oturmak

Bitigçi Sözlük Maddesi

oturmak

(-e, nesnesiz, -i, -de, -le)
· 13 anlam · 0 geçiş
  1. 1.

    (-e) Vücudun belden yukarısı dik duracak biçimde ağırlığı kaba etlere vererek bir yere yerleşmek.

  2. 2.

    (nesnesiz) Bu biçimde yerleştiği yerde kalmak.

  3. 3.

    (-i) Uygun gelmek, ölçüleri tam olmak.

  4. 4.

    (-de) Bir yerde sürekli olarak kalmak, ikamet etmek.

  5. 5.

    (nesnesiz) Hiçbir iş yapmadan boş vakit geçirmek, boş durmak.

  6. 6.

    (nesnesiz) Toprak veya yapı çökmek, aşağı inmek.

  7. 7.

    (-le) Biriyle beraber yaşamak.

  8. 8.

    Bir işi yapmakta olmak, bir işe başlamak üzere olmak.

  9. 9.

    Yer almak, geçmek.

  10. 10.

    (nesnesiz) Benimsenmek, yerleşmek, kökleşmek.

  11. 11.

    Belli bir yörüngede dönmeye başlamak.

  12. 12.

    Sıvı tortuları dibe çökmek, dipte toplanmak.

  13. 13.

    (nesnesiz) Herhangi bir durumda belli bir süre kalmak.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Orhon Türkçesiolur-fiil

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir yere yerleşip durmak; tarihsel yönetim bağlamında tahta çıkıp hüküm sürmek.

Çağdaş arama bağı: oturmak · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • olurmış (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 1., 5. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 3., 6. satırlar
  • olursar (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 3., 8. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 2., 6. satırlar
  • olurtaçı (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 8. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 6. satır
  • olurtı (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 16. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 14. satır
  • olurtukda (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 17. satır
  • olurtukınta (çekimli biçim)
    Tanıklık: Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır
  • olurtukka (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 14. satır
  • olurtukum (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 36. satır
  • olurtukuma (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2. satır
  • olurtum (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 1., 9. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 26. satır; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 1., 7. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2., 15. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, batı yüzü
  • olurup (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 4., 8., 9. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, güneydoğu yüzü; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 7. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2. satır
  • olurupan (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 1., 16. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 3., 14. satırlar
  • olurur (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 3. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 4. satır
Eski Anadolu Türkçesiotur-fiil
Kaynak çevriyazıları:Kâbûs-nâme: otur-

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kâbûs-nâme: otur-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bedeni bir yere dayayarak dinlenme durumuna geçmek; bir yerde kalmak.

Tarihsel bağlam: Kâbûs-nâme'de mecliste oturma, bir yerde yerleşme ve konumunu koruma bağlamları görülür.

Anlamsal gelişim notu: Bedensel duruş ile bir yerde yaşama anlamları sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: oturmak · çok anlamlılığın sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • otur- (yalın biçim)
    Tanıklık: Kâbûs-nâme, 2a/5, 19a/4, 19a/6, 19a/7, 19a/8, 48b/5 (yaprak yüzü–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

(KT Gl) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük : bilge : k(a)g(a)n : bu ödke : ol(u)rt(u)m : s(a)b(ı)m(ı)n : tük(e)ti : (e)şidg(i)I : ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m : ogl(a)n(ı)m : birki: ug(u)ş(u)m : bod(u)n(u)m :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26 · çevriyazı güveni A

(KT G8) ol y(e)rg(e)rü : b(a)rs(a)r : türük : bod(u)n : ölt(e)çi s(e)n : ötük(e)n : yir : ol(u)r(u)p : (a)rk(ı)ş : tirk(i)ş : ıs(a)r : n(e)n bun(u)g yok ötük(e)n : yış : ol(u)rs(a)r : b(e)ngü : il tuta : ol(u)rt(a)çı s(e)n : türük : bod(u)n :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28 · çevriyazı güveni A

(BK Kİ) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük bilge k(a)g(a)n : bödke : ol(u)rt(u)m : s(a)b(ı)m(ı)n : tük(e)ti: (e)ş(i)d : ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m: ogl(a)n(ı)m : bir(i)ki: ug(u)ş(u)m : [bod(u)n(u)m]...........

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

ölt(ü)g : ol y(e)r[g(e)r]ü : b(a)rs(a)r : türük : bod(u)n : ölt(e)çi s(e)n : ötük(e)n : y(e)r : o[l](u)r(u)p [(a)rk(ı)ş] : tirk(i)ş : ıs(a)r : n(e)n bu[n(u)g yo]k : ö[tük(e)n y]iş : ol(u)rs(a)r : b(e)ngü [il tuta

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A

Avun, dâniş haşıl edüp eyülük etmekdür. Avı bunda avlayacak (15) vakt enbiyâ ve evliyâ-y-ıla dârü’l-hulüdda h'na otur. Ol kişiler meşeli ki Hak [3b] ‘atın ister ler, ota bengzer: Neçe ki oum başını aşağa eyleyesin, (2) yalını yokaru çıkar. Ve

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 85 · çevriyazı güveni B

Bum ki dedüm, tokuz sâ'at ta’mdan geçmiş (14) ola, andan şarâb içe[sin], ta’mdan, şarâbdan hazz alasın. İçküye (15) ikindüden şomra otur ki esrüyince ah şam ere, kimse esrükligün [27b] görmeye. İçmeğe yazıya ve dahi bâğa ve şahrâya

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 112 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · oturmak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

apışmak ilişmek tünemek yaşamak barınmak binmek eğleşmek geçirmek geçmek kurulmak lök gibi oturma oturuş yaylamak

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.