konuşma

Bitigçi Sözlük Maddesi

konuşma

(isim)
· 4 anlam
  1. 1.

    (isim) Düşünce, duygu veya isteği sesli dil aracılığıyla karşıdakine aktarma. Sözcüklerin seçimi kadar sesin tonu, duraklama ve sıra alma da iletişimin gidişini belirler; tek kişinin anlatması biçiminde gerçekleşebileceği gibi karşılıklı bir alışverişe de dönüşebilir; musahabe.

  2. 2.

    (isim) → görüşme.

  3. 3.

    (isim) → konferans.

  4. 4.
    Yeni

    (isim) İnsanın sesleri sözcük ve cümlelere dönüştürüp kendini sözlü olarak ifade edebilme yetisi. Bu yetinin gelişimi, bozulması veya yeniden kazanılması söz konusu olduğunda belirli bir sohbetten değil, dili ses yoluyla üretme kapasitesinden söz edilir.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 1 · Tarihsel Derlem

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1069–1220 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: çok anlamlı anlam sürekliliği

  1. 1

    1069–1220

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · eserin telif dönemi · yaklaşık telif dönemi

    Biçim: söz, sözde, sözdin, söze, sözi, sözin, sözke, sözler, sözlerim, sözlerin, sözni, sözçe, sözü, sözüg, sözüm, sözümke, sözün, sözüñg · ad

    Dönem anlamı

    Bir düşünceyi bildiren sözlü anlatım; bağlama göre ifade, konuşma, öğüt veya verilen vaat.

    çok anlamlı anlam sürekliliği

    Kutadgu Bilig, Atebetü’l-Hakayık ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te söz; söyleme, öğüt verme, cevaplama ve söze bağlı kalma bağlamlarında kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Söz biçimce sürmüş; ifade, konuşma ve vaat kollarını koruyarak çok anlamlı yapısını genişletmiştir.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    bayat atı birle sözüg başladım törütgen igiḍgen keçürgen iḍim

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 1 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    ḳalı ḳançaḳa kirme tutġıl özüŋ ḳalı ḳançasız bil uzatma sözüŋ

    Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 27 · Kaynakta aç

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (4)

    Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

    Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.

    Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.

    Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

    Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.

    Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: konuşma

    1. güncel anlam

    Düşünce, duygu veya isteği sesli dil aracılığıyla karşıdakine aktarma. Sözcüklerin seçimi kadar sesin tonu, duraklama ve sıra alma da iletişimin gidişini belirler; tek kişinin anlatması biçiminde gerçekleşebileceği gibi karşılıklı bir alışverişe de dönüşebilir; musahabe.

    2. güncel anlam

    → görüşme

    3. güncel anlam

    → konferans

    4. güncel anlam

    İnsanın sesleri sözcük ve cümlelere dönüştürüp kendini sözlü olarak ifade edebilme yetisi. Bu yetinin gelişimi, bozulması veya yeniden kazanılması söz konusu olduğunda belirli bir sohbetten değil, dili ses yoluyla üretme kapasitesinden söz edilir.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı TürkçesisözadAnlamdan eşleşti: konuşma
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: söz, sözde, sözdin, söze, sözi, sözin, sözke, sözler, sözlerim, sözlerin, sözni, sözçe, sözü, sözüg, sözüm, sözün, sözüñgDîvânu Lugâti’t-Türk: sözAtebetü’l-Hakayık: sözin, sözümke

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur. Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir düşünceyi bildiren sözlü anlatım; bağlama göre ifade, konuşma, öğüt veya verilen vaat.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig, Atebetü’l-Hakayık ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te söz; söyleme, öğüt verme, cevaplama ve söze bağlı kalma bağlamlarında kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Söz biçimce sürmüş; ifade, konuşma ve vaat kollarını koruyarak çok anlamlı yapısını genişletmiştir.

