görmek

(-i, -den, nesnesiz, -le, spor, teklifsiz konuşmada)

· 19 anlam

1.

(-i) Gözle algılamak, seçmek.
2.

Anlamak, kavramak, sezmek.
3.

Yanına gidip konuşmak.
4.

Bir şey hakkında bir yargıya varmak, değerlendirmek.
5.

Belirli bir zamanın içinde bir olaya tanık olmak, yaşamak.
6.

Yapmak, etmek.
7.

(-i, -den) Kendisine yapılmak, bir davranışla karşılaşmak, maruz kalmak.
8.

(nesnesiz) Bir şeye erişmek.
9.

Çok değer vermek.
10.

(nesnesiz) Bir işleme uğramak.
11.

(nesnesiz) Yüzü bir yöne doğru olmak, bakmak.
12.

Ziyaret etmek.
13.

Karşılaşmak, rastlaşmak.
14.

(-le) Gözlerin görmediği durumlarda başka duyu organlarıyla algılamak.
15.

(nesnesiz) Sahne olmak, geçirmek.
16.

Saymak, herhangi bir şey gibi görmek.
17.

Gezmek.
18.

(teklifsiz konuşmada) Para vermek.
19.

(spor) Takım arkadaşlarından en uygun olanına pas atmak.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 28

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

3 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · anlam sürekliliği ve mecazlaşma

1

720–735
Orhon Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

Biçim: kör-, körmez, körmiş, körteçi, körti, körü, körügme, körüp, körür · fiil

Dönem anlamı

Göz aracılığıyla bir varlığı algılamak; kimi tarihsel bağlamlarda bağlı bulunmak.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Birincil metin tanıklarını aç (2)
(KT GI 1) bunta : urt(u)m : n(e)n n(e)n : s(a)b(ı)m : (e)rs(e)r : b(e)ngü : t(a)şka : urt(u)m : (a)n(a)r körü bil(i)n : türük : (a)mtı : bod(u)n : b(e)gl(e)r : bödke : kör(ü)gme : b(e)gl(e)rgü : y(a)n(ı)lt(a)çı siz : m(e)n : b[(e)ngü :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
t(a)bg(a)ç : âtin : tut(u)p(a)n : t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)nka : (KT D8) körm(i)ş : (e)l(i)g yıl : iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : küün : tugs(ı)kda : bükli : k(a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
2

1387
Eski Anadolu Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

Biçim: gör- · fiil

Dönem anlamı

Göz aracılığıyla algılamak; karşılaşmak veya deneyimlemek.
anlam sürekliliği ve mecazlaşma
Kâbûs-nâme'de nesneyi görme ile azap ya da iyilik görme gibi deneyim anlamları yan yana kullanılır.

Günümüze uzanan değişim
Görsel algıdan yaşantıya aktarılan çok anlamlılık sürmüştür.

Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Kaynak dayanağını aç (1)
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.
3

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Güncel sözlük

Biçim: görmek

1. güncel anlam

Gözle algılamak, seçmek

2. güncel anlam

Anlamak, kavramak, sezmek

3. güncel anlam

Yanına gidip konuşmak

4. güncel anlam

Bir şey hakkında bir yargıya varmak, değerlendirmek

5. güncel anlam

Belirli bir zamanın içinde bir olaya tanık olmak, yaşamak

6. güncel anlam

Yapmak, etmek

7. güncel anlam

Kendisine yapılmak, bir davranışla karşılaşmak, maruz kalmak

8. güncel anlam

Bir şeye erişmek

9. güncel anlam

Çok değer vermek

10. güncel anlam

Bir işleme uğramak

11. güncel anlam

Yüzü bir yöne doğru olmak, bakmak

12. güncel anlam

Ziyaret etmek

13. güncel anlam

Karşılaşmak, rastlaşmak

14. güncel anlam

Gözlerin görmediği durumlarda başka duyu organlarıyla algılamak

15. güncel anlam

Sahne olmak, geçirmek

16. güncel anlam

Saymak, herhangi bir şey gibi görmek

17. güncel anlam

Gezmek

18. güncel anlam

Para vermek

19. güncel anlam

Takım arkadaşlarından en uygun olanına pas atmak

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesikör-fiil

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Göz aracılığıyla bir varlığı algılamak; kimi tarihsel bağlamlarda bağlı bulunmak.

Çağdaş arama bağı: görmek · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

körmez (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 10. satır
körmiş (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 8. satır
körteçi (çekimli biçim)
Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 14. satır
körti (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 19., 30. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2., 24., 39. satırlar
körü (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 11., 12. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 8., 15. satırlar
körügme (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 11. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 8. satır
körüp (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 15. satır
körür (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 10. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 2. satır; Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 2. satır

Eski Anadolu Türkçesigör-fiil

Kaynak çevriyazıları:Kâbûs-nâme: gör-

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kâbûs-nâme: gör-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Göz aracılığıyla algılamak; karşılaşmak veya deneyimlemek.

Tarihsel bağlam: Kâbûs-nâme'de nesneyi görme ile azap ya da iyilik görme gibi deneyim anlamları yan yana kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Görsel algıdan yaşantıya aktarılan çok anlamlılık sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: görmek · anlam sürekliliği ve mecazlaşma · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

gör- (yalın biçim)
Tanıklık: Kâbûs-nâme, 5a/4, 7a/1, 13a/4, 14b/2, 16a/2, 18a/15, 21b/6, 24b/9, 26a/10, 65b/14 (yaprak yüzü–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

b(a)tsıkına : yır(ı)g(a)ru : tün : ortusm(a)ru : (a)nta : (i)çr(e)ki : bod(u)n : koop : m(a)na : körür : [bunça bod(u)n koop itd(i)m] ol (a)mtı : (a)n[(ı]g yok : t]ürük : k(a)g(a)n : ötük(e)n [yış : ol(u)rs(a)r :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

n(e)n n(e)n s(a)b(ı)m [(e)rs](e)r : b(e)ngü t(a)şka : urt(u)m : (a)n(a)r körü : bil(i)n : türük : (a)mtı: bod(u)n . b(e)gl(e)r : bödke : kör(ü)gme : [b(e)gl](e)r[g]ü : y(a)[n](ı)lt(a)çı: siz [k(a)n(ı)m]

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A

tâ'atdan kaçan kişiler meşeli suya bengzer. Neçe ki (3) bögeyüp yokaru çekesin, aşağa siper. Tangn yolın bilmeği kendözüne (4) vâcib gör. Bu kitâb cem' olındı kırk dört bâb üzerine. Bu sağışda çok (5) hâşşıyyet var.

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 85 · çevriyazı güveni B

Pes dükeli nesneyi bilmeğe yarar; ammâ Çalabı celle celâleh bilmek (4) müm- kin degül. Sen gümân-ıla Yaradıcıya bakma. Düzülmiş[i] gör, düzeni anda bil. (5) Ve gözet kim eglenmegünden düzen düzici yolın elünden almaya. Ve eğlenmek

Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 87 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · görmek

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

görme görülme görülmek aramak bulmak deneme donmak gayret gezmek namına okumak sınmak temaşa teşrih

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.

Seçili Derlem İstatistikleri