Bu bölüm, belirli sözcüklerin anlamını ve kullanımını sözlük kayıtları ve derlem tanıklarıyla açıklar. Örneğin bir sözcüğün hangi bağlamlarda kullanıldığına veya anlamlarının nasıl ayrıldığına ilişkin yanıtlar sunar. Sitenin nasıl kullanılacağına ilişkin sorular için Sıkça Sorulanlar bölümüne bakabilirsiniz.
Negatif kontrol” tanımında incelenen işlemin uygulanmaması neden kavramın ayırıcı özelliğidir?
İşlem uygulanmadığında gözlenen temel düzey, deney sonucunun gerçek etkiden mi yoksa taşıyıcı, yöntem hatası veya kendiliğinden değişimden mi doğduğunu sınamaya yarar.
İncelenen Bitigçi tanımı
Bir deneyde incelenen işlemin, maddenin veya uyarıcının uygulanmadığı; gözlenen sonucun kendiliğinden, taşıyıcıdan ya da yöntem hatasından kaynaklanıp kaynaklanmadığını sınamaya yarayan karşılaştırma grubu veya örneği.
Bir karşılaştırma grubunu negatif kontrol yapan şey yalnız “farklı bir grup” olması değildir. İncelenen madde, işlem veya uyarıcı bu grupta özellikle bulunmaz; öteki koşullar mümkün olduğunca korunur. Böylece kontrol grubunda da aynı sonuç ortaya çıkarsa etkinin deneysel işleme bağlanması kuşkulu hâle gelir. Tanım, örnek laboratuvar düzeneklerini tek tek saymak yerine bu karşılaştırma işlevini üst kavramla birleştirerek farklı bilim alanlarına taşınabilir kılar.
Tanımlanabilirlik: İncelendi ve onaylandı · 3 bağımsız çözümleme
Bağlam
Plasebo tepkilerinin mekanizmasına dair 40 yıllık incelemenin ardından, araştırmacılar etkisiz hapların klinik denemelerde sadece birer negatif kontrol olmaktan fazlası oldukları argümanını ileri sürüyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt yeni maddenin deney tasarımındaki karşılaştırma işlevini, yokluk koşulunu ve tanımın alanlar arası taşınabilirliğini kapsar.
Sınırlılık: Uygun negatif kontrolün ayrıntıları deney türüne göre değişir; sözlük tanımı belirli bir laboratuvar protokolü önermez.
Nedensel etki” neden yalnızca iki değişkenin birlikte değişmesi olarak tanımlanamaz?
Çünkü nedensellik, başka koşullar eşitlendiğinde bir değişkendeki farkın sonuçta değişim meydana getirmesini gerektirir; birlikte değişme bu yönlü bağı tek başına kanıtlamaz.
İncelenen Bitigçi tanımı
Başka koşullar aynı tutulduğunda bir olay, işlem veya değişkendeki farklılığın sonuç değişkeninde meydana getirdiği ve yalnızca birlikte görülmeye indirgenemeyen değişim.
Korelasyon iki değişken arasındaki düzenli birlikteliği ölçebilir, fakat üçüncü bir etken, ters yönlü ilişki veya seçilim yanlılığı aynı görünümü doğurabilir. Nedensel etki tanımı bu nedenle karşılaştırmalı bir koşul kurar: incelenen işlem ya da olay değiştiğinde, öteki koşullar aynı kabul edilerek sonuçta ortaya çıkan fark aranır. “Yalnızca birlikte görülmeye indirgenemeyen” ayırıcı özellik, kavramı istatistiksel bağlantıdan sözlük düzeyinde ayırır.
Tanımlanabilirlik: İncelendi ve onaylandı · 3 bağımsız çözümleme
Bağlam
Yukarıda açıklanan bilinç teorisinin her iki aşamasından çıkan sonuç, tüm zihinsel durumlar nörobiyolojik süreçlerin nedensel etkisiyle ortaya çıkarlar, ancak ontolojik açıdan nesnel düzleme indirgenemez bir şekilde öznel deneyimlerden oluşan fenomenler olarak gerçek dünyanın parçası olurlar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama yeni felsefe ve yöntem maddesinin korelasyondan ayrılan anlam çekirdeğini ve karşılaştırmalı yapısını kapsar.
Sınırlılık: Gerçek araştırmada bütün koşulları aynı tutmak her zaman mümkün değildir; deneysel ve gözlemsel yöntemlerin kanıt gücü ayrıca değerlendirilir.