Çağdaş arama bağı: söz · çok anlamlı anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • söz (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 83, 114, 153, 165, 170, 172, 173, 178, 180, 184, 190, 192, 206, 210, 270, 272, 274, 287, 306, 333, 353, 380, 433, 481, 490, 510, 515, 522, 535, 560, 593, 649, 650, 672, 700, 706, 723, 750, 782, 859, 867, 870, 921, 927, 938, 978, 984, 986, 991, 995, 996, 998, 999, 1000, 1002, 1005, 1006, 1007, 1009, 1011, 1017, 1023, 1024, 1084, 1104, 1132, 1146, 1212, 1252, 1339, 1341, 1358, 1421, 1469, 1656, 1665, 1668, 1684, 1696, 1713, 1767, 1831, 1889, 1974, 2042, 2070, 2072, 2077, 2100, 2112, 2203, 2338, 2394, 2405, 2407, 2470, 2522, 2526, 2576, 2594, 2631, 2648, 2656, 2662, 2666, 2670, 2676, 2680, 2681, 2682, 2696, 2697, 2701, 2758, 2779, 2804, 2851, 2908, 2949, 2977, 3092, 3099, 3100, 3156, 3157, 3159, 3161, 3177, 3180, 3233, 3235, 3273, 3276, 3279, 3334, 3368, 3403, 3426, 3448, 3478, 3487, 3492, 3537, 3607, 3646, 3647, 3684, 3689, 3714, 3803, 3810, 3814, 3815, 3817, 3820, 3828, 3834, 3843, 3850, 3851, 3852, 3863, 3877, 3881, 3893, 3912, 3913, 3938, 3939, 3961, 3971, 3993, 4020, 4027, 4041, 4059, 4065, 4106, 4108, 4126, 4135, 4221, 4222, 4300, 4301, 4307, 4314, 4317, 4318, 4332, 4334, 4348, 4390, 4392, 4428, 4460, 4533, 4562, 4567, 4680, 4861, 4868, 4876, 4898, 4903, 4941, 4979, 4990, 5010, 5057, 5155, 5171, 5173, 5207, 5301, 5392, 5433, 5434, 5435, 5493, 5603, 5687, 5699, 5774, 5775, 5777, 5778, 5806, 5835, 5843, 5875, 5985, 5989, 6002, 6042, 6074, 6085, 6095, 6119, 6150, 6184, 6243, 6308, 6358, 6376, 6387, 6462, 6495, 6496, 6557, 6579, 6620, 6622, 6623, 6624, 6628. beyitler
  • söz (yalın biçim)
    Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 249a yaprağı, 5184. sözlük maddesi
  • sözde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 171, 172, 703, 2515, 3317, 3477, 3478, 3481, 5050, 5080, 6376, 6622. beyitler
  • sözdin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1457, 3692. beyitler
  • söze (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1809. beyit
  • sözi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 181, 275, 292, 336, 404, 452, 464, 496, 503, 516, 604, 643, 711, 739, 862, 1048, 1246, 1270, 1314, 1359, 1510, 1528, 1533, 1638, 1791, 1807, 1853, 1872, 1900, 1901, 1906, 2038, 2065, 2324, 2354, 2458, 2466, 2486, 2578, 2632, 2665, 2785, 2984, 3051, 3075, 3182, 3323, 3853, 3997, 4152, 4179, 4453, 4605, 4609, 4631, 4673, 4766, 4900, 4997, 5083, 5142, 5213, 5269, 5325, 5606, 5980, 6356, 6429, 6471. beyitler
  • sözin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 82, 471, 480, 506, 508, 568, 625, 626, 748, 820, 951, 970, 1034, 1157, 1249, 1557, 1562, 1701, 2013, 2508, 2514, 2642, 2675, 2678, 2812, 3050, 3594, 3818, 3819, 3849, 4086, 4116, 4120, 4144, 4176, 4286, 4340, 4342, 4364, 4565, 4844, 4881, 5000, 5024, 5229, 5274, 5439, 5622, 5822, 5873, 6061, 6195, 6236, 6274, 6420, 6452, 6474. beyitler
  • sözin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 117. dize
  • sözke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 153, 188, 441, 505, 506, 535, 691, 711, 921, 988, 1006, 1173, 1244, 1666, 1713, 1781, 2046, 2065, 2112, 2129, 2253, 2478, 2479, 2522, 2600, 2665, 2700, 3426, 3448, 3891, 3936, 3997, 4933, 4951, 4992, 5070, 5221, 5599, 5775, 5865, 6042, 6061, 6616, 6628. beyitler
  • sözler (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 542, 896, 977, 1029, 1385, 1944, 2265, 3681, 3848, 3992, 4681, 5008, 5397, 5818. beyitler
  • sözlerim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3694, 3914, 5121. beyitler
  • sözlerin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2424, 3853, 3859. beyitler
  • sözni (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 185, 961, 1010, 1869, 1962, 2468, 2673, 2947, 3925, 4102, 4297, 4319, 4943, 5929, 6138, 6249, 6627. beyitler
  • sözçe (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3851. beyit
  • sözü (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1912. beyit
  • sözüg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 124, 205, 298, 338, 558, 962, 1003, 1008, 1013, 1018, 1020, 1301, 1326, 1343, 1503, 1620, 1916, 2519, 2592, 2677, 2736, 2796, 3188, 3320, 3878, 3880, 3897, 3996, 4036, 4062, 4116, 4901, 4922, 5076, 5621, 5874, 5876, 5877, 6147, 6501, 6616, 6617, 6619, 6626. beyitler
  • sözüm (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 186, 187, 202, 203, 204, 351, 352, 363, 559, 630, 638, 657, 698, 736, 828, 854, 981, 1010, 1017, 1088, 1118, 1153, 1340, 1360, 1361, 1481, 1498, 1677, 1847, 1921, 2176, 2430, 2669, 2740, 2823, 2880, 2946, 3017, 3055, 3158, 3176, 3274, 3310, 3317, 3326, 3454, 3489, 3512, 3679, 3707, 3709, 3767, 3833, 3886, 3937, 3940, 3993, 4002, 4160, 4454, 4732, 4861, 4869, 4870, 4875, 4977, 5050, 5335, 5393, 5435, 5436, 5776, 5933, 5958, 6086, 6244. beyitler
  • sözümke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 81. dize
  • sözün (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 230, 379, 1141, 1148, 1206, 1326, 1505, 1765, 2000, 2031, 2193, 2579, 2998, 3423, 3473, 3894, 4209, 5073, 5088, 5192, 5219, 5308, 6338, 6396. beyitler
  • sözüñg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 193, 195, 539, 792. beyitler

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

Esizlikig anunma Tılda çıḳar eḍgü söz

Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT III, 160 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç

ennevu'l evvelü fi menfaati'l ilm ve mazarrati'l cehJ 81 biligtin ayur men sözümke ula 82 biligligke ya dost özüngi ula

Karahanlı Türkçesi · Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 26 · çevriyazı güveni A

10 8 biligli biligsiz adın ne kılur 1 09 biligsizge hak söz tatıksız erür 110 anga pend nasihat asıksız irür

Karahanlı Türkçesi · Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 30 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · konuşma

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

konuşmak konuşmacı konuşmalık konuşmasız konuşma hızı konuşma sesi konuşma tonu konuşmacılık konuşma akışı konuşma edimi konuşma metni konuşma ritmi konuşma tarzı konuşma biçimi

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.