Bitigçi'ye Yeni Eklenenler

Bitigçi · Yeni madde, sözcük ve gönderme kayıtları

Ana Sayfa Neden Bitigçi? Kullanım Kılavuzu - Sistem Hakkında Sistem Kısaltmaları Genel Arama Kavram Alanları Sözlüğü Hesaplamalı Türkçe Dil Bilgisi Hesaplamalı Eş Anlamlılar Hesaplamalı Zıtlık ve Karşıtlık Sözlük Bilimi Terimleri Bitigçi Ansiklopedisi Yeni Eklenenler Anlık Oluşumlar Derlem (T-BDLD) Sorgula Derlem İstatistikleri Sözcük Yaşam Eğrisi Üye Ol Neden üye olmalıyım? Bitigçi Okul SözlükleriYENİ Bitigçi Büyük Türkçe Anlam AtlasıYENİ Bağlam Dinamikleri Sıkça Sorulanlar English
Sadece eklemeler
📖 Bu Sayfa Nedir? — Kılavuz

Amaç

Bitigçi'ye yeni eklenen madde, sözcük ve gönderme kayıtlarını en yeni üstte olacak biçimde göstermek; her kaydın sözlüğe alınma gerekçesini tanım kaynağı ve derlem kanıtıyla izlenebilir kılmak.

Ne İşe Yarar?

  • Bu sayfada yalnızca sözlüğe yeni eklenen madde/sözcük ve gönderme kayıtları listelenir; mevcut maddelere eklenen yeni anlamlar ayrı bölümde gösterilir.
  • Kartlarda maddebaşı, kategori/alan etiketi, söz türü, tanım, köken/alan bilgisi, zaman damgası ve tanım kaynağı birlikte verilir.
  • Bitigçi için özgün olarak hazırlanan tanımlarda ＋ BİTİGÇİ özgün içerik üretimi; doğrudan insan editör tarafından yazılan tanımlarda Editör tanımı rozeti görünür.
  • Derlemde yazım farklılığıyla yakalanan biçimler ayrıca işaretlenir; varsa ilgili standart maddeye gönderme bağlantısı korunur.
  • Derlem kanıtı kartı ClickHouse derlem özetlerinden geçiş sayısını, varsa farklı cümle sayısını, milyon başına kullanımı, yaygınlık bandını, sıra/yüzdeliği ve öne çıkan çekimli biçimleri gösterir.
  • Derlem kanıtları ve alan rozetleri sayfa verisi alınırken güncel hesaplanır; üst istatistikler yalnız yüklenen 100 kayıtla değil, tüm yeni eklenenler havuzuyla üretilir.
  • Belge türü dağılımı, tüm zamanlardaki yeni maddelerin gözden geçirilmiş tanıklarını ve eski kayıtların maddebaşı kaynak profillerini birlikte sınıflandırır; yeni maddeler yayımlandıkça kümülatif sonuçlar kendiliğinden yenilenir.
  • Liste 100 kayıtlık sayfalara bölünür; rozet filtresi seçildiğinde ilgili etiketin tüm kayıtları içinde sayfalama yapılır.
  • Yeni sözcük ekleme takviminde ay ve yıl değiştirildiğinde seçilen ayın kayıtları, bir güne basıldığında yalnız o Türkiye takvim gününde eklenen kayıtlar gösterilir; gün rozetleri o tarihteki ekleme sayısını verir.
  • Yönetici girişi yapılmışsa aynı sayfada madde düzenleme ve gerekiyorsa geri alma işlemleri yapılabilir.
  • Yönetici girişi yapılmışsa yeni eklenen bir madde sözlükten geri çekilip askıya alınabilir; askıdaki maddeler aynı sayfadan tekrar sözlüğe yüklenebilir.

Sözlükbilimsel Tanımlanabilirlik Nedir?

Bir adayın doğal dil tanıklarından hareketle; tek bir kişi, olay veya cümleye bağlı kalmayan, kanıtla desteklenen, döngüsüz, sınırları belirli ve aynı anlamdaki başka kullanımlara taşınabilir bir sözlük tanımıyla temsil edilebilme derecesidir. Bir kullanımın bağlam içinde anlaşılması tek başına yeterli değildir; çıkarılan tanımın bağlamı aşması ve tanıklardaki anlamı değiştirmeden açıklaması gerekir.

Tanımlanabilirlik sıklıkla aynı şey değildir. Az görülen, hatta tek tanıklı bir aday güçlü anlamsal kanıt taşıyabilir; ancak bu durum onun yerleşik olduğunu kanıtlamaz. Buna karşılık sık görülen bir dize serbest öbek, çekimli biçim veya gürültü olabilir. Sistem bu nedenle sıklığı tek başına kabul ya da ret ölçütü yapmaz.

