ünlü

Bitigçi Sözlük Maddesi

ünlü

(isim, sıfat, dil bilgisi)
· 2 anlam

Geniş çevrelerce tanınan veya hecenin çekirdeğini kuran dil sesi.

  1. 1.

    Geniş çevrelerce bilinen

    (isim, sıfat) Adı veya özellikleri geniş çevrelerce bilinen, tanınırlığı yüksek olan; ilgili: → tanınmış.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 02:38:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Hecenin çekirdeğini kuran ses

    (isim, dil bilgisi) Konuşmada, ağızda belirgin kapanma veya sürtünme oluşmadan çıkarılan ve hecenin çekirdeğini kurabilen dil sesi; ilgili: → ses.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 02:38:23 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

ünlü etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Ünlü, Türkçe ün sözüne sahiplik bildiren -lü ekinin getirilmesiyle kurulmuş bir sıfattır. Gülensoy sözcüğü ǖ-n+lü diye çözümler, yani ün'ü de bir fiil kökü ile -n ekine ayırır. Söz Uygurca ve Karahanlı metinlerinde ünlüg biçimiyle ‘sesli, sesi olan’ anlamında geçer; XV. yüzyılda Çengnâme'deki _Dâvûd ünlü_ ‘Davud sesli’ söyleyişi de bu anlamı sürdürür. Kâmûs-ı Türkî ünlü'yü yalnız ‘meşhur, adlı sanlı’ anlamıyla kaydeder; Gülensoy'da ise buna dil bilgisindeki ‘ses yolunda engele çarpmadan çıkan ses, vokal’ anlamı eklenmiştir. Anadolu ağızlarında ünnü biçimi yaşar; Kırgızcada ündǖ dil bilgisi terimi olarak ‘sesli’ demektir, Özbekçede ünli biçimi vardır.

  1. 9. yüzyıl · Eski Uygur Türkçesi: ünlüg
  2. 11. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: ünlüg
  3. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: ünlü
  4. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: üŋlü
  5. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: ünlü
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · ünlü

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Bu Madde Hakkında Sorular ve Yanıtlar

Sözlük bilgisi ile canlı BD ölçümlerini birlikte açıklayan seçilmiş yanıtlar.

Tümünü aç
Köken Maddebaşı

Ünlü sözcüğü önce şöhretli kişiyi mi, yoksa sesi olanı mı anlatıyordu?

Sesi olanı. Etimoloji kartına göre ünlüg Uygurca ve Karahanlı metinlerinde ‘sesli’ demektir; bir Uygurca çeviride ünlüg ile ünlügsüz ‘sesli ve sessiz’ karşıtlığı geçer. Şöhret anlamı sonradan öne çıkar; a, e, ı, i gibi sesleri adlandıran dil bilgisi terimi ise daha yeni bir katmandır.

İlgili Sözler

ünlülü ünlülük ünlümsü ünlüsüz ünlü ses ünlüleşme ünlü fonem ünlü olmak ünlü ünsüz ünlüleşmek ünlü ayrımı ünlü dizisi ünlü işareti ünlü sistemi

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.