basmak

Bitigçi Sözlük Maddesi

basmak

(-e, -i, nesnesiz, mecaz)
· 14 anlam
  1. 1.

    (-e) Vücudun ağırlığını verecek bir biçimde ayak tabanını bir yere veya bir şeyin üzerine koymak.

  2. 2.

    Küçük çocuk ayakta durabilmek.

  3. 3.

    Bir şeyi üzerine kuvvet vererek itmek.

  4. 4.

    (-e, -i) Sıkıştırarak yerleştirmek.

  5. 5.

    (-i) Bası işi yapmak; tabetmek.

  6. 6.

    (-i, nesnesiz) → kaplamak.

  7. 7.

    (-e, -i) Bir şey üzerinde kalıp, mühür vb.yle iz yapmak.

  8. 8.

    (-i) Bir yere baskın yapmak.

  9. 9.

    Bir kimse bir yaşa girmek.

  10. 10.

    (-i, nesnesiz) Duman, sis vb. bir yere çökmek.

  11. 11.

    (-i, nesnesiz) Basınç yaparak sıvı ve gazları itmek.

  12. 12.

    (nesnesiz) Kümes hayvanı kuluçkaya yatmak.

  13. 13.

    (-i) Uygunsuz vaziyette yakalamak.

  14. 14.

    (nesnesiz, mecaz) Bir şeyin etkisinde kalıp eziklik, üzüntü ve ağırlık duymak.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

basmak etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Basmak, Eski Türkçeden bu yana biçimi hemen hiç değişmeden yaşayan bas- fiilinin Türkiye Türkçesindeki mastarıdır. En eski tanıkları VIII. yüzyıl Orhon yazıtlarındadır; orada fiil çoğunlukla düşmana ansızın saldırmayı, ‘baskın yapmayı’ anlatır. Divanü Lugati't-Türk'te karabasanın basması, beyin ili ezmesi, köpeğin avı yere sermesi gibi kullanımlar görülür; Uygurcada mühür basmak da vardır. Eski Anadolu metinlerinde ‘ayak basmak’, ‘alt etmek’, ‘örtbas etmek’ anlamları tanıklanır, ‘kitap basmak’ anlamı Osmanlı döneminde yerleşir. Fiil Türk dillerinin hemen hepsinde bas- ~ pas- biçimleriyle yaşar.

  1. 8. yüzyıl · Eski Türkçe (Orhon): bas-
  2. 10. yüzyıl · Eski Uygur Türkçesi: bas-
  3. 11. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: bas-
  4. 13. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: bas-
  5. 13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: bas-
  6. 14. yüzyıl · Harezm Türkçesi: bas-
  7. 15. yüzyıl · Çağatay Türkçesi: bas-
  8. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: bas-
  9. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: bas-
  10. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: bas-
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · basmak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

basma basılma basılmak kesmek varmak çökmek çıkmak basış damgacı flajole inmek köklemek mumlamak mürekkep

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.