Nitel veri toplama” ile “nicel veri toplama” tanımları yöntem listesinden daha fazlasını nasıl anlatır?
Tanımlar, kullanılan araçların yanında verinin hangi bilgi biçimine dönüştürüldüğünü ayırır: biri bağlamlı deneyim ve anlamları, öteki ölçülebilir sayısal gözlemleri düzenler.
İncelenen Bitigçi tanımı
İnsanların deneyim, görüş, davranış ve anlamlandırmalarını görüşme, gözlem, belge veya görsel kayıt yoluyla ayrıntılı biçimde elde edip bağlamını koruyarak araştırma malzemesine dönüştürme süreci.
Görüşme, gözlem, anket veya test adlarını sıralamak tek başına kavramsal ayrımı kurmaz. Nitel süreçte amaç insanların deneyim, görüş, davranış ve anlamlandırmalarını bağlamını koruyarak araştırma malzemesine dönüştürmektir. Nicel süreçte araştırma sorusu ölçülebilir değişkenlere çevrilir ve gözlemler sayısal düzende kaydedilir. Aynı araştırmada iki yaklaşım birlikte kullanılabilse de ürettikleri veri yapısı ve çözümleme mantığı farklıdır.
Tanımlanabilirlik: İncelendi ve onaylandı · 3 bağımsız çözümleme
Bağlam
Nitel veri toplama kapsamında saha gözlemleri ve yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş; bu sayede çalışanların maruz kaldıkları riskler, çalışma koşulları ve iş kazalarına ilişkin deneyimleri doğrudan analiz edilmiştir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt iki yeni araştırma yöntemi maddesini veri biçimi, bağlam koruma ve ölçülebilirlik eksenlerinde karşılaştırır.
Sınırlılık: Karma yöntem araştırmaları bu iki yaklaşımı birleştirebilir; sözlük tanımları karşıtlığı mutlak bir yöntem yasağı olarak sunmaz.
Noter tasdiki” ile “noter tasdikli” arasındaki fark yalnızca sözcük türü farkı mıdır?
Sözcük türü farkı anlam yapısını da değiştirir: ilki resmî onaylama işlemini, ikincisi bu işlemden geçmiş belge veya örneğin kazanılmış durumunu anlatır.
İncelenen Bitigçi tanımı
Bir belge, imza veya suretin gerçekliğinin ya da aslına uygunluğunun yetkili noter tarafından incelenip tarih, mühür ve imzayla resmî geçerlilik kazanacak biçimde onaylanması işlemi.
Ad tamlaması olan “noter tasdiki”, gerçeklik veya aslına uygunluk incelemesinin tarih, mühür ve imzayla sonuçlandırıldığı kurumsal süreci adlandırır. Sıfat olan “noter tasdikli” ise bu süreci yeniden anlatmak yerine bir belgenin artık resmî onay taşıdığını bildirir. İşlem ile işlem sonucu oluşan durum arasındaki bu karşıtlık, cümlede seçilen tamlayıcıları ve tanımın odak noktasını değiştirir; dolayısıyla iki kayıt yalnız biçimsel varyant değildir.
Tanımlanabilirlik: İncelendi ve onaylandı · 3 bağımsız çözümleme
Bağlam
Tabii böyle bir devletin kuruluşunun, noter tasdikiyle tarihini belirlemek mümkün değildir.
E-defter tutacak mükellefler defter basımı, noter tasdiki, muhafaza ve ibraz süreçlerinde önemli ölçüde maliyet avantajı elde edecekler.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt yeni hukuk maddelerinin ad-sıfat ayrımını, süreç ve sonuç durumu karşıtlığıyla birlikte açıklar.
Sınırlılık: Noter onayının hukuki etkisi belge türüne ve mevzuata göre değişebilir; sözlük tanımı genel dildeki ortak işlevi verir.
Anlam / Tanım
Tanım
Bitigçi'ye yeni eklenen
nem tutucu
Nem tutucu” tanımı neden hem maddeyi hem bileşeni hem de niteliği kapsar?
Çünkü derlemde ifade yalnız bağımsız bir kimyasalı değil, ürün içindeki işlevsel bileşeni ve su kaybını azaltan özelliği de adlandırır.
İncelenen Bitigçi tanımı
Bulunduğu ürün veya ortamda suyu yüzeyine bağlayan, bünyesine alan ya da buharlaşmasını yavaşlatan; böylece kuruma, sertleşme veya su kaybını sınırlayan madde, bileşen veya nitelik.
