kesmek

Bitigçi Sözlük Maddesi

kesmek

(-i, nesnesiz, -den, -e, spor, argo, mecaz)
· 27 anlam
  1. 1.

    (-i) Bıçak, makas vb. bir araçla bir şeyi ikiye ayırmak, parçalamak; katetmek.

  2. 2.

    Dibinden ayırmak.

  3. 3.

    Düzgün parçalara ayırmak.

  4. 4.

    Kesici bir araçla yaralamak.

  5. 5.

    (nesnesiz) Ucunu almak.

  6. 6.

    (nesnesiz) Hayvanın başını gövdesinden ayırmak; boğazlamak.

  7. 7.

    Son vermek, gidermek.

  8. 8.

    Ara vermek.

  9. 9.

    Bir şeyden yoksun bırakmak, vermemek.

  10. 10.

    Akımı durdurmak.

  11. 11.

    Belirtmek, kararlaştırmak.

  12. 12.

    (nesnesiz, -den) Verilecek şeyin bir bölümünü alıkoyup vermemek.

  13. 13.

    Para basmak.

  14. 14.

    Azaltmak, güçleştirmek.

  15. 15.

    İskambil kâğıtlarında destenin üzerinden bir bölümünü kaldırıp öte yana koymak.

  16. 16.

    Geçişi önlemek.

  17. 17.

    (nesnesiz) → susmak.

  18. 18.

    Hasta organı ameliyatla almak.

  19. 19.

    Bölmek, ayırmak.

  20. 20.

    Yazıyı, filmi kısaltmak.

  21. 21.

    (-e) Söylenen şeye bürünmek.

  22. 22.

    (nesnesiz, argo) Uydurmak, yalan söylemek.

  23. 23.

    Rüzgâr, soğuk vb. çok etkili olmak.

  24. 24.

    (mecaz) Birini yermek, kötülemek.

  25. 25.

    (mecaz) Karşı cinsten birisini sürekli olarak süzmek, dikkatli bir biçimde bakmak.

  26. 26.

    (mecaz) Vahşice öldürmek.

  27. 27.

    (spor) Oyuncuyu takım kadrosuna almamak.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 20 Eylül 735 · Bilge Kağan Yazıtı · PDF s. 74

yazıtın dikiliş tarihi. Kaynak, Çince yazıt ile Türkçe yazıtın tamamlanma süresinden hareketle anıtın 20 Eylül 735'te dikildiği sonucunu aktarır. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 14

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: biç-, bıçdı · fiil

    Dönem anlamı

    Bir şeyi kesici araçla belirli ölçü ya da biçime göre kesmek.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (1)
    çmt(a)n : ıg(a)ç : k(e)lür(ü)p : öz y(a)r [....................... ] (BKT G12) bunça : bod(u)n : s(a)çin : kuulk(a)kin : [b]ıçdı : (e)dgü : özl(i)k (a)tin : k(a)ra : kişin : kök : t(e)y(e)nin : s(a)ns(ı)z : k(e)lür(ü)p : koop :

    Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 74

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: kesmek

    1. güncel anlam

    Bıçak, makas vb. bir araçla bir şeyi ikiye ayırmak, parçalamak; katetmek

    2. güncel anlam

    Dibinden ayırmak

    3. güncel anlam

    Düzgün parçalara ayırmak

    4. güncel anlam

    Kesici bir araçla yaralamak

    5. güncel anlam

    Ucunu almak

    6. güncel anlam

    Hayvanın başını gövdesinden ayırmak; boğazlamak

    7. güncel anlam

    Son vermek, gidermek

    8. güncel anlam

    Ara vermek

    9. güncel anlam

    Bir şeyden yoksun bırakmak, vermemek

    10. güncel anlam

    Akımı durdurmak

    11. güncel anlam

    Belirtmek, kararlaştırmak

    12. güncel anlam

    Verilecek şeyin bir bölümünü alıkoyup vermemek

    13. güncel anlam

    Para basmak

    14. güncel anlam

    Azaltmak, güçleştirmek

    15. güncel anlam

    İskambil kâğıtlarında destenin üzerinden bir bölümünü kaldırıp öte yana koymak

    16. güncel anlam

    Geçişi önlemek

    17. güncel anlam

    → susmak

    18. güncel anlam

    Hasta organı ameliyatla almak

    19. güncel anlam

    Bölmek, ayırmak

    20. güncel anlam

    Yazıyı, filmi kısaltmak

    21. güncel anlam

    Söylenen şeye bürünmek

    22. güncel anlam

    Uydurmak, yalan söylemek

    23. güncel anlam

    Rüzgâr, soğuk vb. çok etkili olmak

    24. güncel anlam

    Birini yermek, kötülemek

    25. güncel anlam

    Karşı cinsten birisini sürekli olarak süzmek, dikkatli bir biçimde bakmak

    26. güncel anlam

    Vahşice öldürmek

    27. güncel anlam

    Oyuncuyu takım kadrosuna almamak

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesibiç-fiilAnlamdan eşleşti: kesmek

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir şeyi kesici araçla belirli ölçü ya da biçime göre kesmek.

Çağdaş arama bağı: biçmek · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bıçdı (çekimli biçim)
    Tanıklık: Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 12. satır

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

çmt(a)n : ıg(a)ç : k(e)lür(ü)p : öz y(a)r [....................... ] (BKT G12) bunça : bod(u)n : s(a)çin : kuulk(a)kin : [b]ıçdı : (e)dgü : özl(i)k (a)tin : k(a)ra : kişin : kök : t(e)y(e)nin : s(a)ns(ı)z : k(e)lür(ü)p : koop :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 74 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · kesmek

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

biçmek dilmek susmak yarmak çelmek çizmek çıkmak abosa adaklık atmak boşamak budamak büğemek giyotin

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.