bey

Bitigçi Sözlük Maddesi

bey

(isim, anatomi, tarih, askerlik)
· 9 anlam · 1 geçiş
  1. 1.

    (isim) Erkek adlarından sonra kullanılan saygı sözü.

  2. 2.

    (isim) Erkek özel adları yerine kullanılan bir söz.

  3. 3.

    (isim) → koca (I).

  4. 4.

    (isim) → as (II).

  5. 5.

    (isim) Erkek sıfatlarından sonra kullanılan bir saygı sözü.

  6. 6.

    (isim) Bir yörenin ileri gelen, zengin kişisi.

  7. 7.

    (isim, anatomi) Aşığın çukur yüzünün arkasındaki yumru bölge.

  8. 8.

    (isim, tarih) Küçük bir devletin veya beyliğin başında bulunan kimse.

  9. 9.

    (isim, askerlik) → komutan.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 30

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Orhon Türkçesibegad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Yönetme yetkisi bulunan kişi için kullanılan unvan ve saygı sözü.

Çağdaş arama bağı: bey · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • beg (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 20. satır
  • begin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 33. satır
  • begli (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 6. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 6. satır
Karahanlı Türkçesibegad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: beg, begde, begdin, begi, begig, begim, begin, beginde, begiñg, begiñge, begke, begler, begleri, beglerke

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir ülke, topluluk veya görev alanı üzerinde buyurma ve yönetme yetkisi bulunan erkek yönetici ya da ileri gelen.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de beg; yönetim, öğüt, hizmet ve halk ilişkileri içinde farklı iyelik, çokluk ve durum biçimleriyle görünür.

Anlamsal gelişim notu: Beg > bey gelişiminde son ünsüz değişirken yönetici ve saygın erkek anlamı sürmüş, çağdaş kullanımda kapsamı daralmıştır.

Çağdaş arama bağı: bey · biçim değişimi ve anlam daralması · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • beg (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 235, 265, 322, 404, 405, 408, 410, 429, 457, 469, 597, 606, 674, 822, 840, 947, 958, 1424, 1602, 1609, 1658, 1759, 1760, 1779, 1789, 1879, 1881, 1882, 1884, 1924, 1934, 1936, 1950, 1953, 1966, 1971, 1977, 1985, 1987, 1989, 2005, 2014, 2016, 2024, 2027, 2038, 2043, 2056, 2060, 2070, 2080, 2081, 2082, 2083, 2091, 2117, 2121, 2125, 2130, 2136, 2138, 2145, 2165, 2166, 2354, 2413, 2416, 2504, 2554, 2572, 2602, 2608, 2619, 2620, 2638, 2673, 2717, 2724, 2728, 2795, 2825, 2882, 2937, 2953, 2954, 2960, 2965, 2967, 2969, 2975, 2978, 2993, 3007, 3029, 3032, 3033, 3035, 3046, 3048, 3109, 3112, 3123, 3124, 3182, 3184, 3462, 3465, 3597, 3764, 3798, 3862, 3867, 4044, 4047, 4068, 4071, 4075, 4084, 4098, 4120, 4133, 4171, 4336, 4748, 4817, 5084, 5104, 5107, 5133, 5134, 5151, 5203, 5251, 5288, 5298, 5355, 5358, 5405, 5406, 5459, 5463, 5584, 5854, 5864, 5865, 5902, 5906, 5909, 5945, 5948, 6290, 6351, 6410, 6485, 6586. beyitler
  • begde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1984, 2569, 2988, 3008. beyitler
  • begdin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3033. beyit
  • begi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 843, 887, 893, 958, 1076, 1197, 1376, 1758, 1789, 1809, 1919, 1962, 1968, 2029, 2097, 2103, 2106, 2107, 2114, 2177, 2180, 2239, 2246, 2422, 2551, 2590, 2643, 2677, 2682, 2713, 2715, 2795, 2815, 2837, 2861, 2997, 2998, 3031, 3181, 3266, 3267, 3268, 3542, 3744, 4069, 4072, 4077, 4141, 4714, 4749, 4855, 4947, 4996, 4999, 5185, 5293, 5354, 5544, 5949, 6138, 6392. beyitler
  • begig (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3534, 4546. beyitler
  • begim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 85, 1602, 2899. beyitler
  • begin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1880, 1882, 2260, 2582, 2608, 2767, 2962, 3535, 4724. beyitler
  • beginde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1630, 2193. beyitler
  • begiñg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3970. beyit
  • begiñge (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4077, 4081. beyitler
  • begke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 325, 650, 1988, 1996, 2013, 2049, 2062, 2071, 2079, 2124, 2164, 2239, 2256, 2270, 2420, 2489, 2808, 2832, 2871, 2890, 2935, 2963, 3007, 4051, 4055, 4093, 4157, 4158, 5065, 5072, 5336, 5545. beyitler
  • begler (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 213, 223, 250, 303, 603, 604, 635, 653, 654, 655, 779, 780, 781, 784, 819, 842, 843, 888, 889, 892, 893, 895, 958, 1197, 1314, 1609, 1630, 1631, 1632, 1694, 1755, 1807, 1906, 1931, 1952, 1969, 2014, 2026, 2027, 2036, 2076, 2107, 2130, 2183, 2210, 2211, 2247, 2258, 2266, 2412, 2416, 2449, 2493, 2514, 2553, 2581, 2595, 2639, 2678, 2683, 2702, 2717, 2741, 2807, 2812, 2833, 2835, 2926, 2933, 2945, 2952, 2953, 2959, 2968, 2973, 2977, 2992, 3020, 3032, 3127, 3128, 3183, 3464, 3966, 4009, 4010, 4015, 4081, 4085, 4086, 4090, 4091, 4094, 4097, 4120, 4126, 4128, 4133, 4246, 4723, 4753, 5000, 5083, 5096, 5202, 5203, 5226, 5357, 5462, 5512, 5750, 5859, 5907, 5946, 5949, 6024, 6144, 6392. beyitler
  • begleri (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1405, 1885, 2092, 2593, 3034, 5294, 6634. beyitler
  • beglerke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 778, 783, 963, 2181, 2583, 2814, 4000. beyitler
Harezm Türkçesibėgad
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: bėg