Tek bir üst kavram seçip öteki kullanımları dışlamak, gerçek kullanım alanını gereksiz biçimde daraltırdı. Ortak anlam çekirdeği suyu yüzeye bağlama, bünyeye alma veya buharlaşmayı yavaşlatma yoluyla kuruma ve sertleşmeyi sınırlamaktır. Bu işlev kimi cümlede bir maddeye, kiminde karışım içindeki bileşene, kiminde de malzeme niteliğine yüklenir. Ad ve sıfat etiketlerinin birlikte verilmesi, bu sözdizimsel çeşitliliği tanım içinde denetimli biçimde karşılar.
Tanımlanabilirlik: İncelendi ve onaylandı · 3 bağımsız çözümleme
Bağlam
Hazır bez, idrarı ve dışkı suyunu dışarı sızdırmaması için kuvvetli nem tutucu kimyasal maddeler içerir.
Uzmanlar, hiyalüronik asit, seramid ve gliserin gibi nem tutucu içeriklere sahip hafif nemlendiricilerin kullanılmasını öneriyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama yeni maddenin üst kavram seçimini, ortak işlevini ve ad-sıfat kullanımlarını birlikte kapsar.
Sınırlılık: Belirli endüstrilerdeki teknik sınıflandırmalar farklılaşabilir; tanım bütün kimyasal mekanizmaları tek tek sıralamaz.
Normal kuvvet” ile “normal gerilme” tanımlarında “dik yön” ortak olduğu hâlde kavramlar neden ayrıdır?
Normal kuvvet temas yüzeyinin uyguladığı toplam tepkiyi, normal gerilme ise dik kuvvetin birim alana düşen yük yoğunluğunu anlatır.
İncelenen Bitigçi tanımı
Temas eden iki katı yüzeyin birbirinin içine geçmesini engelleyen ve temas düzlemine dik yönde ortaya çıkan; sürtünme hesabında büyüklüğü belirleyici olan tepki kuvveti.
İki terimde “normal” sözü geometrik olarak yüzeye veya kesite dik doğrultuyu belirtir. Kuvvet, temas eden yüzeylerin birbirine geçmesini engelleyen ve büyüklüğü kuvvet birimiyle ölçülen toplam etkidir. Gerilme ise bu dik etkinin kesit alanına bölünmesiyle elde edilir ve malzemenin çekme ya da basma altında taşıdığı yoğunluğu gösterir. Ortak yön bilgisi terimleri ilişkilendirir; ölçülen fiziksel nicelik ve hesaplama biçimi onları ayrı maddeler yapar.
Tanımlanabilirlik: İncelendi ve onaylandı · 3 bağımsız çözümleme
Bağlam
Normal kuvvet, birbirine değen iki katı cismin atomlarına ait elektronların birbirlerini itmelerinden kaynaklanır, o sayede dünya bizi aşağıya doğru çektiği halde yerin içine batmıyoruz.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt iki fizik teriminin yön, birim, hesaplama ve kullanım bağlamı bakımından tanımsal ayrımını kapsar.
Sınırlılık: Karmaşık temas ve malzeme modellerindeki yerel dağılımlar sözlük tanımının kapsamı dışındadır; temel kavram karşıtlığı açıklanır.
Nehir teknesi” ile “nehir gemisi” arasındaki sözlüksel sınır nasıl kurulmuştur?
İki araç aynı su ortamına uyarlanır; ayrım temel olarak gövde ölçeği, taşıma kapasitesi, sefer mesafesi ve kullanım düzeninde belirginleşir.
İncelenen Bitigçi tanımı
Akarsu akıntısı, sığlık, dar geçit ve değişen su düzeylerinde yol alabilecek gövde ve manevra özellikleriyle yapılmış; yolcu, yük veya hizmet amacıyla kullanılan küçük su aracı.
Tanımlar yalnız “nehirde kullanılan araç” ortaklığını tekrar etmez. Tekne için sığlık, dar geçit ve manevra gereksinimiyle uyumlu daha küçük su aracı öne çıkar. Gemi tanımı ise akarsu koşullarına uyarlanmış olmakla birlikte uzun mesafede yolcu veya ağır yük taşıyabilen daha büyük ulaşım aracını belirtir. Derlem bağlamları her zaman kesin teknik tonaj sınırı vermediğinden sözlük, kullanımlarda kararlı kalan işlevsel ve ölçeksel ayrımı esas alır.
Tanımlanabilirlik: İncelendi ve onaylandı · 3 bağımsız çözümleme
Bağlam
Üzerimde gezinen bir nehir teknesinin çarkları, balçıkları fırıl fırıl döndürüyordu.