Algoritma Nasıl Çalışır?

  1. ClickHouse derleminden doğal tanıklar, belge/kaynak çeşitliliği ve yazım değişkeleri toplanır.
  2. OCR, asciileşme, yabancı metin, özel ad, yanlış lema ve serbest öbek olasılıkları elenir; doğru maddebaşı ve birim sınırı belirlenir.
  3. Gerçeklik (A), birimlik (L), tanımlanabilirlik (T) ve yerleşiklik (Y) birbirinden bağımsız puanlanır.
  4. Tanımlanabilirlik; anlam çekirdeği, üst kavram/işlev, ayırıcı özellik, bağlamdan bağımsızlaştırma, ikame/taşınabilirlik, kanıt desteği ve bağımsız çözümleme uzlaşmasıyla hesaplanır.
  5. Üç geçiş uygulanır: önce kanıt çıkarılır, sonra yalnız bu kanıttan tanım kurulur, son olarak tanımdaki her iddia tanıklara bağlanarak karşı çözümleme yapılır.
  6. Tanım; döngüsellik, kapsam, bağlam bağımlılığı, ikame ve taşınabilirlik testlerinden geçirilir. Kanıtlanmayan ayrıntılar çıkarılır.
  7. Yalnız güçlü kanıt taşıyan, editör denetimi tamamlanan ve accepted_reviewed durumuna getirilen kayıtlar bu kamu listesinde yayımlanır.

Kartlardaki yüzdeler kesin doğruluk olasılığı değildir; farklı karar boyutlarının eldeki kanıtla ne ölçüde desteklendiğini gösterir. Ayrıntılı formül ve karar eşikleri için genel kılavuzdaki Tanımlanabilirlik bölümüne bakabilirsiniz.

Tanım Özgünlük Skoru Nedir?

Tanımın Bitigçi içindeki başka tanımları veya dayandığı kanıt cümlelerini ne ölçüde yinelemeden, maddebaşını tanımın içine taşımadan ve kalıp anlatımlara yaslanmadan bağımsız bir sözlük açıklaması kurduğunu; ayrıca tanımı yapan, model, zaman ve denetim kaydının sistem içinde izlenebildiğini gösteren 0-100 arası kanıt temelli ölçüdür. Amaç, içeriğin Bitigçi içinde özgün üretildiğine ilişkin denetlenebilir göstergeleri birlikte sunmaktır. Bu değer bir intihal olasılığı ya da bütün dış yayınları kapsayan hukuki telif kararı değildir.

Sistem tüm etkin sözlük tanımlarından karakter ve sözcük parmak izleri çıkarır; en yakın başka tanımı yaklaşık komşulukla bulduktan sonra gerçek metin benzerliğini yeniden ölçer. Sözlük içi uzaklık, bağlamdan bağımsızlık, yaygın tanım kalıplarından uzaklık, maddebaşından bağımsızlık, anlatım özgüllüğü ve üretim izi bütünlüğü ayrı puanlanır. Tanım değiştiğinde metin karması değişeceği için eski skor gösterilmez ve güncel metin yeniden hesaplanır.

O = 0,30U + 0,20B + 0,10K + 0,08M + 0,12A + 0,20Ü

Tam kanıtlı kayıtta U sözlük içi uzaklık, B bağlamdan bağımsızlık, K kalıp uzaklığı, M maddebaşından bağımsızlık, A anlatım özgüllüğü ve Ü üretim izi bütünlüğüdür. Bağlam veya üretim izi bulunmadığında eksik boyut sıfır sayılmaz; kalan boyutların ağırlıkları toplam yine 1 olacak biçimde yeniden dağıtılır ve kanıt kapsamı ayrıca gösterilir.

Üstteki Ortalama Özgünlük, yayımdaki bütün etkin ve güncel uygulanabilir tanımların puanları toplanıp tanım sayısına bölünerek hesaplanır. Her tanım eşit ağırlıktadır; sayfalama, arama ve alan süzgeci ortalamayı değiştirmez. Bağımsız tanım taşımayan gönderme kayıtları ortalamaya katılmaz, tanımı değişmiş fakat henüz yeniden hesaplanmamış kayıtlar da eski puanla temsil edilmez.

