demek

Bitigçi Sözlük Maddesi

demek

(nesnesiz, -e)
· 9 anlam
  1. 1.

    (nesnesiz) Söylemek, söz söylemek; eyitmek.

  2. 2.

    (-e) Ad vermek.

  3. 3.

    Bir dilde karşılığı olmak.

  4. 4.

    Herhangi bir ses çıkarmak.

  5. 5.

    (-e) Herhangi bir kanıya, yargıya varmak.

  6. 6.

    Bir eylemi gerçekleştirmeyi aklından geçirmek veya planlamak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · Codex · 2026-09-15T16:27:43+03:00 · Europe/Istanbul
  7. 7.

    → erişmek.

  8. 8.

    Bir işe kalkışmak, yeltenmek.

  9. 9.

    Saymak, kabul etmek.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: yaklaşık 1387 · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · PDF s. 83

Türkçe tercümenin kaynak yayında olasılıklı gösterilen tarihi. Kaynak yayın tercüme tarihini başlık künyesinde [1387?] biçiminde, belirsizlik işaretiyle verir. Tarih dayanağı: Başlık sayfası, PDF s. 2

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1387 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: biçimbilimsel süreklilik

  1. 1

    1387

    Eski Anadolu Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: de- · fiil

    Dönem anlamı

    Bir sözü sesle bildirmek veya bir düşünceyi ifade etmek.

    biçimbilimsel süreklilik

    Kâbûs-nâme'de konuşan kişinin doğrudan sözünü ve anlatıcının aktarmasını kurar.

    Günümüze uzanan değişim

    de- gövdesi çekimli kullanımlarda sürmüş; sözlük maddesi demek mastarıyla gösterilir.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: demek

    1. güncel anlam

    Söylemek, söz söylemek; eyitmek

    2. güncel anlam

    Ad vermek

    3. güncel anlam

    Bir dilde karşılığı olmak

    4. güncel anlam

    Herhangi bir ses çıkarmak

    5. güncel anlam

    Herhangi bir kanıya, yargıya varmak

    6. güncel anlam

    Bir eylemi gerçekleştirmeyi aklından geçirmek veya planlamak.

    7. güncel anlam

    → erişmek

    8. güncel anlam

    Bir işe kalkışmak, yeltenmek

    9. güncel anlam

    Saymak, kabul etmek

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Eski Anadolu Türkçeside-fiil
Kaynak çevriyazıları:Kâbûs-nâme: de-

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kâbûs-nâme: de-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir sözü sesle bildirmek veya bir düşünceyi ifade etmek.

Tarihsel bağlam: Kâbûs-nâme'de konuşan kişinin doğrudan sözünü ve anlatıcının aktarmasını kurar.

Anlamsal gelişim notu: de- gövdesi çekimli kullanımlarda sürmüş; sözlük maddesi demek mastarıyla gösterilir.

Çağdaş arama bağı: demek, söylemek · biçimbilimsel süreklilik · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • de- (yalın biçim)
    Tanıklık: Kâbûs-nâme, 17b/12, 64b/1, 95b/6, 95b/7, 5b/8, 76b/15, 60a/6, 76a/9, 77a/10, 88a/8 (yaprak yüzü–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

bu kelimelerin bazıları üzerinde durulmuştur. 65 Kur ’ân, 40/64: “Yeri sizin için yerleşim alanı, göğü de bir bina kılan, size şekil verip de şeklinizi güzel yapan ve sizi temiz besinlerle rızıklandıran Allah’tır.”

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 83 · çevriyazı güveni B

kişinün torn, teni arı olur. Dükeli hâlda (12) ve her nesnede arılık sevgülüdür. Ve namaz kılan kişi tekebbürden ırak olur; zira (13) namaz alçaklık SÛretİdÜr. Şek de- gül, tabi‘at alçak olsa ten dahi ana uyar. (14) Ve bu zâhirdür ki her kim dilese ki bir

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 91 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · demek

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

denme deme denmek demek olmak demek istemek demek ki (veya demek oluyor ki) afak aytmak dank muamma anlamak ağnamak eyitmek parlama

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.