Güneye bir yolculuk için on nehir teknesi bulmak ne kadar zor?
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama iki yeni iç su ulaşım maddesinin ortak üst kavramını ve ayırıcı ölçek-işlev özelliklerini karşılaştırır.
Sınırlılık: Hukuki gemi sınıfları ülke ve mevzuata göre değişebilir; sözlük ayrımı genel Türkçe kullanımındaki baskın karşıtlığı yansıtır.
Negatif reel faiz” ile “negatif faiz” neden aynı tanımla karşılanmaz?
Birincisi enflasyon sonrasında satın alma gücünün azalmasını, ikincisi ise açıklanan faiz oranının doğrudan sıfırın altında olmasını anlatır.
İncelenen Bitigçi tanımı
Borç verme veya tasarruf karşılığında elde edilen nominal kazancın enflasyonun altında kalması nedeniyle paranın vade sonundaki satın alma gücünün başlangıca göre azalmasına yol açan getiri durumu.
“Reel” bileşeni, nominal getirinin fiyat artışlarından arındırılarak değerlendirilmesini zorunlu kılar. Nominal oran pozitif olsa bile enflasyon daha yüksekse tasarrufun satın alma gücü azalır ve reel getiri negatif olur. Negatif faiz durumunda ise sözleşmede veya politika kararında uygulanan nominal oran sıfırın altındadır. İki durum aynı ekonomik sonuçlara yaklaşabilse de ölçüm düzeyleri farklıdır; bu yüzden maddebaşları ve ayırıcı tanımlar ayrı tutulur.
Yaşam eğrisi: 2026–2026-07 · yükselen
Tanımlanabilirlik: İncelendi ve onaylandı · 3 bağımsız çözümleme
Bağlam
Kredi piyasası düzenlemelerinden özel sektör kredileri ve negatif reel faiz değişkenlerinin istatistiki olarak anlamsız çıktığı analizde, bankacılık sisteminde özel kesimin payı anlamlı sonuç vermiştir.
Bu artış yüksek enflasyon, negatif reel faiz ortamı ve iç talep kaynaklı olabilir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt iki yeni ekonomi maddesinin nominal ve reel ölçüm farkını, tanımlarındaki ayırıcı bileşenler üzerinden açıklar.
Sınırlılık: Vergi, komisyon ve beklentiler gerçek getiriyi ayrıca etkileyebilir; sözlük tanımı temel kavramsal ayrımı verir.
Anlam / Tanım
Gönderme
sabah
Sabah” maddesinde zaman dilimi tanımı varken “→ sabah ezanı” biçiminde ikinci bir gönderme neden bulunur?
Çünkü bazı bağlamlarda yalın biçim, zaman dilimini değil eksiltilmiş bir dinî adlandırmayı karşılar ve kullanıcı tam öbeğe yönlendirilir.
İncelenen Bitigçi tanımı
→ sabah ezanı
Aynı yüzey biçim farklı söz dizimsel yapılarda farklı kavramları çağırabilir. Günün bir bölümünü anlatan kullanım bağımsız ve doğrudan tanımlanır. Buna karşılık belirli bağlamlarda “sabah” sözü, “sabah ezanı” tamlamasının eksiltilmiş karşılığı olarak kullanılır. Sözlük bu kullanımın varlığını yok saymaz, ancak kavramın asıl adlandırması tam öbekte bulunduğu için yeni bir açıklamayı yinelemek yerine hedef maddeye gönderme yapar.
Bağlam
Örneğin; sabah ezanı, saba makamında okunurken, öğle ezanında hicaz, uşşak veya hüzzam makamlarından biri tercih edilir.
Sabah ezanı okunurken uyanıldığı söylenerek, güneş doğmadan kalkıldığı belirtilmiştir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama bağımsız zaman anlamı ile eksiltilmiş tamlama kullanımının aynı madde içindeki ayrımını kapsar.
Sınırlılık: Göndermenin seçilmesi cümledeki bağlama bağlıdır; yalın biçimin her geçişi dinî adlandırma olarak yorumlanamaz.
Anlam / Tanım
Gönderme
kalem
Kalem” maddesindeki “→ yazar” kaydı neden tam bir tanım yerine gönderme olarak verilmiştir?
Çünkü bu mecazlı kullanımın açıklama merkezi “yazar” maddesidir; gönderme aynı içeriği yinelemeden kullanıcıyı esas tanıma yöneltir.