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: bėg. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Yönetme yetkisi veya toplumsal üstünlüğü bulunan erkek; efendi.

Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’in 190/2 ve 232/2 tanıkları bėg sözcüğünü yönetici ve saygın erkek bağlamında kullanır.

Anlamsal gelişim notu: bėg > bey gelişiminde son ünsüz y’ye dönüşmüş; toplumsal unvan anlamı sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: bey · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bėg (yalın biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 190/2, 232/2 (dörtlük/dize)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

t(e)bl(i)gin : kürl(ü)g<in> üçün : (a)rm(a)kçısin : üçün : in(i)li: (e)çili: kikşürtükin : üçün : b(e)gli: bod(u)nlıg : yon(a)şurtukin : üçün : türük : bod(u)n : ill(e)dük : ilin : ıçg(ı)nu : ıdm(ı)«

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 30 · çevriyazı güveni A

tiy(i)n : (a)z bod(u)n(u)g : it(i)p : y(a)r[(a)t(ı)p. ] (KT D20) b(a)rs b(e)g : (e)rti : k(a)g(a)n (a)t : bunta : biz : birt(i)m(i)z : sin(i)l(i)m : kuunç(u)yug : birt(i)m(i)z : özi y(a)n(ı)ltı : k(a)g(a)nı :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 34 · çevriyazı güveni A

t(a)bg(a)ç : bod(u)n : t(e)bl[(i)g(i)n] kürl(ü)gin [üç(ü)n (a)rm(a)kçı]sin : üç(ü)n : in(i)li [(e)çili: kikşürt(ü)kin : üçün : b(e)gli : bod(u)nlıg

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 58 · çevriyazı güveni A

[tiy](i)n [(a)z bod(u)n(u)g it(i)p : y(a)r](a)t(ı)p [.... b(a)rs b(e)g] (BK D17) (e)rti : k(a)g(a)n (a)t(ı)g : bunta : biz birt(i)m(i)z : sin(i)l(i)m :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 62 · çevriyazı güveni A

tizip yinçüleyü kamuğ tüp tüzi 12 bu mçşrik meliki maçinlar begi biliglig ukuşluğ ajunda yigi

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 65 · çevriyazı güveni B

31. bab ögdûlmiş iligke ukuş sıfatın ayur B7 32. bab begler negü teg kerekin ayur 33. bab vçzirler negü teg kerekin ayur

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 73 · çevriyazı güveni B

190 bu altun kümişdin ayak çâreler kılur bay melik beg bu bi-çâreler eğer bermeseler bulardın zekât

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 120 · çevriyazı güveni A

232 biliıj awnı kim tutsa bolur anır) rahyyet vezir beg kerek sultamı) velî* aş tökerler ne kim aw tutar

Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 126 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · bey

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

kethüda reisülküttaplık arz odası beytülmal daimi elçilik beylikler dönemi saçlı deri osmanlı çıkarma botu dalkavuk

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.