Terimler

  • ＋ BİTİGÇİ özgün içerik üretimi: Yeni sözcüğün bağlam, yaygınlık ve alan ipuçları denetlenerek Bitigçi için özgün bir sözlük tanımıyla eklenmesi.
  • Editör tanımı: Tanımın doğrudan editör notundan, editörün verdiği tanımdan veya editörün belirlediği sözlükçülük ilkesinden alınması.
  • Derlemde yazım farklılığı: Derlemdeki biçimin Bitigçi'deki standart maddebaşından farklı yazılması; örneğin bitişik/ayrı yazım, kısa çizgili kullanım veya gönderme biçimi.
  • Derlem kanıtı: T-BDLD içindeki sayısal kullanım ve yaygınlık ölçüleri; kaydın sözlüğe alınma gerekçesini gözlemlenebilir veriyle destekler.
  • Tanımlanabilirlik kanıtı: Adayın gerçeklik, birimlik, tanımlanabilirlik ve yerleşiklik boyutları ile üç geçişli tanım denetiminin kamuya açık özetidir.
  • Tanım özgünlük skoru: Tanımın sözlük içindeki diğer tanımlardan, kanıt cümlelerinden, maddebaşından ve sık kullanılan kalıplardan metinsel bağımsızlığını açıklayan bileşik puandır.
  • Konu/alan etiketi: Madde, tanım, bağlam ve alan ipuçlarından üretilen yönlendirici etiket. Seslenme ve hitap yalnız açık seslenme biçimleri için kullanılır.

Not: Derlem kanıtları derlem güncellendikçe yeniden hesaplanabilir; sayfa bu nedenle sözlüğe giriş kayıtlarını ve güncel derlem yaygınlığını birlikte okutur.

Kullanım İpuçları

  • Kategori etiketlerine tıklayarak yalnız o kategoriye ait eklemeleri görebilirsiniz.
  • Takvimde önceki/sonraki aya geçebilir, “Bugün” ile güncel Türkiye tarihini açabilir veya “Tüm zamanlar” ile tarih süzmesini kaldırabilirsiniz.
  • Sayfa içi arama yalnız bu sayfadaki ekleme kayıtlarında çalışır; iki harften sonra öneriler açılır.
  • Maddebaşına veya gönderme bağlantısına tıklayarak ilgili Bitigçi madde sayfasına geçebilirsiniz.
  • Derlem kanıtı hazırlanıyorsa karttaki ilerleme çubuğunun tamamlanmasını bekleyin.
  • Yönetici düzenleme işlemleri için Yönetim Konsolu oturumu gereklidir.
Yalnız Bitigçi'ye yeni eklenen kayıtlar içinde arar.
Öneriler için en az iki harf yazın.

Son yayımlanan sözlük maddeleri

En yeni maddeler doğrudan sözlük sayfalarına bağlanır. Canlı filtreler ve ayrıntılı kanıtlar yüklenirken bu liste kullanılabilir.

  1. nefes kesmek

    1. Bir görünüm, gösteri, yarışma ya da gelişmenin güzelliği, heyecanı veya şaşırtıcılığıyla insanı güçlü biçimde etkileyip bir süre ne diyeceğini bilemez durumda bırakması.

  2. yeni bir sayfa açmak

    1. Geçmişteki bir durumu, alışkanlığı ya da sorunu geride bırakarak yaşamda, ilişkide, çalışmada veya başka bir alanda farklı ve yeni bir döneme başlamak.

  3. allem etmek kallem etmek

    1. Bir işi istediği sonuca ulaştırmak veya birini razı etmek için türlü kurnazlıklara, dolambaçlı yollara ve gerektiğinde aldatıcı davranışlara başvurmak.

  4. ortak zemin bulmak

    1. Görüşleri veya çıkarları farklı kişiler ya da taraflar arasında anlaşmayı ve birlikte ilerlemeyi sağlayacak ortak bir ilke, amaç veya çözüm noktası belirlemek.

  5. mamur etmek

    1. Bakımsız, yıkık veya gelişmemiş bir yeri imar edip yaşama ve kullanma koşullarını iyileştirmek; bir hayatı ya da çevreyi daha düzenli, gelişmiş ve iyi duruma getirmek.

  6. senkronize etmek

    1. Birbirinden ayrı cihaz, veri, işlem, ses veya görüntüyü zamanlama ya da içerik bakımından uyumlu hâle getirerek birlikte ve eş zamanlı çalışmasını sağlamak.

  7. veryansın etmek

    1. Bir kişiye, topluluğa, davranışa veya duruma karşı duyulan yoğun öfkeyi sert ve ardı arkası kesilmeyen sözlerle dile getirerek ağır biçimde eleştirmek ya da saldırmak.