İncelenen Bitigçi tanımı
→ yazar
Sözlükte gönderme, anlamı gizlemek için değil, eşdeğer açıklamanın tek yerde tutulmasını sağlamak için kullanılır. “Güçlü bir kalem” gibi bağlamlarda araç adı, yazma işi üzerinden yazarı temsil eder. Bu mecazın anlamı “yazar” maddesindeki kavramla örtüştüğünde iki ayrı tanım üretmek güncelleme sırasında tutarsızlığa yol açabilir. Ok işareti, kullanıcının hedef maddeye geçmesini ve kavramsal ilişkinin açıkça görülmesini sağlar.
Bağlam
Ama bundan hiç de hoşnut değilim, umarım en kısa sürede yeniden şeffaflık hakim olur ve bu tür yazılar kaleme almak zorunda kalmam.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt Bitigçi'deki gönderme işlevini, mecaz etiketini ve tanım yinelemesini önleyen editoryal düzeni kapsar.
Sınırlılık: Her yakın anlam gönderme yapılmaz; bağımsız ayırıcı özellik taşıyan kullanım kendi tanımıyla korunur.
Anlam / Tanım
Anlam ayrımı
kalem
Bir gider kalemi” kullanımındaki “kalem”, yazı aracından hangi anlam özelliğiyle ayrılır?
Bu kullanım nesneyi değil, bir liste veya hesapta ayrı satır hâlinde kayda geçirilen öğeyi adlandırır.
İncelenen Bitigçi tanımı
Bir listede, bir hesapta sıra ile yazılmış maddelerden her biri
Anlam ayrımı, aynı sözcüğün cümlede üstlendiği göndergesel role dayanır. Yazı aracı anlamında elde tutulan ve yazmaya yarayan somut bir nesne vardır; hesap kullanımında ise bütçe, gelir, gider veya envanter içinde ayrı izlenen kayıt birimi söz konusudur. Yazma ve kayda geçirme bağlantısı iki anlam arasında köprü kurduğu için kullanım aynı maddebaşında kalır, fakat kullanıcının doğru yoruma ulaşması için bağımsız bir anlam sırası ve tanım gerekir.
Bağlam
Doğrudan yatırımlar ise 223 milyon dolar giriş ile geçen yılın altında olurken, bunun alt kalemi olan yabancı gayrimenkul alımı ise 514 milyon dolar düzeyine geriledi.
Mevduat kaleminin şubat ayındaki girişle beraber son 12 aylık dönemde 27 milyar dolar ile finansmana en yüksek katkı veren kalem olması da çarpıcı bir sonuç.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama somut araç ile soyut kayıt öğesi arasındaki çok anlamlılık ayrımını ve tipik hesap bağlamını kapsar.
Sınırlılık: Tek başına “kalem” biçimi hangi anlamın amaçlandığını göstermeyebilir; çevresindeki bütçe, gider veya yazı sözcükleri bağlamsal kararı belirler.
Anlam / Tanım
Tanım
kalem
Kalem” maddesinin ilk tanımı neden tek bir kalem türünü saymak yerine ortak işlevi öne çıkarır?
Çünkü genel anlam, kurşun, tükenmez veya dolma gibi alt türleri kapsayacak üst kavramı ve ortak yazma-çizme işlevini vermelidir.
İncelenen Bitigçi tanımı
Yazma, çizme vb. işlerde kullanılan çeşitli biçimlerde araç
Sözlük tanımı bir ürün kataloğu gibi bütün alt türleri sıralamak yerine kullanıcıya sınıflandırma ölçütü sunar. “Araç” üst kavramı nesnenin türünü, yazma ve çizme işlevleri ise onu benzer araçlardan ayıran çekirdeği verir. Biçim ve malzemenin çeşitlenebileceğinin belirtilmesi, tanımın yalnız tek bir örneğe bağlanmasını önler. Alt türler, birleşikler ve canlı bağlamlar madde çevresindeki diğer bölümlerde ayrıca görülebilir.
Bağlam
Yazılarını daktiloyla yazıp yeşil tükenmez kalemle düzelttiğini ve kendinden ve hayatından memnun olmadığını biliyorum.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt ilk anlamın üst kavram ve ayırıcı işlev düzenini, alt türlerle ilişkisini ve tanım ekonomisini ele alır.
Sınırlılık: Genel tanım teknik üretim ayrıntılarını vermez; özel kalem türleri ayrı madde veya birleşik olarak daha dar tanımlanabilir.
Güvenmek” maddesinin çekimli biçim listesi neyi kanıtlar, neyi kanıtlamaz?
