı ile seçilmiş güncel kullanım bağlamları arasındaki ayrımı ele alır.
Sınırlılık: Seçilen cümleler ilk kullanım tanığı olarak sunulmaz; kaynak dildeki bütün tarihsel anlamlar hakkında hüküm kurulmaz.
Anlam / Tanım Tanım yüklemek Dosya veya program “yüklemek” her zaman internete göndermek demek midir?
Hayır; sayısal kullanım verinin ya da programın saklanacağı, işleneceği veya çalıştırılacağı ortama aktarılmasını da kapsar.
Bağlam
Ekran görüntüsü yüklerseniz daha iyi anlayabiliriz sorunu. gnome-shell masaüstü ortamı olduğunu düşünmüyorum sorundakinin.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, yüklemek maddesinin sayısal aktarım anlamını ve bir paylaşma bağlamını açıklar.
Sınırlılık: İndirme, yükleme ve kurma ayrımı kullanılan ürünün diline göre değişebilir; kesin işlem yönü cümlede belirtilmelidir.
Maddebaşı Çok anlamlılık yüklemek Eşya yüklemek ile birine sorumluluk yüklemek arasında nasıl bir anlam ilişkisi vardır?
Bir şeyin taşıyıcısına bırakılması düşüncesi kullanımları ilişkilendirir; fiziksel eşyanın yerini soyut görev veya yükümlülük alabilir.
Bağlam
Dinler, özellikle ilahi kaynaklı, bireylerle beraber topluluk ve toplumlara birçok sorumluluk yüklemektedir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, sözlükteki taşıma ve sorumluluk anlamlarını ilgili derlem bağlamlarıyla karşılaştırır.
Sınırlılık: Bir yükümlülüğün dilde adlandırılması onun hukuken veya ahlaken haklı olduğu sonucunu doğurmaz.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı çözmek “Yazının kodlarını çözmek” fiziksel olarak bağlı bir şeyi açmak mıdır?
Bu kullanım, fiziksel bağı açmaktan çok işaretlerin nasıl yorumlanacağını ve gizli ilişkinin nasıl anlaşılacağını bulmayı anlatır.
Bağlam
Yazı dilinin kodlarını çözmek, yazıdaki her bir birimin ses birimi karşılığını bulmayı içerir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, çözmek maddesinin bilinmeyeni açıklama anlamını seçili yazı dili tanığıyla ele alır.
Sınırlılık: Kod sözcüğünün her geçişi bu anlama gelmez; yazılım ve şifre bağlamları da kendi cümleleri içinde incelenmelidir.
Maddebaşı Değerlik çözmek Çözmek fiilinin hangi anlamda kullanıldığını nesnesi nasıl aydınlatır?
Neyin çözüldüğü önemli bir ipucudur: düğüm, sorun ve yazının kodları aynı tür nesneler değildir ve farklı anlam çevreleri kurar.
Bağlam
Şehirde görev yapan kamu personellerinin bu sorunu çözmek amacıyla kamu kurumları lojmanlar yapmaya başladılar.
Yazı dilinin kodlarını çözmek, yazıdaki her bir birimin ses birimi karşılığını bulmayı içerir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, çözmek maddesindeki anlam ayrımını nesne ve bağlam ilişkisi üzerinden açıklar.
Sınırlılık: Örnekler elle yapılmış anlam karşılaştırmasıdır; otomatik değerlik puanı veya her nesne için değişmez kural ileri sürülmez.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı baş “Yüz baş hayvan” ifadesinde baş sözcüğü yalnız hayvanların bir organını mı sayar?
Bu kullanımda sözcük, hayvanların kendilerini saymaya yarayan birim olarak iş görür; organın ayrı ayrı sayılması amaçlanmaz.
Bağlam
Kurbanlık piyasası için yaklaşık 200 bin baş hayvan fazlamız var ama bir süredir psikolojik bir baskı vardı.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, baş maddesindeki sayma anlamını ve hayvan sayısı verilen tam öbek tanığını ele alır.
Sınırlılık: Bu kullanım bütün canlılara ve bütün sayma bağlamlarına otomatik olarak genellenemez.
Maddebaşı Çekimli biçimler baş “Baş”, “başına” ve “baştan” biçimlerini görmek ayrı maddebaşları bulunduğu anlamına gelir mi?
Bu biçimler aynı adın çekimli kullanımları olabilir; ancak aynı lemaya bağlanmaları her cümlede aynı anlamı taşıdıklarını göstermez.
Bağlam
Verilerinizi yedekleyip sistemi baştan kurmak en kısa sürecek olan ve en garanti çözüm yolu.
Daha önceleri benimde hep aklımda olan ama işin başına geçecek kadar vakit bulamayan birisiyim.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, baş maddesinin çekimli biçimleri ile iki farklı kullanım çevresini karşılaştırır.
Sınırlılık: Benzer yazılışlar otomatik olarak birleştirilemez; özel ad, eş adlılık ve kalıplaşma ayrıca denetlenir.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı göz Meyve ağaçlarıyla ilgili metinlerde “göz” hangi anlamda kullanılır?
