bakmak

Bitigçi Sözlük Maddesi

bakmak

(-e, nesnesiz)
· 17 anlam
  1. 1.

    (-e) Bakışı bir şey üzerine çevirmek.

  2. 2.

    Bir şeyin yüzü bir yöne doğru olmak.

  3. 3.

    Bir şeyin gelişmesi veya iyi bir durumda kalması için emek vermek; esermek.

  4. 4.

    → geçindirmek.

  5. 5.

    Bir iş birinden beklenmek.

  6. 6.

    Hastayı muayene etmek.

  7. 7.

    Tedavi etmek için ilgilenmek.

  8. 8.

    Görüp incelemek.

  9. 9.

    Kontrol etmek.

  10. 10.

    Bir işi yapmak, bir işi yapmakla görevli olmak.

  11. 11.

    (nesnesiz) İtina göstermek; ilgilenmek.

  12. 12.

    Başka bir şeyle ilgilenmeyip elindeki veya önündeki işle uğraşır olmak.

  13. 13.

    Yapılabilmesi bir şeye bağlı bulunmak.

  14. 14.

    Bir şeyi gözetmek, korumak.

  15. 15.

    -e benzemek.

  16. 16.

    (nesnesiz) Bir şeyin farkına varmak.

  17. 17.

    Özen göstermek.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 28

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: kör-, körmez, körmiş, körteçi, körti, körü, körügme, körüp, körür · fiil

    Dönem anlamı

    Göz aracılığıyla bir varlığı algılamak; kimi tarihsel bağlamlarda bağlı bulunmak.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    (KT GI 1) bunta : urt(u)m : n(e)n n(e)n : s(a)b(ı)m : (e)rs(e)r : b(e)ngü : t(a)şka : urt(u)m : (a)n(a)r körü bil(i)n : türük : (a)mtı : bod(u)n : b(e)gl(e)r : bödke : kör(ü)gme : b(e)gl(e)rgü : y(a)n(ı)lt(a)çı siz : m(e)n : b[(e)ngü :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    t(a)bg(a)ç : âtin : tut(u)p(a)n : t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)nka : (KT D8) körm(i)ş : (e)l(i)g yıl : iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : küün : tugs(ı)kda : bükli : k(a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: bakmak

    1. güncel anlam

    Bakışı bir şey üzerine çevirmek

    2. güncel anlam

    Bir şeyin yüzü bir yöne doğru olmak

    3. güncel anlam

    Bir şeyin gelişmesi veya iyi bir durumda kalması için emek vermek; esermek

    4. güncel anlam

    → geçindirmek

    5. güncel anlam

    Bir iş birinden beklenmek

    6. güncel anlam

    Hastayı muayene etmek

    7. güncel anlam

    Tedavi etmek için ilgilenmek

    8. güncel anlam

    Görüp incelemek

    9. güncel anlam

    Kontrol etmek

    10. güncel anlam

    Bir işi yapmak, bir işi yapmakla görevli olmak

    11. güncel anlam

    İtina göstermek; ilgilenmek

    12. güncel anlam

    Başka bir şeyle ilgilenmeyip elindeki veya önündeki işle uğraşır olmak

    13. güncel anlam

    Yapılabilmesi bir şeye bağlı bulunmak

    14. güncel anlam

    Bir şeyi gözetmek, korumak

    15. güncel anlam

    -e benzemek

    16. güncel anlam

    Bir şeyin farkına varmak

    17. güncel anlam

    Özen göstermek

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesikör-fiilAnlamdan eşleşti: bakmak

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Göz aracılığıyla bir varlığı algılamak; kimi tarihsel bağlamlarda bağlı bulunmak.

Çağdaş arama bağı: görmek · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • körmez (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 10. satır
  • körmiş (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 8. satır
  • körteçi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 14. satır
  • körti (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 19., 30. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2., 24., 39. satırlar
  • körü (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 11., 12. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 8., 15. satırlar
  • körügme (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 11. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 8. satır
  • körüp (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 15. satır
  • körür (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 10. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 2. satır; Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 2. satır

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

(KT GI 1) bunta : urt(u)m : n(e)n n(e)n : s(a)b(ı)m : (e)rs(e)r : b(e)ngü : t(a)şka : urt(u)m : (a)n(a)r körü bil(i)n : türük : (a)mtı : bod(u)n : b(e)gl(e)r : bödke : kör(ü)gme : b(e)gl(e)rgü : y(a)n(ı)lt(a)çı siz : m(e)n : b[(e)ngü :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28 · çevriyazı güveni A

t(a)bg(a)ç : âtin : tut(u)p(a)n : t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)nka : (KT D8) körm(i)ş : (e)l(i)g yıl : iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : küün : tugs(ı)kda : bükli : k(a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32 · çevriyazı güveni A

b(a)tsıkına : yır(ı)g(a)ru : tün : ortusm(a)ru : (a)nta : (i)çr(e)ki : bod(u)n : koop : m(a)na : körür : [bunça bod(u)n koop itd(i)m] ol (a)mtı : (a)n[(ı]g yok : t]ürük : k(a)g(a)n : ötük(e)n [yış : ol(u)rs(a)r :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

n(e)n n(e)n s(a)b(ı)m [(e)rs](e)r : b(e)ngü t(a)şka : urt(u)m : (a)n(a)r körü : bil(i)n : türük : (a)mtı: bod(u)n . b(e)gl(e)r : bödke : kör(ü)gme : [b(e)gl](e)r[g]ü : y(a)[n](ı)lt(a)çı: siz [k(a)n(ı)m]

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · bakmak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

aramak görmek kesmek saymak subaşı süzmek bakma bel bel esermek imrahor izlemek kopya taramak zağarcı

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.