Liste, farklı zaman, kişi ve fiilimsi biçimlerinin aynı lemaya bağlandığını gösterir; her yüzey biçiminin ayrı sözlükbirim olduğunu göstermez.
Bağlama duyarlı lematizasyon, cümledeki “güvenen”, “güvendiği”, “güvenerek” veya kişi eki almış biçimleri sözlükteki mastar lemaya bağlar. Böylece yaygınlık hesabı yalnız çıplak “güvenmek” yazımına sıkışmaz ve fiilin gerçek kullanım çeşitliliği görünür. Yüzey biçimlerin sayısı üretken çekim sisteminin sonucudur; bunların her birini yeni madde saymak sözlükte gereksiz çoğalma yaratır. Ayrı anlam veya kalıplaşma kanıtı varsa değerlendirme ayrıca yapılır.
Bağlam
Uzmanlar, sesin veya görüntünün kendisine güvenmek yerine gelen talebin niteliğine odaklanılması gerektiğini vurguluyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama canlı lemma-yüzey eşlemesini, fiil çekimini ve maddebaşı sıklığının nasıl toplandığını kapsar.
Sınırlılık: Bağlamı belirsiz eş yazımlı yüzeyler otomatik çözümlemede hata payı taşıyabilir; yönetim düzeltmeleri sonraki işlemlere öğrenme olarak aktarılır.
Kalem” maddesindeki köken bilgisi bugünkü anlamların tümünün kaynak dilde aynen bulunduğunu mu gösterir?
Hayır. Köken etiketi sözcüğün tarihsel kaynak biçimini gösterir; Türkçede gelişen yeni anlamlar ve mecazlar ayrıca Türkçe kullanım tarihi içinde değerlendirilir.
Bir maddebaşının Arapça kökenli olması, sözlükte sıralanan her anlamın Arapçadan değişmeden aktarıldığı sonucunu doğurmaz. Ödünçlenen biçim Türkçede yazı aracı anlamından büro, hesap öğesi, yazar, aşı çubuğu veya kozmetik araç gibi yeni adlandırmalara genişleyebilir. Köken alanı biçimin tarihsel kaynağını, anlam sıraları ise Türkçedeki kullanım düzenini açıklar. Bu iki bilgi birlikte okunmalı, fakat birbirinin yerine geçirilmemelidir.
Bağlam
Yazılarını daktiloyla yazıp yeşil tükenmez kalemle düzelttiğini ve kendinden ve hayatından memnun olmadığını biliyorum.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt Bitigçi köken alanı ile Türkçede belgelenen anlam genişlemeleri arasındaki sözlükbilimsel ayrımı kapsar.
Sınırlılık: Ayrıntılı etimolojik aktarım zinciri tarihsel metin ve uzman kaynak incelemesi gerektirir; kısa köken etiketi tek başına bu zinciri vermez.
Maddebaşı
Sözcük yaşam eğrisi
kalem
Kalem” sözcüğünün yaşam eğrisi dil tarihini mi, T-BDLD içindeki görünürlüğünü mü gösterir?
Grafik doğrudan dil tarihini değil, eldeki kaynakların derleme giriş dönemleri boyunca sözcüğün görünürlüğünü, yayılımını ve değişim yönünü gösterir.
Yaşam eğrisi her dönemdeki tanıklı cümleleri, geçişleri ve kaynak gruplarını karşılaştırarak ilk görünüm, son görünüm, tepe dönem ve eğilim gibi göstergeler üretir. Bu, bir sözcüğün Türkçede ilk kez o tarihte doğduğu anlamına gelmez; T-BDLD’ye alınan ve tarihlenebilen metinlerde hangi yoğunlukta temsil edildiğini anlatır. Derlem büyüdükçe geçmiş dönemlere yeni belgeler eklenebileceği için eğri de yeniden hesaplanır ve daha dengeli hâle gelir.
Yaşam eğrisi: 2025–2026-07 · yükselen
Bağlam
Doğrudan yatırımlar ise 223 milyon dolar giriş ile geçen yılın altında olurken, bunun alt kalemi olan yabancı gayrimenkul alımı ise 514 milyon dolar düzeyine geriledi.
Yazılarını daktiloyla yazıp yeşil tükenmez kalemle düzelttiğini ve kendinden ve hayatından memnun olmadığını biliyorum.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama dönemsel geçiş, cümle ve kaynak yayılımına dayalı canlı yaşam eğrisi göstergelerini kapsar.
