bilge

Bitigçi Sözlük Maddesi

bilge

(sıfat)
· 2 anlam · 0 geçiş
  1. 1.

    (sıfat) Geniş ve derin bilgi sahibi olan, bunu en doğru ve yararlı biçimde kullanan, iyi ahlaklı, olgun ve örnek (kimse); hakim.

  2. 2.

    (sıfat) Olayları erdem ve bilgiden gelen bir üstünlükle değerlendiren (kimse).

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Orhon Türkçesibilge (I)sıfat

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bilgisi ile deneyimini yerinde karar vermek için kullanabilen.

Çağdaş arama bağı: bilge · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bilge (yalın biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, güneybatı yüzü; Bilge Kağan Yazıtı, batı yüzü, 2. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 4. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 4., 19. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 3., 23. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 6. satır

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Karahanlı Türkçesibilgesıfat, ad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: bilge, bilgekeDîvânu Lugâti’t-Türk: bilge

Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bilgisi ve deneyimiyle doğru hüküm veren, söz ve davranışında ölçülü kimse.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te bilge, bilgi ile yerinde yargıyı birleştiren kişi niteliği ve adı olarak tanıklanır.

Anlamsal gelişim notu: Bilge biçim ve temel anlamıyla sürer; çağdaş kullanımda tarihsel yönetici-danışman çevresi daha sınırlı çağrışır.

Çağdaş arama bağı: bilge · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bilge (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 158, 192, 203, 223, 265, 287, 333, 405, 470, 755, 824, 1015, 1048, 1188, 1457, 1539, 1700, 1743, 1820, 2218, 2226, 2518, 2605, 2638, 2785, 2798, 3712, 3713, 3752, 3822, 3908, 3925, 3934, 4021, 4240, 4341, 4383, 4670, 4682, 4723, 5024, 5529, 5551, 5587, 5912, 5921, 6154, 6393, 6399. beyitler
  • bilge (yalın biçim)
    Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 2427. sözlük maddesi
  • bilgeke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 263. beyit

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

Kül Tigin Güney Yüzü (KT Gl) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük : bilge : k(a)g(a)n : bu ödke : ol(u)rt(u)m : s(a)b(ı)m(ı)n : tük(e)ti : (e)şidg(i)I : ul(a)yu :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26 · çevriyazı güveni A

koont(u)rm(ı)ş : (e)kin (a)ra : (KT D3) idi oks(u)z : köök : türük : <iti> : (a)nça : ol(u)rur (e)rm(i)ş : bilge : k(a)g(a)n : (e)rm(i)ş : (a)lp k(a)g(a)n (e)rm(i)ş : buyrukı y(e)me : bil

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 30 · çevriyazı güveni A

Bilge Kağan Kuzey Yüzü (BK Kİ) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük bilge k(a)g(a)n : bödke :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

Bilge Kağan Doğu Yüzü (BK Dİ) t(e)nri t(e)g : t(e)nri : y(a)r(a)tm(ı)ş : türük : bilge : k(a)g(a)n :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 56 · çevriyazı güveni A

158 yon ay biligsiz igirigni ota biligsiz otm sen ay bilge kuta 139 ukuş ol burunduk anı yetse er

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 92 · çevriyazı güveni B

kumaru sözüg tutsa aşğı yüz ol ıgı bu kün tügme kaşıng ay bilge bügü özüm uzrin aysa yime eymenü

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 95 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · bilge

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

bilgece bilgelik bilgesel bilgecilik bilgeleşme bilgeleşmek bilgeleştirme bilgeleştirmek hakim hükema prajna kentaur hakimane hikmetsiz

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.