Bu bağlamda görme organı değil, bitki üzerinde sürgün veya çiçek gelişimiyle ilişkili canlı doku noktası anlatılır.
Bağlam
Ülkemizde ise fidan ihtiyacı, fidanlıklarda çöğür anaçlar üzerine istenilen çeşidin göz aşısı ile aşılanması yoluyla karşılanmaktadır.
Turunçgil fidanı üretiminde çoğunlukla göz aşısı kullanılmaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, göz maddesinin bitki bilimi anlamına ve göz aşısı öbeğini içeren tanıklara bağlıdır.
Sınırlılık: Bu açıklama bir aşılama uygulama kılavuzu değildir; terimin cümledeki anlamını ayırmayı amaçlar.
Maddebaşı Çok anlamlılık göz “Göz” sözcüğünü içeren her cümle doğrudan görme organını mı anlatır?
Hayır; yerleşik öbekler ve başka nesnelerin bölümlerini adlandıran kullanımlar için cümlenin bütününe bakmak gerekir.
Bağlam
Aralarındaki farklar nedir veya ikisi arasında gözle görülebilecek büyük bir fark var mıdır acaba?
Bu durum göz önüne alındığında doluluğu sağlayamayan oteller, büyüklükleri ne olursa olsun hâlihazırda tek bir milletten müşteri kabul etme riskine girmemektedirler.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, mevcut numaralı anlamları ve görsel algı ile yerleşik öbek bağlamlarını ele alır.
Sınırlılık: Bir deyimin anlamı yalnız bileşenlerinin sözlük karşılıkları toplanarak çıkarılamaz; tam öbek ayrıca okunmalıdır.
Anlam / Tanım Tanım bülbül Bülbülün sözlükteki kuş tanımı ile şiirdeki imgesi aynı tür bilgi midir?
Kuş tanımı bir canlı türünü ayırt eder; şiirdeki imge ise bu canlıya bağlanan ses, duygu ve anlatım ilişkilerini kurar.
Bağlam
Sabah vakti güvercin ve bülbül feryat edince, nergis, çimende uykudan gözünü açtı.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, bülbül maddesinin kuş anlamını ve bir edebî kullanım tanığını karşılaştırır.
Sınırlılık: Tek bir edebî cümleden bütün şiir geleneğine ilişkin tarih veya simge genellemesi yapılmaz.
Maddebaşı Bağlam bülbül Bir cümledeki “Bülbül”ün kuş adı mı, soyadı mı olduğu nasıl anlaşılır?
Büyük harf tek başına yeterli değildir; cümlede kimin konuştuğu, hangi eylemin yapıldığı ve adın hangi varlığa gönderdiği incelenir.
Bağlam
Bülbül, çocukların renklerini geri vermek için çalıştıklarını ve oyunun en büyük ilaç olduğunu söyledi.
Sabah vakti güvercin ve bülbül feryat edince, nergis, çimende uykudan gözünü açtı.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, seçilmiş bir kişi adı bağlamı ile kuş adını içeren cümlenin gönderge farkını gösterir.
Sınırlılık: Özel ad ayrımı yalnız büyük harfe veya tek bir komşu sözcüğe dayanarak her durumda kesinleştirilemez.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı ağ “İlişki ağı” denildiğinde mutlaka bilgisayar bağlantıları mı anlaşılmalıdır?
Hayır; insanlar ve kurumlar arasındaki bilgi, destek ve olanak ilişkileri de ağ olarak adlandırılabilir.
Bağlam
Bir başka önemli nokta, büyük kentlerde yaşayan göçmenlerin, başka yerleşim birimlerine kıyasla daha fazla kendi gruplarına yönelik bir iletişim ve sosyal ilişki ağı geliştirmiş olmalarıdır.
İş yerindeki ilişkiler ağını ve bağımlılıklarını kendi kendine öğrenebilen bir çalışan ayrıca diğer kaynaklardan da kişisel öğrenmeyi gerçekleştirebilir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, ağ maddesinin kişiler ve kurumlar arasındaki ilişkileri karşılayan anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Her yan yana bulunma bir ilişki ağı oluşturmaz; bağlantının türü ve tarafları bağlamdan anlaşılmalıdır.
Maddebaşı Çok anlamlılık ağ Bir spor sahasındaki ağ ile veri ağı arasındaki anlam ilişkisi nedir?
İlkinde fiziksel bir örgü, ikincisinde bağlı birimler arasında aktarım sağlayan düzen vardır; bağlantı düşüncesi iki kullanımı ilişkilendirir.
Bağlam
Cumhuriyeti maçında da topu ağlara gönderiyor ve 75. dakikada aradaki farkı bire indiriyoruz.
Yine bu dijital yapı, veri ağında bulunan bilgilerin işlenmesini ve gönderilmesini mümkün kılmaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, mevcut fiziksel ve sayısal anlamları seçili spor ve veri aktarımı bağlamlarıyla karşılaştırır.
Sınırlılık: Sözcüğün toplam geçiş sayısı bu iki anlamın ayrı ayrı sıklığı olarak yorumlanamaz.