yok

Bitigçi Sözlük Maddesi

yok

(sıfat, isim, ünlem, bağlaç)
· 7 anlam

Bulunmayış, ret, yasak ve konuşmadaki karşıtlık ya da onay.

  1. 1.

    Varlığına rastlanmayan

    (sıfat) Sözü edilen çevrede veya eldeki imkânlar içinde varlığına rastlanmayan; ilgili: → eksik.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 21:10:42 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Bulunmayanın adı

    (isim) Elde bulunmayan nesne, imkân veya bunların karşılanamamış hâli; ilgili: → eksik.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 21:10:42 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    İzin verilmeyen davranış

    (isim) → yasak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 21:10:42 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Olumsuz yanıt

    (ünlem) Soruyu, öneriyi veya beklenen durumu kabul etmeyip olumsuz yanıt veren söz; ilgili: → hayır (I).

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 21:10:42 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Öteki koşula geçiş

    (bağlaç) Bir koşulun gerçekleşmemesi hâlinde izlenecek öteki yolu veya sonucu bildiren karşıtlık bağlayıcısı; ilgili: → seçenek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 21:10:42 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Bahaneleri küçümseme

    (bağlaç) Aktarılan açıklama veya bahaneleri inandırıcı bulmadığını yahut küçümsediğini belli eden, sıralamada tekrarlanabilen bağlayıcı; ilgili: → kuşku.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 21:10:42 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Karşı çıkışa rağmen onay

    (ünlem) Karşı çıkışları bir yana bırakarak ardından gelen yargıyı içtenlikle onaylayan söz; ilgili: → doğrulama.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 21:10:42 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: yok · sıfat

    Dönem anlamı

    Bulunmayan, mevcut olmayan.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    (a)nç]a bod(u)n : (KT G3) koop : itd(i)m : ol (a)mtı : (a)n(ı)g yok : türük : k(a)g(a)n : ötük(e)n yış : ol(u)rs(a)r : ilte : bun yok : ilg(e)rü : ş(a)ntun : y(a)zıka t(e)gi :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    (KT G8) ol y(e)rg(e)rü : b(a)rs(a)r : türük : bod(u)n : ölt(e)çi s(e)n : ötük(e)n : yir : ol(u)r(u)p : (a)rk(ı)ş : tirk(i)ş : ıs(a)r : n(e)n bun(u)g yok ötük(e)n : yış : ol(u)rs(a)r : b(e)ngü : il tuta : ol(u)rt(a)çı s(e)n : türük : bod(u)n :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: yok

    1. güncel anlam

    Sözü edilen çevrede veya eldeki imkânlar içinde varlığına rastlanmayan; ilgili: → eksik.

    2. güncel anlam

    Elde bulunmayan nesne, imkân veya bunların karşılanamamış hâli; ilgili: → eksik.

    3. güncel anlam

    → yasak

    4. güncel anlam

    Soruyu, öneriyi veya beklenen durumu kabul etmeyip olumsuz yanıt veren söz; ilgili: → hayır (I).

    5. güncel anlam

    Bir koşulun gerçekleşmemesi hâlinde izlenecek öteki yolu veya sonucu bildiren karşıtlık bağlayıcısı; ilgili: → seçenek.

    6. güncel anlam

    Aktarılan açıklama veya bahaneleri inandırıcı bulmadığını yahut küçümsediğini belli eden, sıralamada tekrarlanabilen bağlayıcı; ilgili: → kuşku.

    7. güncel anlam

    Karşı çıkışları bir yana bırakarak ardından gelen yargıyı içtenlikle onaylayan söz; ilgili: → doğrulama.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesiyoksıfat

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bulunmayan, mevcut olmayan.

Çağdaş arama bağı: yok · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yok (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 11., 25., 32., 34., 39. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 22., 25., 28., 33., 36., 40. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 4., 9. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 4., 10. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 7. satır; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 10. satır

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

bod(u)n : koop : m(a)na : körür : [bunça bod(u)n koop itd(i)m] ol (a)mtı : (a)n[(ı]g yok : t]ürük : k(a)g(a)n : ötük(e)n [yış : ol(u)rs(a)r : il]te : [bun] yok : ilg[(e)rü ş](a)ntun [y(a)zıka t(e)gi sül(e)d(i)m

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

ötük(e)n : y(e)r : o[l](u)r(u)p [(a)rk(ı)ş] : tirk(i)ş : ıs(a)r : n(e)n bu[n(u)g yo]k : ö[tük(e)n y]iş : ol(u)rs(a)r : b(e)ngü [il tuta ol(u)rt(a)ç]ı s(e)n : türük : bod(u)n : tok (a)rk(u)k s(e)n : âçs(a)r :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · yok

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.