Sınırlılık: Derleme giriş ayı ile metnin özgün yayımlanma tarihi her kayıtta aynı değildir; grafik bu ayrımı açıkça belirttiği ölçüde yorumlanmalıdır.
Maddebaşı
Eş kullanım
kalem
Kalem” için eş kullanım ve serbestlik derecesi birlikte nasıl yorumlanmalıdır?
Eş kullanım yakınındaki güçlü ortakları, serbestlik derecesi ise sözcüğün birkaç kalıba mı bağlandığını yoksa çeşitli ortaklarla mı dağıldığını gösterir.
Birlikte kullanım sayısı tek başına kalıplaşmayı kanıtlamaz; çok sık sözcükler tesadüfen de yan yana gelebilir. Bu nedenle NPMI, logDice ve t-score gibi ölçüler ortaklığın beklenenden güçlü olup olmadığını farklı açılardan sınar. Serbestlik derecesi, ortakların dağılım entropisini ve en güçlü birkaç ortağın toplam içindeki payını özetler. Yüksek serbestlik, sözcüğün çeşitli yapılar kurabildiğini; düşük serbestlik ise belirli kalıplarda yoğunlaştığını düşündürür.
Serbestlik: %67.2 · yarı serbest
Bağlam
Ama bundan hiç de hoşnut değilim, umarım en kısa sürede yeniden şeffaflık hakim olur ve bu tür yazılar kaleme almak zorunda kalmam.
Yazılarını daktiloyla yazıp yeşil tükenmez kalemle düzelttiğini ve kendinden ve hayatından memnun olmadığını biliyorum.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt yakın bağlam ortaklarını, birliktelik ölçülerini, kalıplaşma derecesini ve dağılımsal serbestliği birlikte açıklar.
Sınırlılık: Eş kullanım istatistiği sözcükler arasında zorunlu anlamsal ilişki kurmaz; sonuçların cümle içinde ayrıca okunması gerekir.
Maddebaşı
Alan ve tür yayılımı
kalem
Kalem” için baskın bir alan etiketi görülmesi sözcüğün yalnız o alana ait olduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Baskın etiket, incelenen derlem kesitinde göreli yoğunluğu gösterir; geniş alan ve tür yayılımı genel dildeki çok yönlü kullanımı ayrıca ortaya koyar.
Alan ve tür çözümlemesi, ham geçiş sayısını doğrudan uzmanlık etiketi saymaz. Farklı alanlardaki dağılım, ayırt edicilik, belge çeşitliliği ve güven kapıları birlikte değerlendirilir. Çok anlamlı ve genel kullanımlı bir sözcük belirli bir dönemde şiir, eğitim veya büro metinlerinde yoğunlaşabilir; bu, öteki alanlardaki kullanımlarını geçersiz kılmaz. Bu nedenle karttaki baskın alan, sözlük anlamını sınırlayan normatif bir etiket değil, canlı derlemdeki göreli yayılımın özetidir.
Bağlam
Mevduat kaleminin şubat ayındaki girişle beraber son 12 aylık dönemde 27 milyar dolar ile finansmana en yüksek katkı veren kalem olması da çarpıcı bir sonuç.
Yazılarını daktiloyla yazıp yeşil tükenmez kalemle düzelttiğini ve kendinden ve hayatından memnun olmadığını biliyorum.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama canlı alan ve tür dağılımını, bağlam çeşitliliğini ve güven temelli etiketleme yaklaşımını kapsar.
Sınırlılık: Derleme yeni kaynaklar eklendikçe dağılım değişebilir; düşük belgeli alanlar için küçük farklar kesin uzmanlık göstergesi sayılmaz.
Güvenmek” fiilinin canlı değerlik çözümlemesi “-e” etiketini nasıl sınar?
Çözümleme, fiilin güvenilen kişi veya varlığı yönelme durumuyla kurma eğilimini gerçek cümlelerde ölçer ve sözlükteki “-e” bilgisini derlem kanıtıyla destekler.
Değerlik algoritması yalnız sözcüğün yakınındaki ekli biçimleri saymaz; cümle içindeki aday tamlayıcıları, durum eklerini, fiile uzaklıklarını ve farklı belgelerde tekrarlanma kararlılığını birlikte değerlendirir. “Birine güvenmek” ve “bir kuruma güvenmek” gibi yapılarda yönelme durumunun baskınlaşması, sözlük etiketinin kullanım karşılığını gösterir. Bununla birlikte sonuç olasılıksal bir derlem profilidir: eksiltili cümleler, zamir düşmesi ve dolaylı anlatım nedeniyle her örnekte açık bir -e tamlayıcısı bulunması beklenmez.
