aydınlık

Bitigçi Sözlük Maddesi

aydınlık

(isim, sıfat, mecaz)
· 5 anlam
  1. 1.

    (isim) Bir yeri aydınlatan güç, ışık; gün ışığı.

  2. 2.

    (isim) Bir yapının ortasına gelen oda ve öbür bölümlerin ışık alması için damın ortasından zemine kadar açılan boşluk.

  3. 3.

    (sıfat) Işık alan.

  4. 4.

    (sıfat, mecaz) Kolay anlaşılacak derecede açık olan; vazıh.

  5. 5.

    (sıfat, mecaz) Kötülükten uzak, temiz, saf olan.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1358’den önce · Nehcü’l-Ferâdîs · PDF s. 178

telif için en geç tarih. Kaynak, Mercanî nüshasının 1358 ve Yeni Cami nüshasının 1360 istinsah tarihlerini telif için terminus ante quem sayar; eser bu tarihlerden önce yazılmıştır. Tarih dayanağı: Ön söz, PDF s. 783

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1358–1360 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam alanının sözlüksel ayrışması

  1. 1

    1358–1360

    Harezm Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: yaruḳ · ad/sıfat

    Dönem anlamı

    Çevreyi görünür kılan ışık; ışık saçan veya iyi aydınlanmış olan.

    anlam alanının sözlüksel ayrışması

    Nehcü’l-Ferâdîs’te yaruḳ, ışığın bulunması, bir yerin aydınlık olması ve aydınlık kılınması bağlamlarında geçer.

    Günümüze uzanan değişim

    Tarihsel ışık ve parlaklık alanını çağdaş aydınlık, ışık ve parlak birlikte sürdürür.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    bérilgey, tép aydı. Yana qiyamat kün bolsa âvş, ‘Araşâtqa qavmlar (6) kel- geyler, yüzleri yaruq yilduz tég yışığay. Ferişteler ayğaylar kim: Sen dün yâda qayu iş birle meşğül erdiıîg (7) kim bu ‘Arasátqa yaruq yüz birle

    Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 178

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    ol (13) sâ‘at mescidke barur erdük, tep aydılar. Yana bir tâyifalar kelgey- ler yüzleri kün teg yaruq bolğay. Ferlşteler (14) yana su’âl qilgaylar kim: Ey ‘azizler, ne qavmlar turur-siz? Taqı dünyâda ne ‘amal birle meşgul

    Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 179

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Çekimli biçimler ile metin sayfası-satır gönderimleri için ana Nehcü’l-Ferâdîs dizini.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: aydınlık

    1. güncel anlam

    Bir yeri aydınlatan güç, ışık; gün ışığı

    2. güncel anlam

    Bir yapının ortasına gelen oda ve öbür bölümlerin ışık alması için damın ortasından zemine kadar açılan boşluk

    3. güncel anlam

    Işık alan

    4. güncel anlam

    Kolay anlaşılacak derecede açık olan; vazıh

    5. güncel anlam

    Kötülükten uzak, temiz, saf olan

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Harezm Türkçesiyaruḳad/sıfat
Kaynak çevriyazıları:Nehcü’l-Ferâdîs: yaruḳ

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Nehcü’l-Ferâdîs: yaruḳ. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Çevreyi görünür kılan ışık; ışık saçan veya iyi aydınlanmış olan.

Tarihsel bağlam: Nehcü’l-Ferâdîs’te yaruḳ, ışığın bulunması, bir yerin aydınlık olması ve aydınlık kılınması bağlamlarında geçer.

Anlamsal gelişim notu: Tarihsel ışık ve parlaklık alanını çağdaş aydınlık, ışık ve parlak birlikte sürdürür.

Çağdaş arama bağı: aydınlık, ışık, parlak · anlam alanının sözlüksel ayrışması · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yaruḳ (yalın biçim)
    Tanıklık: Nehcü’l-Ferâdîs, 241-6, 241-7, 241-9, 241-11, 241-13, 279-3, 282-10, 314-7, 338-7 (metin sayfası–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · aydınlık

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

aydınlıklı aydınlık olmak aydınlık düzeyi aydınlık karanlık aydın abajur balyaj berrak gazışı gündüz koyuca saçmak çağmak ışıklı

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.