  8. konsolide etmek

    1. Dağınık durumdaki bilgi, hesap, kaynak, birim veya desteği bir araya getirerek daha bütünlüklü, sağlam ve birlikte değerlendirilebilir duruma getirmek.

  9. kanalize etmek

    1. Bir kaynak, emek, ilgi ya da hareketi dağılmasını önleyecek biçimde belirli bir yöne, alana veya amaca aktarıp orada yoğunlaştırmak.

  10. domine etmek

    1. Bir alan, etkinlik, pazar, yarışma veya tartışmada başkalarına göre belirgin biçimde üstün ve etkili konuma geçerek gelişmelerin yönünü büyük ölçüde belirlemek.

  11. finanse etmek

    1. Bir çalışma, kuruluş veya ihtiyacın gerçekleştirilip sürdürülebilmesi için gereken parayı sağlamak; giderleri belirli bir kaynak ya da bütçeden karşılamak.

  12. entegre etmek

    1. Ayrı bir parça, sistem, yöntem ya da kişiyi, kendi işlevini koruyacak biçimde daha büyük bir yapının düzenli ve uyumlu çalışan bileşeni durumuna getirmek.

  13. mümkün kılmak

    1. Bir işin yapılabilmesi veya bir durumun gerçekleşebilmesi için gerekli koşulları sağlayarak onu uygulanabilir hâle getirmek; gerçekleşmesini engelleyen güçlükleri ortadan kaldırmak.

  14. liderlik etmek

    1. Bir topluluğun, kuruluşun, çalışmanın veya sürecin yönünü belirleyip katılanları ortak bir amaca doğru harekete geçirerek yürütülmesinde başlıca sorumluluğu üstlenmek.

  15. örtbas etmek

    1. Duyulması, öğrenilmesi veya ortaya çıkması istenmeyen bir olayı, kusuru ya da gerçeği gizlemek için izleri kapatmaya ve konunun yayılmasını önlemeye yönelik davranışlarda bulunmak.

  16. ritim tutturmak

    1. Ses, hareket, konuşma ya da yinelenen bir işin akışını belli aralıklarla ve düzenli biçimde sürdürmek; parçaların birbirini izlediği uyumlu bir hız ve tekrar düzeni oluşturmak.

  17. üstünlük kurmak

    1. Bir yarışta, mücadelede, ilişkide veya herhangi bir karşılaştırmada karşı taraftan daha güçlü ya da etkili bir konuma geçerek sonucu yönlendirebilecek belirgin bir avantaj elde etmek.

  18. dik durmak

    1. Baskı, korku ya da güçlük karşısında kendine güvenini ve benimsediği tutumu koruyarak kararlı davranmak; karşılaştığı engeller yüzünden yılmadan, geri çekilmeden dayanıklılığını sürdürmek.

  19. seyrini değiştirmek

    1. (nsz.) Bir olayın, sürecin veya yaşamın izlediği yönü önceki biçiminden ayırarak farklı bir doğrultuda ilerlemesine ya da beklenenden başka sonuçlara ulaşmasına yol açmak.

  20. pozisyon almak

    1. (nsz.) Bir hareketi doğru biçimde gerçekleştirmek veya bir gelişme karşısındaki tutumunu ortaya koymak için bedeniyle uygun bir konuma yerleşmek ya da düşünce ve davranış bakımından belirli bir yerde durmayı seçmek.

  21. sessizliğe bürünmek

    1. (nsz.) Bir kişinin, topluluğun veya yerin ses ve konuşmanın kesilmesiyle belirgin bir suskunluk içine girmesi; daha önce işitilen seslerin yerini dikkat çekecek ölçüde durgun ve sessiz bir ortamın alması.

  22. atağa geçmek

    1. (nsz.) Bir yarışta, mücadelede veya çalışma alanında üstünlük sağlamak ya da kısa sürede ilerlemek amacıyla daha etkin, hızlı ve kararlı biçimde harekete başlamak; önceki durağan veya savunmacı tutumdan çıkıp girişimi ele almak.

  23. gözetim altına almak

    1. (-i) Bir kişiyi, yeri veya faaliyeti; hareketlerini, davranışlarını ya da gelişimini izlemek ve gerektiğinde müdahale etmek amacıyla sürekli veya düzenli biçimde denetlemeye başlamak.

  24. dolaşıma sokmak

    1. (-i) Bir parayı, ürünü, eseri, bilgiyi veya görüşü belirli bir çevrede elden ele aktarılabilir, kullanılabilir ya da paylaşılabilir duruma getirerek işlem görmesini, yayılmasını ve başkalarına ulaşmasını sağlamak.