Değerlik: 103 çözümlenen kullanım, yüksek
Bağlam
Uzmanlar, sesin veya görüntünün kendisine güvenmek yerine gelen talebin niteliğine odaklanılması gerektiğini vurguluyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt sözlükteki durum eki etiketini canlı yüzey-lema dizileri, tamlayıcı yuvaları, belge yayılımı ve kararlılık ölçüsüyle ilişkilendirir.
Sınırlılık: Otomatik değerlik çözümlemesi dil bilgisel yargının yerine geçmez; düşük destekli yuvalar seçimlik bağlam öğeleriyle karışabileceği için eğilim olarak okunur.
Maddebaşı
Sözcük ağı
kalem
Kalem” için gösterilen hibrit sözcük ağı hangi iki tür ilişkiyi birleştirir?
Ağ, sözlüğün açık anlam ve madde ilişkilerini derlemdeki güçlü birlikte kullanım komşuluklarıyla aynı görünümde birleştirir.
Sözlük katmanı gönderme, birleşik, türetim ailesi ve tanımsal yakınlık gibi editoryal ilişkileri temsil eder. Derlem katmanı ise sözcüğün temiz cümlelerde hangi öğelerle anlamlı bir yakınlık kurduğunu ölçer. İki katmanın kesişmesi, yalnız biçim benzerliğine dayanan ilgisiz maddelerin ayıklanmasını ve sözlükte yazılı olmayan kullanım bağlarının görünmesini sağlar. Düğüm derecesi veya PageRank tek başına anlam eşitliği değildir; ağ içindeki bağlantı yoğunluğunu özetleyen keşif ölçütüdür.
Sözcük ağı: 9 düğüm, 12 bağlantı
Bağlam
Doğrudan yatırımlar ise 223 milyon dolar giriş ile geçen yılın altında olurken, bunun alt kalemi olan yabancı gayrimenkul alımı ise 514 milyon dolar düzeyine geriledi.
Yazılarını daktiloyla yazıp yeşil tükenmez kalemle düzelttiğini ve kendinden ve hayatından memnun olmadığını biliyorum.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama madde sayfasındaki hibrit grafın sözlük ve canlı derlem bileşenlerini, düğüm ve bağlantı ölçülerini kapsar.
Sınırlılık: Graf komşuluğu eş anlamlılık hükmü vermez; yüksek birlikte kullanım sözdizimsel veya konusal yakınlıktan da doğabilir.
Maddebaşı
Çok anlamlılık
kalem
Kalem” maddesindeki araç, büro, hesap öğesi ve yazarlık kullanımları neden aynı maddebaşında gösterilir?
Bitigçi bu kullanımları, biçim ortaklığının yanında yazma, kayıt ve yazı işi çevresinde açıklanabilir anlam bağlantıları bulunduğu için aynı çok anlamlı yapı altında düzenler.
Çok anlamlılıkta amaç bütün anlamları tek bir belirsiz tanıma sıkıştırmak değil, aralarındaki tarihsel veya kavramsal bağ korunurken her birini ayrı tanımlamaktır. Yazı aracından yazı işlerinin görüldüğü yere, kayda geçirilen hesap öğesine ve mecaz yoluyla yazara uzanan kullanımlar ortak bir yazma-kayıt ekseni kurar. Aşı çubuğu, yontma aracı ve kozmetik araç gibi kullanımlar ise biçim ya da işlev benzerliğiyle ayrı anlam sıralarında gösterilir. Böylece kullanıcı hem ayrımı hem bağlantıyı birlikte görür.
Sözcük ağı: 9 düğüm, 12 bağlantı
Yaşam eğrisi: 2025–2026-07 · yükselen
Bağlam
Doğrudan yatırımlar ise 223 milyon dolar giriş ile geçen yılın altında olurken, bunun alt kalemi olan yabancı gayrimenkul alımı ise 514 milyon dolar düzeyine geriledi.
Yazılarını daktiloyla yazıp yeşil tükenmez kalemle düzelttiğini ve kendinden ve hayatından memnun olmadığını biliyorum.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt Bitigçi'de yayımlanmış anlam sıralarını, etiketleri ve canlı bağlam çeşitliliğini çok anlamlılık açısından birlikte okur.
Sınırlılık: Aynı yazılışa sahip her sözcük zorunlu olarak çok anlamlı değildir; bağlantı kurulamadığında eş adlı maddeler ayrı Roma rakamlarıyla ele alınabilir.